frederiksplein

Het Frederiksplein ligt in het verlengde van de Utrechtsestraat en ontstond na de aanleg van dit deel van de grachtengordel.
Rond 1850 stond hier, bij de Singelgracht, rond 1850 de Utrechtsepoort.
Het plein is vernoemd naar Prins Frederik Willem Karel (1797-1881), broer van Koning Willem II.
Het plein werd tot 1929 gedomineerd door het tussen 1855 en 1864 gebouwde Paleis van Volksvlijt. Dat brandde in dat jaar af.

Frederiksplein 1 – v d Born
Tot 2 maart 1925 was op dit adres coiffeur van de Born gevestigd. Toen werd zijn zaak verplaatst naar de Prinsengracht 1025.

Frederiksplein 1 – Waterman
Dr Leo Waterman vestigde zich als huisarts op dit adres in augustus 1940.

Frederiksplein 1 – Lau Mazirel
Vanaf 1940 woonde, tot haar huis werd afgebroken, de bekende verzetsstrijdster Lau Mazirel aan het Frederiksplein op nummer 1-2hoog..

Frederiksplein 4 – J Arons
Tot 1909 was op dit adres J Arons, arts, gevestigd. Hij verhuisde toen naar de Mauritsstraat 4.

Frederiksplein 9 – Lelie
H Lelie opende op 3 december 1921 op dit adres zijn bloemenhal.

Frederiksplein 10 – Eddy Ray
Op dit adres was een feest- en vergaderzaal te huur, maar ook dansclub Eddy Ray was er gevestigd. In 1932 werden er opleidingen gegeven voor “eerstbeginnenden”, en uitsluiten Israëliten konden zich aanmelden.

Frederiksplein 11 – Langedijk
Firma Langedijk was rond 1930 op dit adres gevestigd. De firma kocht oud goud en zilver in, en was op zaterdagen en Isr. feestdagen gesloten. In december 1945 kon deze zaak heropend worden. Het echtpaar Langedikj – Auerbach was zeer actief in Joods Amsterdam.

Frederiksplein 18 – Tabak
Mr M G Tabak, advocaat en procureur, woonde hier in 1913.

Frederiksplein 19 – Hiegentlich
Eddy Hiegentlich was tandarts en verhuisde in 1922 zijn praktijk naar de Weteringschans 125. Zijn praktijk was eerst op het Frederiksplein gevestigd, waarschijnlijk vanaf oktober 1921.

Frederiksplein 20 – Vermaas

Dames-tailleur en bontwerker N Th Vermaas kwam op dit adrews wonen in augustus 1934. Hiervoor was de zaak gevestigd op de Kalverstraat 12.

Frederiksplein 23 – S S Polak
S S Polak had in 1917 een advertentiebureau dat op dit adres gevestigd was. Hij overleed in februari 1921 op 72-jarige leeftijd.

Frederiksplein 23 – Sjouwerman
Na het overlijden van de heer S S Polak in 1921 vestigde makelaar Jac. Sjouwerman & Zoon zich op dit adres.

Frederiksplein 23 – H Cohen
H Cohen repareerde kachels en haarden, en verkocht nieuwe haarden, vanaf dit adres in 1949.

Frederiksplein 26 – pension Wiederholt
In 1911 was Pension Wiederholt op dit adres gevestigd. Mevrouw De Vries, die hier tijdelijk woonde, zocht een bekwame keukenmeid.

Frederiksplein 31 – Kramp
Mmes Kramp & Cie hadden in 1896 op dit adres hun Maison Française, gespecialiseerd in Corsets Français.

Frederiksplein 34 – Roet
Isaac Roet was adviseur bij Watson Bedrijfsmachine Maatschappij op het Frederiksplein 34. WBM was de voorloper van IBM, het computerbedrijf.

Frederiksplein 37 – Frederiksschool
In de oorlog was op dit adres de Frederikschool gevestigd.

Uit het Nieuw Israëlietisch Weekblad, 28 april 1933:
Lezer, die dit opschrift ziet, meen niet, dat de Duitsche rijkskanselier in hoogst eigen persoon in de Frederikschool, Frederiksplein, op bezoek is geweest. Het was slechts zijn welgelijkend portret, dat een dezer dagen in bovengenoemde school – naar men ons bericht – was opgehangen. Blijkbaar bedoeld als pendant van Prins Willem van Oranje!
Och ja, de leerlingen der scholen dienen de groote mannen der wereld in effigie (afbeelding – red) te zien

Frederiksplein 37 – Vluchthaven
Direct na de oorlog werd hier “De Vluchthaven” gevestigd, op 23 november 1945 zoekt men groepsleiders(sters). De Vluchthaven was een soort gesticht voor verwaarloosde jeugd uit Amsterdam. Wanneer de ouders niet voor de kinderen konden zorgen, was deze instelling een mogelijkheid. Het was een doorgangshuis, kinderen gingen vanuit deze instelling naar andere tehuizen.

Frederiksplein 37 – ASVO
Op 31 juli 1952 verscheen in “De Waarheid” het bericht dat de ASVO het gebouw op het Frederiksplein 37 toegewezen had gekregen. De Vluchthaven was doende een nieuw onderkomen te vinden. Op 14 oktober 1954 werd de ASVO-school in een nieuw gebouw op deze locatie in gebruik genomen.

Frederiksplein 38 – Rusthuis Rekke
In 1939 was hier rusthuis Rekke gevestigd. In juni van dat jaar gaf het ensemble “De Joodsche Spelers” er een optreden.

leviepchooftstraat164Frederiksplein 41 – De Levie
Herman de Levie was arts voor zenuw- en zielsziekten en verhuisde zijn praktijk in mei 1924 naar dit adres. Een jaar later, begin juli 1925, verhuisde Herman de Levie, zijn gezin én de praktijk naar de P C Hooftstraat 164.

Frederiksplein 43 – Jacobson
A S Jacobson, keel-, neus- en oorarts, vestigde zich in 1907 op dit adres. Aan de achterzijde van het pand, op de Maarten Janszoon Kosterstraat, was de ingang van zijn polikliniek voor minvermogenden (armen).

Frederiksplein 43 – Speyer, Richter & Co
Dit bedrijf was een grossierderij in chocolade, biscuits en aanverwante artikelen en was hier gevestigd in 1948.

Frederiksplein 45 – Mendels
W A P F L J Mendels, vrouwenarts en verloskundige, was in 1928 op dit adres gevestigd. In 1937 verhuisde de praktijk naar De Lairessestraat 164.

Frederiksplein 48-52 Luftgau Kommando
Het Luftgau Kommando Holland was hier gevestigd. Het Luftgau Kommando was eerder in het Carlton Hotel op de Vijzelstraat gevestigd en vanwege dit onderdeel van het Duitse Leger werd dit hotel gebombardeerd in de nacht van 26 op 27 april 1943. Dit Kommando zorgde voor de facilitaire kant van de Luftwaffe

Frederiksplein 53 – Royal
Nu zit het Bezoekerscentrum van de Nederlandsche Bank er, in de eerste helft van de vorige eeuw was Hotel, café, restaurant Royal er gevestigd.

vanhallMonument
Op het Frederiksplein werd op 3 september 2010 een monument onthuld voor Walraven van Hall.Walraven van Hall werd in Amsterdam geboren op 10 februari 1906 als zoon van bankier Adriaan Floris van Hall en Petronella Johanna Boissevain. Hij was het zesde kind in het gezin, dat uiteindelijk 10 kinderen zou tellen en de broer van de latere burgemeester van Amsterdam, Gijs van Hall.
Hij studeerde in 1922 op de zeevaartschool Willem Barentsz te West-Terschelling en werd na zijn studie aangenomen bij de Koninklijke Hollandse Lloyd, waar hij in 1929 vanwege zijn gezichtsvermogen werd afgekeurd. Daarna vertrok hij 2 jaar naar New York, leerde het bankiersvak, en kwam in 1931 terug en ging bij een bank werken.
In 1940 werd hij effectenhandelaar.
Gedurende de 2e Wereldoorlog stond Walraven bekend als de bankier van het verzet. Hij sponsorde knokploegen en stond Joodse onderduikers financieel bij. Hij hield tienduizenden mensen in leven door zijn ondergrondse bank, het Nationaal Steunfonds. Het lukte hem om samen met Gijs 106 miljoen gulden bij elkaar te krijgen om een en ander te bekostigen. Zo stond dit fonds in september 1944 30000 gezinnen bij tijdens de spoorwegstaking. Ook pleegde hij de grootste bankroof uit de Nederlandse Geschiedenis waarbij 51 miljoen gulden uit de kluis gehaald werd door een truc met echte en vervalste schatkistpapieren.
Begin 1945 werd hij opgepakt en gevangen gezet in Haarlem, in het Huis van Bewaring.
Op 12 februari 1945 werd hij gefusilleerd bij de Jan Gijzenbrug in Haarlem. Walraven van Hall ligt begraven op de Erebegraafplaats in Overveen. Hij was getrouwd met Anna Mathilde den Tex, liet 3 kinderen achter en werd na zijn dood onderscheiden met het Verzetskruis en met het Medal of Freedom.
 
bron:
wikipedia, lemma Frederiksplein (geraadpleegd 2 jan 2016), lemma Walraven van Hall (geraadpleegd 2010),
telegraaf online 11 juni 2010,
inghist,
werkstuk Jurriaan Kamps (achterkleinzoon Walraven van Hall)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 8 sep 1922, Hiegentlich, nummer 19
ibidem, 27 maart 1897, Kramp, nummer 31
ibidem, 6 dec 1807, Jacobson, nummer 43
ibidem, 10 sep 1909, Arons, nummer 4
ibidem, 25 aug 1911, Wiederholt, nummer 26
ibidem, 5 sep 1913, Tabak, nummer 18
ibidem, 13 juli 1917, Polak, nummer 23
ibidem, 25 feb 1921, Polak, nummer 23
ibidem, 10 juni 1921, Sojuwerman, nummer 23
ibidem, 28 okt 1921, Hiegentlich, nummer 19
ibidem, 2 dec 1921, Lelie, nummer 3 |
ibidem, 30 mei 1924, De Levie, nummer 43
ibidem, 27 feb 1925, v d Born, nummer 1
ibidem, 22 juni 1928, Mendels, nummer 45
ibidem, 10 juli 1931, Langedijk, nummer 11
ibidem, 14 okt 1932, Eddy Ray, nummer 10
ibidem, 28 april 1933, Hitler, Frederikschool
ibidem, 31 aug 1934, Vermaas, nummer 20
ibidem, 27 sep 1935, Royal, nummer 53
ibidem, 7 mei 1937, Mendels, nummer 45
ibidem, 30 juni 1939, Rekke, nummer 38
ibidem, 23 aug 1940, Waterman, nummer 1
ibidem, 28 dec 1945, Langendijk, nummer 11
ibidem, 21 mei 1948, Speyer, nummer 43
ibidem, 9 sep 1949, Cohen, nummer 23
Het Volk, 14 okt 1941, Frederikschool, nummer 37
De Tijd, 23 nov 1945, Vluchthaven, nummer 37
De Waarheid, 31 juli 1952, ASVO, nummer 37
De Waarheid, 14 okt 1954, ASVO, nummer 37
Stigter, Bianca, De bezette stad, Plattegrond van Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2005) p.109
www.amsterdammuseum.nl, lemma “Vond ik wel leuk, een beestje”, verhaal Jan Smit over De Vluchthaven
 
illustratie:
“Herman de Levie”. “Algemeen Handelsblad“. Amsterdam, 07-07-1925. Geraadpleegd op Delpher op 13-05-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010660061:mpeg21:a0041
 
 
Laatst bijgewerkt:
13 mei 2016