amstel

monuamstel1De Amstel. Niet in de Jodenhoek, wel langs de Jodenhoek. Wat zou de Amstel voor Joodse geschiedenis betekenen, deze slagader van Amsterdam?  Dat was een vraag die leidde tot een flinke inventarisatie.
Daaruit blijkt dat het Joodse leven langs deze rivier intensief was en heel veel facetten kende. Familieberichten zijn over het algemeen niet opgenomen, anders werden deze pagina’s nog uitgebreider, maar tal van bedrijven, vertier, instellingen voor het Joodse leven voor de oorlog, instellingen van de Joodse Raad in de oorlog en adressen voor “gerepatrieerden” na de oorlog hadden er hun plaats. En zo vormt deze inventarisatie een afspiegeling van een tijd, en een afspiegeling van de geschiedenis.
Wat er gebeurde is te zien in de sporen die zijn gebleven….

Amstel 1 – Gasfabriek
Op dit adres waren in 1930 de toonkamers van de Gemeentelijke Gasfabrieken gevestigd.

amstel1glattAmstel 1 – monument
J.J. Glatt heeft dit momument ontworpen en het is hier neergezet ter nagedachtenis aan de omgekomen Joden in de Tweede Wereldoorlog. De tekst is in het Hebreeuws en het Nederlands. Het monument werd door Tweede Kamervoorzitter Dolman in oktober 1988 onthuld (foto).

Amstel 3 – boekhandel Lamm
Op dit adres was in 1941 de boekhandel van Louis Lamm (Wittelshofen, 12 dec 1871 – Auschwitz, 19 nov 1943) gevestigd. Hij was gehuwd met Julia Pinczaver (Sandowitz, 10 april 1880 – Amsterdam, 8 dec 1940) en zij hadden een dochter Ruth Fanny (Berlijn, 29 okt 1911 – Auschwitz, 19 okt 1943). Louis Lamm had eerst een bekende boekhandel in Berlijn.

Amstel 3 – Cas Oorthuys
Hier woonde in de oorlog Cas Oorthuys, een van de fotografen van “de ondergedoken camera”. Oorthuys maakte ook pasfoto’s voor valse persoonsbewijzen.

Amstel 12 – Cohen
N Cohen was Mec. Dentist op dit adres in 1921. Hij repareerde tevens slecht vervaardigde kunsttanden.

Amstel 14 – Et Joldene Tönnsche
Gedurende de oorlog waren er in de stad een aantal cafés die aanbevolen werden door nationaalsocialisten. Deze “Bierstube” was er een van, met P J Mungersdorf als uitbater in 1941. Amstel 14hs werd oorspronkelijk in de periode rond 1940 bewoond door Wilhelm Weil (Schmieheim, 14 okt 1870 – Sobibor, 7 mei 1943). Wilhelm was koopman van beroep.

Amstel 14-boven, Pension David
Het gezin van Louis David (Hannover, 1 sep 1871 – Sobibor, 20 maart 1943) en Rosa David-Gabriel (Danzig, 21 dec 1876 – Sobibor, 20 maart 1943) voerde op dit adres in 1941 een pension.

Amstel 17 – Tal
Firma E T Tal was op dit adres gevestigd in 1917 en vroeg een kantoorbediende.

Amstel 17 – Vredenburg
Ab. Vredenburg woonde hier in 1929 en hij was het contactadres voor de Mizrachie-kampen.

Amstel 18 – M L H S Menko
M L H S Menko was arts en woonde in 1897 op dit adres.

Amstel 19 – S de Goede
S de Goede was makelaar in assurantiën en hij verhuisde in mei 1904 van de Nieuwe Herengracht 209 naar de Amstel 19.

Amstel 21 – Megadle Jethomim
Vanaf 1865 stond hier het Joods jongensweeshuis Megadle Jethomim (opvoeders van wezen). De instelling voor jongens bestond al sinds 1738; en er was ook een instelling voor Joodse weesmeisjes, Ma’asiem Toviem Megaddelee Jetomot (1761). Beide instellingen stichtten in de 19e eeuw nieuwe gebouwen. De jongens werden ook op het instituut onderwezen, de meisjes op het instituut en daarbuiten.
In maart 1943 drong de bezetter het weeshuis binnen en de bijna 100 jongens werden weggevoerd naar het vernietigingskamp Sobibor, samen met 3 verzorgers. Niemand heeft de oorlog overleefd. Na de oorlog werd het weeshuis gebruikt als vertrekpunt voor jongens naar Palestina.
Kunstenaar Otto Treumann maakte in 1989 met klinkers in de straat naast het Muziektheater een monument, de contouren van het weeshuis zijn zichtbaar en in die contouren is een tekst aangebracht. Deze tekst luidt: “Deze woorden omlijnen de plaats waar het – in 1738 elders in Amsterdam opgericht – Joods jongensweeshuis Megadle Jethomien sedert 1865 zijn zegenrijk werk deed totdat in 1943 de Duitse bezetter het huis binnendrong en de jongens wegvoerde. Drie verzorgers bleven vrijwillig bij de bijna honderd kinderen op weg naar het vernietigingskamp Sobibor. Niemand keerde weer. Hun nagedachtenis zij tot zegen.”
In september 1922 werd in dit weeshuis een voetbalvereniging opgericht onder de naam “Amstel”.

Oud-bewoners van het weeshuis schonken bij hun testament het weeshuis bij tijd en wijle geld. Zo werd in juli 1929 er in het NIW gewag van gemaakt dat een oud-bewoner, die in Los Angeles op 2 januari 1929 overleden was, het weeshuis 250 dollar naliet.

Amstel 25 – makelaar De Leon
Makelaar A. de Leon was hier in 1911 gevestigd.

Amstel 25 – Joodse Raad
In de oorlog was hier de “reis- en verhuisvergunningen” afdeling van de Joodse Raad gevestigd. In 1941 werd dit adres aangegeven als het secretariaat van de Joodsche Raad.
In 1887 woonde H Bebber op dit adres, een gediplomeerd godsdienst en maatschappelijk onderwijzer.

Amstel 27 – J S Asser
J S Asser was een van de secretarissen van de liefdadigheidsvereniging “Liefdadigheid zij ons treven” en woonde op dit adres in 1905.

Amstel 27 – I Jacobson

I Jacobson was secretaris van de Agoedas Jisroeil Jeugdgroep en woonde hier in 1920. E I Jacobson jr had op dit adres een tapijtmagazijn, behangerij en stoffeerderij. In 1922 werd zijn zaak aangeduid als een bedrijf in woninginrichting. In april 1922 verhuisde dit bedrijf naar Amstel 71.

Amstel 27 – Albert Stokking
Albert Stokking was pianist en adverteerde vanaf dit adres in 1925. In datzelfde jaar adverteerde M Davidson vanaf dit adres met zijn Weener Modesalon, een kledingzaak met Weener en Parijzer modellen.

Amstel 27 – Huize Bob
Op dit adres was Huize Bob gevestigd, een zeer bekende feestzaal.

amstelcabaretAmstel 27 – Amstel-Cabaret
In 1941 was op dit adres het Amstel-Cabaret gevestigd, met een aantal bekende Joodse artiesten. Ook dansinstituut Sandmann was een gebruiker van dit gebouw.

Amstel 29 – chocolaterie
In oktober 1902 werd hier de chocolaterie van A Tal gevestigd. Deze zaak was gevestigd naast het gebouw “Casino” en allerlei delicatessen, fruits, desserts en surprises waren er te koop.
In 1912 was dit het adres van M Salomons, de secretaris van de Godsdienstige Zangvereniging Ivriet Hakadosj, het koor van de Nieuwe Synagoge.

Amstel 29 – Musis Sacrum
Op 3 mei 1912 werd door de dansonderwijzer J Stokking het feestgebouw Musis Sacrum op dit adres geopend. Het gebouw was ook in Joodse kringen gewild, zo gaf Dansclub D.E.V.O. er op 30 oktober 1915 er een soiree dansante.

Amstel 33 – S G Binger

S G Binger was coiffeur en verhuisde in 1892 van de Swammerdamstraat 58 naar dit adres. In 1897 was hier de gasgloeilichtfabriek “Victoria” gevestigd, van Colnot & Co.

Amstel 35hs – M Allegro
M Allegro was secretaris van het Nederlands Joodsche Jongeren Bond en woonde op dit adres in 1935 volgens een advertentie in het NIW.

Amstel 37 – Leesbibliotheek “De Amstel”
Jac Vorsänger had op dit adres in 1905 zijn leesbibliotheek. Hij verkocht ook boeken, kantoor-, school- en schrijfbehoeften. In mei 1906 werd deze leesbibliotheek verhuisd naar de Nieuwe Amstelstraat 18.

Amstel 38 – 52 – J Vlieger
J Vlieger is ook nu nog bekend in Amsterdam en adverteerde al in 1927 in het NIW. Toen met een advertentie betreffende prentenboeken voor het Sint Nicolaasfeest. Naast dit adres was Vlieger ook gevestigd op de Halvemaansteeg 2 – 4 – 6, Damrak 65, Rapenburgerplein 9 en Leliegracht 12.

Amstel 41 – M Hamburg
M Hamburg woonde hier in 1905 en hier werden knipcursussen georganiseerd voor lingeriewerksters.

Amstel 43 – L D Schaap & Zoon
L D Schaap & Zoon waren coiffeurs de dames en op dit adres gevestigd in 1884.
in 1894 was hier nog steeds een kapper gevestigd. Nu was H Pietersen de uitbater, hij adverteerde ook in het NIW.

Blauwbrug
De Blauwbrug kan gezien worden als de grens tussen een Joods deel en een niet-Joods deel van de stad. Maar dan maar deels, want er woonden toch ook (rijke) Joden op de grachten aan de westkant van de Blauwbrug. En er was niet écht sprake van een aparte wijk in Amsterdam, zoals vaak in andere Europese steden.
Daarnaast was het contact tussen de Joodse- en niet-Joodse bevolking van Amsterdam veelvuldig. De niet-Joodse Amsterdammers gingen in drommen naar de markten van het Waterlooplein en de Nieuwmarkt. En de Joodse kooplui gingen naar de markten van het Amstelveld, Albert Cuypstraat en de Dappermarkt.

Amstel 45 – Mendes da Costa
Makelaars A E Mendes da Costa was hier gevestigd in 1916. In 1932 werd er nog een advertentie van dit bedrijf vanaf dit adres gevonden.Amstel 47 – Isidore Goldberg
Isodore Goldberg was bijoutier en diamantzetter en had hier tot mei 1900 zijn bedrijf gevestigd. Toen verhuisde hij naar de Prinsengracht 816. In 1919 was hier het electrisch installatiebureau van J Biet gevestigd.
 
Amstel 47 – Rembrandt-Apotheek
In maart 1922 werd de Rembrandt-Apotheek van dr. E J Swaab naar dit adres verplaatst. Deze apotheek werd later gevoerd door Ephraïm Rosenbaum. In 1938 was dit (tevens) het adres van het NIW-reisbureau.
 
Amstel 47 – Ideaal

In 1941 was op dit adres de besteldienst “Ideaal” gevestigd.

Amstel 49 – Magazijn Hygieá

Magazijn Hygieá was hier in 1911 gevestigd en verkocht verpleegartikelen, verbandstoffen, geneesmiddelen e.d. De zaak werd gedreven door gediplomeerd verpleger D M v Goor en zijn vrouw, de gediplomeerd verpleegster J v Goor – De Zoete.

amstel53Amstel 51 – bejaardenhuis
Hier was het Oude Vrouwenhuis van de Portugees Israëlitische Gemeente gevestigd. Tot 1794 zaten de oude vrouwen en mannen in een tehuis aan de Weesperstraat. Toen de oude mannen naar de Nieuwe Herengracht 33 gingen, trokken de vrouwen in dit pand. Er werden hier ook zieken verzorgd.
In 1945 werden hier door de heer A Prins spreekuren gehouden voor gerepatrieerden in het kader van Joodsche geestelijke belangen.

Amstel 52 – boekhandel J Vlieger
In 1910 zat op dit adres de boekhandel J Vlieger. In september 1911 woonde hier Mr Prins. Hij was het contactadres voor de Vereniging “Misgab Lajeled”. Deze vereniging bemiddelde in gastgezinnen voor jonge kinderen.

Amstel 55 – Mr I van Creveld
Mr I van Creveld woonde in 1915 op dit adres en hij zette zich in voor een aan lager wal geraakt gezin.
In 1942 was hier Bern. van Dam gevestigd, een instituut voor fysische therapie, heilgymnastiek en massage. Hij was hier al in 1917 gevestigd en noemde zich toen masseur.
Ìn 1922 is hij het contactadres voor de toneelafdeling van de Nederlandse Zionistische bond, afdeling centrum. In 1932 was Bern. voorzitter van het AREDA -comité (Anti Rheumatiek Dag) de Nederlandsche Vereeniging tot Rheumatiek-bestrijding.
Het gezin Van Dam bestond uit Bernard van Dam (Groningen, 22 dec 1890), Debora van Dam-Cello (Sliedrecht, 28 jan 1888), Godfried van Dam (Amsterdam, 8 dec 1918) en Louis (Amsterdam, 28 aug 1922). Ze werden vermoord in Sobibor op 16 juli 1943.

Amstel 56 – Limkowski
M Limkowski, juwelier en diamantzetter, was op deze hoek met de Halvemaansteeg in 1907 gevestigd.

Amstel 59 – A Vita Israël
E Vita Israël was voorzitter van de regenten van het Portugees Israëlitische Meisjesweeshuis Mezon Habanoth en woonde op dit adres in 1894.

Amstel 67 – Joel Beer
Firma Joel Beer had een magazijn in horloges en in november 1912 werd dit magazijn verplaatst naar Frederiksplein 43. Op 22 feb 1922 overleed op het adres Amstel 67 B S Beer, waaruit blijkt dat de zaak wel verplaatst was, maar familieleden nog steeds hier woonden. In maart van dat jaar stond het huis op Amstel 67 te koop. Het zou op 10 april 1922 geveild worden in Frascati (Nes) door de notarissen H Wertheim en M van Riel. Op 1 mei 1922 zou het pand leeg opgeleverd worden.

aandeelhamburgerAmstel 67 – Astoria
Astoria, voor chemisch-technische Producten NV verkocht in 1934 metaalpoets, reinigingspoeder en schuurzeep ORT (koosjer voor Pesach).

Amstel 69 – J Veershijm
In december 1903 was dhr. Veershijm de penningmeester van het Nederlands Israëlitisch Jongensweeshuis te Amsterdam. In 1910 komt Veershijm weer naar voren in de bronnen als het contactadres van het “Genootschap tot ondersteuning van Behoeftige Nederlands Israëlietische Kraamvrouwen” te Amsterdam.

Amstel 69 – Edersheim
Mejuffrouw B Edersheim woonde op dit adres in 1933. Ze was de penningmeester én het contactadres van het comité Afstecod dat in 1933 werd opgericht. Dit comité had ten doel, met uitschakeling van de onerlinge politieke tegenstellingen, een zo breed en sterk mogelijk front te vormen tegen terreur in Duitsland en voor hulpverlening aan alle slachtoffers daarvan, zowel aan politieke emigranten als aan de gezinnen van politieke gevangenen in Duitsland. Mevrouw S Schrijver-Herzberger was de secretaris van de organisatie.

Amstel 71 – E I Jacobson
Vanaf april 1922 was het tapijtmagazijn van E I Jacobson op dit adres gevestigd. Daarvoor zat het op Amstel 27.

Amstel 71 – I D Themans
I D Themans was secretaris van de jeugdorganisatie van Agoedas Jisroeil en woonde op dit adres in 1926.

Amstel 75 – B Hertzdale
In 1920 was hier de zaak van B Hertzdale Horn gevestigd, in herenconfectie.

Amstel 79 – I B Fenger
I B Fenger was laarzenmaker en was op dit adres gevestigd in 1894. In 1908 was de zaak inmiddels overgenomen door C de Boer en hij verhuisde de zaak naar de Nieuwe Kerkstraat 6.

Amstel 81 – D B van Minden
D B van Minden leverde drukwerk en had een advertentiebureau. In 1899 verhuisde hij zijn bedrijf van de Lepelstraat 61 naar de Amstel 81.

Amstel 84 – De Haan

Op dit adres was in 1935 de gietafdeling van de NV IJzerhandel v/h De Haan & Co gevestigd. Het kantoor was op de Halvemaansteeg 8. Deze zaak was op 2 januari 1735 opgericht en vierde in 1935 haar 200-jarig bestaan. Paul Dahlen was de directeur.

Amstel 85 – A Wolff
A Wolff had een kleermakerij en zat op dit adres in 1894. In dat jaar beëindigde hij zijn bedrijf. In 1910 kwam hier een kledingmakerij. Kleermaker H Agsteribbe verhuisde toen van de Boerhaavestraat 15 en kleermaker W van Naarden van het Weesperplein 8 naar dit adres.

Amstel 87 – banketbakkerijen Hartog
David Hartog had op dit adres in 1916 het kantoor, de fabriek en het magazijn van zijn banketbakkerij. De zaak zat op de Weesperstraat 83-85. In 1920 was er tevens een zaak op de Nieuwe Hoogstraat 20. In 1938 adverteerde dit bedrijf om een hulp voor de administratie.

Amstel 89 – A R Cohen
A R Cohen was arts en in 1904 op dit adres gevestigd. Hij was medisch verantwoordelijk voor kinderen die naar het Israëlietische Herstellings- en Vacantieoord te Wijk aan Zee gingen. In 1912 is Cohen de voorzitter van deze organisatie. In 1931 was dit adres het hoofdbureau van Keren Hajesod – de officiële zionistische fondsenwervingsorganisatie.

Amstel 91 – Philips
Doctor S J Philips was arts en verhuisde naar dit adres in 1894. In 1903 was hij het contactadres voor het fonds “Marcus Gerrit Tabak”. Dit fonds stond wezen financieel bij. In 1908 werd er door deze stichting per advertentie twee wezen opgeroepen om geplaatst te worden in het Nederlands Israëlietisch Meisjesweeshuis (Rapenburgerstraat).

Amstel 91boven – Pension Speijer-Barends
In 1941 was hier een pension gevestigd onder leiding van Judith Speijer-Barends (Amsterdam, 14 aug 1875 – Auschwitz, 10 sep 1942).

Amstel 93 – Prof Mr L de Hartog
In 1905 woonde Prof Mr L de Hartog op dit adres en hij was voorzitter van het Nederlandse Comité het het Algemeen Israëlitisch Verbond (Alliance Israélite Universelle).

Amstel 93 – Centraalbureau
In een advertentie uit 1937 blijkt dat het Centraalbureau van het Joods Nationaal Fonds op dit adres gevestigd was. Zij schrijft dan een loterij, de JNF-loterij, uit.

 Amstel 93 – Joodse Raad

Centrale Culturele Commissie van de Joodse Raad. Toen de Joodse bevolking de Jodenster moesten gaan dragen, moest men deze sterren hier kopen.
In 1940 was hier de Nederlandse Zionistenbond gevestigd en in 1941 ook de bibliotheek van de Nederlandse Zionistenbond gevestigd.
In 1942 werd het bureau Culturele Zaken van de Nieuwe Keizersgracht 58 naar dit adres overgebracht.

Amstel 95 – S G de Mesquita

S G de Mesquita was horlogemaker en diamantzetter. In het begin van de twintigste eeuw was hij op dit adres gevestigd. Hij had ook een vestiging op de Muiderstraat 21, boven get P I Oudeliedengesticht. Waarschijnlijk was het zijn zoon die enkele jaren later een zaak begon op de Utrechtsestraat.
In 1926 woonde de weduwe Mechanicus op dit adres op de 2e etage. Zij bood een zit- en slaapkamer aan met ritueel pension.

Amstel 97 – atelier
In 1903 was op dit adres een atelier van Mej Bierman gevestigd waar kostuums genaaid werden. Daarnaast verzorgde zij een opleiding in de knip- en modekunst. In 1905 ging zij naar de Weesperstraat 73. In 1910 woonde hier Ezechiel Wagenaar en zijn vrouw Judith Cok. Op zaterdag 20 augustus 1910 waren zij 30 jaar getrouwd.
In 1912 werd dit adres genoemd als het Amsterdamse kantoor voor de weldadigheids-vereniging “Montefiori”. Toen kondigde men aan dat er een grote collecte gehouden zou worden ten bate van weduwen en wezen van alle gezindten. In 1918 is deze vereniging nog steeds op dit adres gevestigd.
Toch was er ook nog een atelier gevestigd, Henriëtte Lam adverteerde in november 1913 ermee.

Amstel 99 – drukkerij Van Straaten
In 1910 was op dit adres drukkerij Van Straaten gevestigd.

Amstel 99 – J Asser
In 1921 was J Asser, dames- en heerenkleermaker, op dit adres gevestigd.

Amstel 100 – Jansen & Bon
Jansen & Bon was hier gevestigd in 1919 en verkocht zachte rituele zeep van de Koninklijke Stoom-Zeepfabriek “De Kroon” uit Zutphen.

Amstel 101 – A S Manheim
A S Manheim was makelaar en zat op dit adres in 1896.

Amstel 101 – D de Leon
In 1933 was hier eveneens een makelaar gevestigd, nu D. de Leon.

Amstel 105 – Fa de Groot
In 1913 verhuisde de herenkledingmakerij van M de Groot van de Nieuwe Keizersgracht 10 naar dit adres.
In 1915 woonde Henri Staller hier, een tandtechnieker. In 1941 en begin 1942 woonde er nog steeds een tandtechnieker op dit adres, nu Jacq Blits. Blits vestigde zich hier in september 1939 met zijn Moderne Inrichting voor Tandtechniek “Imota” en was daarvoor op de Utrechtsestraat 10 gevestigd.Het gezin van Jacob Blits (Amsterdam, 29 dec 1903) bestond naast Jacob uit Roosje Blits-Swaab (Amsterdam, 2 okt 1907) en Evalina Blits (Amsterdam, 17 dec 1929). De gezinsleden werden vermoord te Sobibor op 30 april 1943.

In 1932 was hier het Verenigingslokaal gevestigd van het Oost-Joods Verbond in Amsterdam, de organisatie van de Oost-Europese Joden die hierheen geëmigreerd waren.

Het bedrijf Felix was in 1941 gevestigd op dit adres en bij de Joodsche Raad op de Oudeschans 74. Dit bedrijf beschilderde de rugzakken, broodzakken en bagage volgende de voorschriften van de autoriteiten (voor de deportatie).

Amstel 106 – RABAG
Reclamebureau Rabag was hier gevestigd in 1947. Ze vroegen in een advertentie om een boekhouder.

Amstel 107 – Prinsengracht
Volgens een artikel in een NIW van 1882 was er het plan om een tweede Israëlitische Vleeshal in te richten op de Amstel bij de Prinsengracht. Daartoe zou “De Witte Balzaal” worden ingericht. Daar konden 20 vleesbanken worden geplaatst, er waren al 30 personen die een bank hadden aangevraagd.
In november van dat jaar verplaatste J W Koster uit de Staalstraat 17 zijn vleeschhouwerij naar bank 12 van deze vleeschhal.

Amstel 107 – Ehrlich
In 1942 woonde op dit adres de heer Ehrlich. Hij zoch handwerksters voor de fabricage van damesmantels.

Amstel 107 – 111 – Beth Am
In mei 1923 werden hier de lokalen van de Stichting Beth Am (Joods Volkshuis) geopend. Men hoopte er in verloop van tijd een leeszaal en bibliotheek te vestigen. In juni van dat jaar werd het kantoor van het Joods Nationaal Fonds, tot die tijd gevestigd in het Hirsch-gebouw op het Leidseplein, naar Beth Am overgebracht. Waarschijnlijk was hier tevens sprake van een chewresjoel (verenigingssynagoge).
In 1937 vroeg B Friedmann met een advertentie vanaf dit adres een Soekoh (loofhut) te koop.

Amstel 109 – 111 S L de Beer
S L de Beer was steenhouwer en had zijn zaak in 1882 op dit adres gevestigd. In 1896 zat hier De Beer & Lehren en dit bedrijf verkocht wrijfwas en parquetvloeren. In hetzelfde jaar plaatst hij ook een advertentie voor closets, fonteinen, handwaschbakken, waschtafels en waterleidingartikelen. Zijn zoon, L de Beer, was contactpersoon van de Mizrahie in Nederland.

Amstel 112 – A S Eitje
A S Eitje was de penningmeester van de vereniging “Berieth Abraham” en woonde hier in 1918. In 1919 was dit adres ook het adres van L D Staal, hoofdredacteur van het NIW. Dat duurde tot augustus 1925, toen werd het adres van de hoofredacteur verplaatst naar de Plantage Middenlaan 88.

Amstel 113c – D Davidson
D Davidson was vertegenwoordiger in koosjere busgroenten mét de handtekening van Dr J H Dünner. Hij verkocht niet alleen conserven, ook andere kruidenierswaren – alle ORT.

Amstel 118 – Maison de Michel
Deze zaak was op dit adres gevestigd in 1921 en in een mededeling werd een grote uitverkoop van damestassen, portefeuilles en portemonnees aangekondigd.

Amstel 123 – Tellalian
A Tellalian was een zaak in bont en Perzische tapijten en was hier gevestigd in 1921. Met advertenties in het NIW richtte deze zaak zich (mede) op de Joodse clientèle.

Amstel 126 – Gompertz-de Beer
Op dit adres was in 1907 Hotel-Restaurant Gompertz-de Beer gevestigd. Er was een filiaal van dit bedrijf op de Kerkstraat 5 te Zandvoort.
In 1916 was dit het adres voor Naamloze Vennootschap “De Unie”. Het lijkt erop dat dit een maatschappij was waarin men kon beleggen en waar ook bedragen werden uitgekeerd.

Amstel 127 – S Sanders
Dokter S Sanders vestigde zich op 3 mei 1897 op dit adres. Tot die datum was hij gevestigd op de Swammerdamstraat 7.

Amstel 130 – Manheim
In 1917 was hier handelsdrukkerij Manheim gevestigd.

Amstel 131 – E Hamburg
E Hamburg was docent op de beide Joodse seminaria in Amsterdam en hij woonde in 1898 op dit adres.

Amstel 133 – D Sjouwerman
D Sjouwerman was kleermaker en hij was op dit adres in 1910 gevestigd.

Amstel 134 – J E de Wolff
Uitgeverij J E de Wolff zat in 1914 op dit adres en gaf onder andere de financiële gids voor Nederland (bewerkt door I Keesing) uit.

Amstel 141 – Simon
Op dit adres zat in 1934 Simson’s rijwielhandel. Deze fietsenzaak was gespecialiseerd in transportrijwielen en driewielers.

Amstel 143 – Café “De Circus”
In 1898 was hier café “De Circus” gevestigd dat door H Izaaks werd uitgebaat.

Amstel 147 – Anna de Vries
Anna de Vries was in 1899 eerste onderwijzeres aan de Openbare Lagere School nr. 81 aan de Valkenburgerstraat 105.

Amstel 153 – Joodse Land- en Tuinbouwvereniging, afd Amsterdam
Rabijn J Vredenburg (voorzitter), mr J E Hillesum (secretaris-penningmeester) en J M E Snuif waren het bestuur van deze afdeling. Deze vereniging beoogde een Joodse landbouwersstand tot stand te brengen. Men kon lid worden en op dit adres woonde de secretaris in 1917. De minimum-contributie bedroeg dfl 1,25 per jaar.

Amstel 155 – Vorst
J M Vorst was arts en woonde in 1909 op dit adres.

Amstel 155-1 – J L Montezinos
Jos L Montezinos was in 1897 op dit adres gevestigd. Hij verkocht baardscheerpoeder, waarmee men zich zonder mes kon scheren. In 1899 verhuisde Montezinos zijn bedrijf naar de Swammerdamstraat 25.
In 1902 was mej Lewin op dit adres gevestigd en zij vroeg leerlingen om het vak van kostuumnaaien te leren. In 1904 woonde Jac. B. Aa hier. Hij was behanger en stoffeerder.

Amstel 155 – Spiegel
Mc L. Spiegel was mecan. dentist en vestigde zich hier in 1931. Hij was gesloten op zaterdagen en Israëlitische feestdagen.

Amstel 157 – J A Abas
In mei 1912 verhuisde de arts J A Abas naar dit adres. Hiervoor was hij gevestigd op de Nieuwe Prinsengracht 26.

Amstel 157 – M Wegloop
M Wegloop, makelaar en expert, verhuisde in 1927 van het Waterlooplein 47 naar de Nieuwe Prinsengracht 26. Het kantoor van het bedrijf was op dit adres gevestigd.

Amstel 157 – Dr Vedder
In 1931 was Dr Vedder, huisarts, op dit adres gevestigd.

Amstel 159 – Dr S Hertzberger
Voor het centrum van de stad was Dr S Hertzberger in 1945 een van de contactadressen van de Nederlandse Zionistenbond.

Amstel 161 – I B Citroen
I B Citroen was horlogier en hij verhuisde in augustus 1903 naar dit adres. Voor reparaties van uur- en mechaniekspeelwerken kon men hier ook terecht.

Amstel 165 – S de Hoop
S C de Hoop was masseur en hier gevestigd in 1902. Hij gaf heilgymnastiek onder medisch toezicht van de arts Dr S B Druif. In 1906 gaf S C de Hoop zijn lessen in Turngebouw “De Hoop” op de Maarten Janszoon Kosterstraat 18-20.

Samuel Carel de Hoop werd in Leiden geboren op 26 sep 1871 als zoon van Joseph de Hoop en Maria van Hesse. Hij trouwde met Hendrika de Jong (Amsterdam, 22 juli 1873) en zij kregen twee dochters; Josephine (Amsterdam, 29 dec 1898) en Lucie (Amsterdam, 25 nov 1901). Het gezin woonde op dit adres tot 1906, toen gingen ze naar de Weteringschans 68.

Amstel 167 – Fenny Labzowsky
Fenny Labzowsky was arts en in 1942 op dit adres gevestigd. Ze werd geboren in Zierikzee op 19 juli 1899 en studeerde geneeskunde in Amsterdam, waar ze op 20 maart 1929 het artsenexamen aflegde. Fenny werd in Auschwitz vermoord op 22 oktober 1943. Op 29 april 1929 trok Natan Haberman (Rijbna, 16 nov 1895 – Amsterdam, 27 juni 1942) bij haar in, die sinds 1939 van tafel en bed van zijn vrouw gescheiden was.

Amstel 168 – Amanda
Handelsvereniging Amanda was op dit adres gevestigd in 1929. Er werden – voor Paasgebruik – alle soorten amandelspijs ORT verkocht.

Amstel 175 – Barnstein
Makelaar Barnstein was in 1936 op dit adres gevestigd. Maurice Jacques Barnstein (Amsterdam, 25 juni 1882) was gehuwd met Margiena Barnstein-Knorringa (Uithuizen, 7 maart 1885). Ze werden vermoord in Auschwitz op 10 sep 1942.

Amstel 179 – bontatelier
In 1942 was op dit adres een bontatelier gevestigd en werden er machinestiksters en leerjongens gevraagd.

Amstel 180 – Marchand
De firma G Marchand en Zoon waren bedden- en matrassenmakers en vestigden zich hier in april 1897.

Amstel 182 – Lenson & Co
De firma J Lenson & Co was een kledingmakterij en hier gevestigd in 1911.

Amstel 184 – E I Jacobson
E I Jacobson Jr verkocht tapijt- en meubelstoffen en was op dit adres gevestigd in 1892.

Amstel 186 – J Groen
De zaak in fijne vleeswaren van J Groen werd geopend op de zaterdagavond na 2 mei 1919.

Amstel 188 – Mr B E Asscher
Mr B E Asscher was in 1886 bestuurslid van de Commissie tot bestrijding van besmettelijke oogziekten onder minvermogende Israëlieten te Amsterdam en woonde op dit adres. In mei 1901 verhuisde Asscher zijn kantoor naar de Keizersgracht 723.
In 1941 woonde op de Keizersgracht 723 Emanuel Benjamin Asscher (Amsterdam, 13 juni 1891 – Kamp Amersfoort, 30 aug 1943). Hij was waarschijnlijk de zoon van B E Asscher. Emanuel Benjamin was gehuwd met Anna Polak (Amsterdam, 27 maart 1899) en zij hadden drie dochters Hadassah (Amsterdam, 9 maart 1929), Ella (Amsterdam, 8 juli 1930) en Anna Elisabeth (Amsterdam, 6 april 1932). Anna Asscher-Polak werd met haar drie dochters vermoord op 11 februari 1944 te Auschwitz.
In 1941 was op dit adres de administratie van het N.A.K.O. gevestigd, het Nieuw Amsterdamsch Kamerorkest. Dit was een Joods orkest en werd in 1942 het Nieuw Joods Kamerorkest genoemd.

Amstel 188 – W de Leon

W de Leon was bouwkundige en makelaar en op dit adres gevestigd in 1940.
Op 188-I woonde Machiel Gobets (Amsterdam, 21 mei 1905 – Dachau, 20 april 1945). Machiel was voor de oorlog een beroemd operazanger en tijdens de oorlog was hij medewerker cultureel werk bij de Joodsche Raad. Daarnaast werd hij in 1941 genoemd als het administratie-adres van de Handwerkers Vriendenkring.

Amstel 190 – Huize Groen
In september 1923 werd op dit adres Huize Groen geopend, waar men terecht kon voor bruiloften, partijen en vergaderingen.

Amstel 194-196 – Hamburger
Hier staat het pand van de voormalige Koninklijke Nederlandse Lood- en Zinkpletterijen van A.D. Hamburger. Op de gevel staat de naam nog. Dit familiebedrijf kwam voort uit de traditionele Joodse handel in oude metalen. In 1883 was dit bedrijf in Utrecht aan de Leidschenweg gevestigd.

Amstel 195 – M. Eitje – Asscher
Mevr. M. Eitje – Asscher woonde op dit adres in 1927 en was bestuurslid van de Vereniging tot Rituele Verzorging van Israëlitische Blinden.

Amstel 200 – M Henriques de Castro
In 1881 was op dit adres de boek-, kantoor- en kunsthandel van M Henriques de Castro gevestigd. In 1881 werd de zaak overgenomen door G J Bolman en de zaak werd onder de oude naam voortgezet.

Amstel 208 – Streep Diamonds
Op dit adres was voor en na de oorlog Streep Diamonds gevestigd.

Amstel 248 – districtskantoor Landwacht
Een districtskantoor (centrum en noord) van de Landwacht, een Nederlandse paramilitaire organisatie die op 12 november 1943 door de Duitsers werd opgericht, was hier gevestigd.

 

bron:
De Tijd, 8 sep 1883, Hamburger, Utrecht
De Misthoorn, 29 maart 1941, Et Joldene Tönnsche, Amstel 14
Het Joodsche Weekblad, 5 sep 1940, De Leon, Amstel 188
ibidem, 3 juni 1881, Attentie, Henriques de Castro, Amstel 200
ibidem, 4 nov 1881, Bolman, Amstel 200
ibidem, 15 dec 1882, S L de Beer, Amstel 109
ibidem, 30 mei 1884, L D Schaap & Zoon, Amstel 43
ibidem, 15 jan 1886, Asscher, Amstel 188
ibidem, 4 feb 1887, H Bebber, Amstel 25
ibidem, 1 juli 1892, Jacobson, Amstel 184
ibidem, 12 aug 1892, Binger, Amstel 33
ibidem, 16 maart 1894, A Wolff, Amstel 85
ibidem, 4 mei 1894, Philips, Amstel 91
ibidem, 1 juni 1894, E Vita Israël, Amstel 59
ibidem, 29 juni 1894, Pietersen, Amstel 43
ibidem, 28 sep 1894, Fenger, Amstel 79
ibidem, 7 feb 1896, De Beer & Lehren, Amstel 109
ibidem, 20 maart 1896, De Beer & Lehren, Amstel 109
ibidem. 17 april 1896, Manheim, Amstel 101
ibidem, 21 aug 1896, De Beer & Lehren, Amstel 109
ibidem, 30 april 1897, S Sanders, Amstel 127
ibidem, 30 april 1897, Marchand, nummer 180
ibidem, 7 mei 1897, Menko, Amstel 18
ibidem, 31 dec 1897, Montezinos, Amstel 155
ibidem, 5 mei 1899, Montezinos, Amstel 155
ibidem, 11 aug 1899, Van Minden, Amstel 81
ibidem, 15 dec 1899, Anna de Vries, Amstel 147
ibidem, 11 mei 1900, Goldberg, Amstel 47
ibidem, 21 maart 1902, Lewin, Amstel 155
ibidem, 6 juni 1902, Druijf, Amstel 165
ibidem, 15 okt 1902, Tal, Amstel 29
ibidem, 6 maart 1903, atelier, Amstel 97
ibidem, 7 aug 1903, Citroen, Amstel 161
ibidem, 27 nov 1903, Philips, Amstel 91
ibidem, 6 mei 1904, De Goede, Amstel 19
ibidem, 13 mei 1904, Cohen, Amstel 89
ibidem, 20 mei 1904, Jac B Aa, Amstel 155
ibidem, 7 juli 1905, Leesbibliotheek, Amstel 37
ibidem, 8 sep 1905, Bierman, Amstel 97
ibidem, 29 sep 1905, Hamburg, Amstel 41
ibidem, 29 sep 1905, Asser, Amstel 27
ibidem, 17 nov 1905, De Hartog, Amstel 93
ibidem, 11 mei 1906, Mesquita, Amstel 95
ibidem, 18 mei 1906, leesbibliotheek, Amstel 37
ibidem, 21 junu 1907, Gompertz-de Beer, Amstel 126
ibidem, 6 sep 1907, Limkowski, Amstel 56
ibidem, 31 jan 1908, twee wezen, Amstel 91
ibidem, 24 april 1908, C de Boer, Amstel 79
ibidem, 11 dec 1908, Davidson, Amstel 113
ibidem, 9 april 1909, Vorst, Amstel 155
ibidem, 4 maart 1910, Amstel 85
ibidem, 25 maart 1910, Sjouwerman, Amstel 133
ibidem, 17 juni 1910, Veershijm, Amstel 69
ibidem, 12 aug 1910, Wagenaar, Amstel 97
ibidem, 18 nov 1910, Vlieger, Amstel 52
ibidem, 3 maart 1911, Lenson, Amstel 182
ibidem, 26 mei 1911, Hygieá, Amstel 47
ibidem, 1 sep 1911, Prins, Amstel 52
ibidem, 6 okt 1911, De Leon, Amstel 25
ibidem, 22 maart 1912, Montefiore, Amstel 97
ibidem, 3 mei 1912, Musis Sacrum, Amstel 29
ibidem, 3 mei 1912, Abas, Amstel 157
ibidem, 10 mei 1912, Cohen, Amstel 89
ibidem, 28 juni 1912, Salomons, Amstel 29
ibidem, 22 nov 1912, Joel Beer, Amstel 67
ibidem, 9 mei 1913, M de Groot, Amstel 105
ibidem, 7 nov 1913, Lam, Amstel 97
ibidem, 7 nov 1913, land- en tuinbouwvereniging, Amstel 153
ibidem, 23 jan 1914, J E de Wolff, Amstel 134
ibidem, 16 juli 1915, Staller, Amstel 105
ibidem, 3 sep 1915 , Van Creveld, Amstel 55
ibidem, 29 oktober 1915, DEVO, Amstel 27 (29?)
ibidem, 10 maart 1916, Hartog, Amstel 87
ibidem, 28 april 1916, Mendes da Costa, Amstel 45
ibidem, 28 juli 1916, De Unie, Amstel 126
ibidem, 11 mei 1917, E T Tal, Amstel 17
ibidem, 14 sep 1917, Van Dam, Amstel 55
ibidem, 21 sep 1917, Manheim, Amstel 130
ibidem, 15 feb 1918, Eitje, Amstel 112
ibidem, 14 juni 1918, Montefiore, Amstel 97
ibidem, 2 mei 1919, Groen, Amstel 186
ibidem, 13 juni 1919, Biet, Amstel 47
ibidem, 5 sep 1919, Jansen & Bon, Amstel 100
ibidem, 26 maart 1920, Hartog, Amstel 83-85
ibidem, 14 mei 1920, Jacobson, Amstel 27
ibidem, 27 aug 1920, Hertzdale, Amstel 75
ibidem, 10 sep 1920, Jacobson, Amstel 27
ibidem, 25 feb 1921, Tellalian, Amstel 124
ibidem, 25 feb 1921, Maison de Michel, Amstel 118
ibidem, 11 maart 1921, Cohen, Amstel 12
ibidem, 11 maart 1921, Asser, Amstel 99
ibidem, 27 jan 1922, Jacobson, Amstel 27
ibidem, 24 feb 1922, Beer, Amstel 67
ibidem, 17 maart 1922, Beer, Amstel 67
ibidem, 31 maart 1922, Rembrandt Apotheek, Amstel 47
ibidem, 28 april 1922, Jacobson, Amstel 27 > 71
ibidem, 4 aug 1922, Van Dam, Amstel 55
ibidem, 8 sep 1922, Amstel, Amstel 21
ibidem, 23 feb 1923, Huize Groen, Amstel 190
ibidem, 11 mei 1923, Beth Am, Amstel 107-111
ibidem, 22 juni 1923, Beth Am, Amstel 107-111
ibidem, 14 aug 1925, Amstel 112 > Plantage Middenlaan 88
ibidem, 18 sep 1925, Stokking, Amstel 27
ibidem, 30 okt 1925, Davidson, Amstel 27
ibidem, 8 jan 1926, Themans, Amstel 71
ibidem, 3 sep 1926, Mechanicus, Amstel 95
ibidem, 27 mei 1927, Wegloop, Amstel 157
ibidem, 18 nov 1927, M Eitje – Asscher, Amstel 195
ibidem, 2 dec 1927, Vlieger, Amstel 38-52
ibidem, 12 april 1929, Amanda, Amstel 168
ibidem, 5 juli 1929, Vredenburg, Amstel 17
ibidem, 5 juli 1929, Jongensweeshuis, Amstel 21
ibidem, 19 sep 1930, Gasfabriek, Amstel 1
ibidem, 20 feb 1931, Vedder, Amstel 157
ibidem, 27 maart 1931, Spiegel, Amstel 155
ibidem, 11 dec 1931, Keren Hajesod, Amstel 89
ibidem, 5 feb 1932, Oost-Joods Verbond, Amstel 105
ibidem, 22 juli 1932, Mendes da Costa, Amstel 45
ibidem, 14 okt 1932, B van Dam, Amstel 55
ibidem, 16 juni 1933, Edersheim, Amstel 69
ibidem, 8 dec 1933, De Leon, Amstel 101
ibidem, 2 fev 1934, Simson’s rijwielhandel, Amstel 141.
ibidem, 9 feb 1934, Astoria, Amstel 67
ibidem, 10 mei 1935, Allegro, Amstel 35hs
ibidem, 25 dec 1936, Barnstein, Amstel 175-1
ibidem, 10 sep 1937, Friedmann, Amstel 107-111
ibidem, 5 nov 1937, Centraalbureau, Amstel 93
ibidem, 11 feb 1938, Hartog’s banketbakkerijen, Amstel 87
ibidem, 26 juni 1938, NIW-reisbureau, Amstel 47
ibidem, 13 sep 1939, Imota, Amstel 105
ibidem, 5 jan 1940, Zionistenbond, Amstel 93
ibidem, 13 juli 1945, Prins, Amstel 51
ibidem, 12 okt 1945, Hertzberger, Amstel 159
ibidem, 15 aug 1947, Rabag, Amstel 106
Het Joodsche Weekblad, 22 aug 1940, De Leon, Amstel 188
ibidem, 2 mei 1941, bibliotheek, Amstel 93
ibidem, 23 mei 1941, Ideaal, Amstel 47
ibidem, 27 juni 1941, Joodsche Raad, Amstel 25
ibidem, 11 juli 1941, Handwerkers Vriendenkring, Amstel 188
ibidem, 18 juli 1941, Jacq Blits, Amstel 105
ibidem, 25 juli 1941, Amstel-Cabaret, Amstel 27
ibidem, 15 aug 1941, Louis Lamm, Amstel 3
ibidem, 5 sep 1941, NAKO Amstel 188
ibidem, 27 feb 1942, Ehrlich, Amstel 107
ibidem, 29 mei 1942, Labzowsky, Amstel 167
ibidem,, 20 maart 1942, Culturele Zaken, Amstel 93
ibidem, 3 juli 1942, bontatelier, Amstel 179
ibidem, 25 sep 1942, Felix, Amstel 105
ibidem, 25 sep 1942, Van Dam, Amstel 55
ibidem, 3 okt 1919, Staal, Amstel 112
www.joodsmonument.nl, lemma Wilhelm Weil, Amstel 14hs (geraadpleegd 28 okt 2015)
ibidem, lemma Emanuel Benjamin Asscher (geraadpleegd 28 oktober 2015)
ibidem, lemma Machiel Gobets (geraadpleegd 2 nov 2015)
ibidem, lemma Louis Lamm (geraadpleegd 3 nov 2015)
ibidem, lemma Fenny Labowski (geraadpleegd 4 nov 2015)
ibidem, lemma Louis David (geraadpleegd 4 dec 2015)
ibidem, lemma Bernard van Dam (geraadpleegd 4 dec 2015)
ibidem, lemma Judith Speijer-Barends (geraadpleegd 4 dec 2015)
ibidem, lemma Jacob Blits (geraadpleegd 4 dec 2015)
ibidem, lemma Maurice Jacques Barnstein (geraadpleegd 4 dec 2015)
Stigter, Bianca, De bezette stad, Plattegrond van Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2005) voor de informatie over deze periode.
Stigter, Bianca, De bezette stad, Plattegrond van Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2005), p69
stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Samuel Carel de Hoop
“STADSNIEUWS Waarschuw de Landwacht”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij“. Amsterdam, 05-06-1944. Geraadpleegd op Delpher op 08-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011119041:mpeg21:a0049

Illustratie:
© joodsamsterdam.nl
Het Joodsch Weekblad, 25 juli 1941, Amstel-Cabaret, Amstel 27
Nederlands Dagblad, 18 ok 1988, onthulling monument
“STADSNIEUWS Waarschuw de Landwacht”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij“. Amsterdam, 05-06-1944. Geraadpleegd op Delpher op 08-07-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011119041:mpeg21:a0049

Laatst bijgewerkt:

8 juli 2017