Houtgracht

De Houtgracht werd gelijktijdig met de Leprozengracht in 1882 gedempt en hier ontstond toen het Waterlooplein. Het Waterlooplein werd vervolgens de locatie van een vooral Joodse markt, die voorheen rond de Jodenbreestraat was gevestigd. Het Waterlooplein is vooral om deze Joodse geschiedenis bekend, maar de Houtgracht had voor de demping ook een Joodse geschiedenis.

Houtgracht q 208 – De Herschepping
Het gebouw de Herschepping werd lang door de Joodse gemeenschap gebruikt en stond op de plaats van een van de oudste synagoges, Talmoed Torah. Toen de Houtgracht gedempt was werd dit adres Waterlooplein 35.

Houtgracht q 223 – Horologiemaker en Goud- en Zilversmit M. Prijes
De zaak van M. Prijes was hier in 1873 gevestigd. Moritz Prijes zelf woonde op de Jodenbreestraat 91. Moritz werd geboren in Vlissingen op 10 oktober 1837. Hij was gehuwd met Marianne Speijer (1839). Hun eerste kind was Michel (Amsterdam, 3 april 1872) en op 7 augustus 1876 werd Sani geboren. Sani – Sientje, zou als Sani Schmidt-Prijes actief worden in de Nederlandse vrouwenbeweging en was naast Roosje Vos de meest prominente vrouw in de vrouwenvakbond van die tijd, de Algemeene Nederlandsche Naaistersbond. Ze woonde van 1917 tot 1930 in Bussum, en als schrijfster onder de naam Sani van Bussum trad ze wederom naar buiten. Sani overleed in Amsterdam in 1933.

Houtgracht q 232 – H B de Beer
Op dit adres was in 1873 de drankenhandel van H B de Beer gevestigd. Hijman Barend de Beer woonde op dit adres en werd in 1774 geboren als zoon van Barend Hijman de Beer en Judiek Joosten. De drankenhandel was nog steeds op dit adres gevestigd en de merknaam H B de Beer heeft nog lang bestaan. Hijman zelf was echter op 7 januari 1856 overleden.
De nummering van dit pand was in 1877 Houtgracht 15.

Houtgracht q 233 – D van Leer
D van Leer verkocht meubels, kachels en kookfornuizen vanaf dit adres in 1874.

Houtgracht q 239 – Van IJzer
Het bedrijf van M & L D van IJzer was hier gevestigd in 1868. Het bedrijf van de gebroeders Van IJzer verkocht ijzerwaren. Levie Daniel van IJzer werd op 1 oktober 1813 in Amsterdam geboren en hij woonde op dit adres. Hij was gehuwd met Judith van Gelder (Amsterdam, 27 juli 1825) en zij hadden twee kinderen; Daniel Levie (Amsterdam, 8 februari 1847) en Emanuel (Amsterdam, 23 september 1849).

Houtgracht 7 – H Z Workum
Een bijzondere advertentie werd op 26 oktober 1877 geplaatst door H Z Workum. Hij maakt er melding van dat commissionairs Brouwer & Van Dal van de Oudezijdsachterburgwal 162 tot drie keer toe zijn kleinzoon een nieuwe plaatsvervanger hebben bezorgd bij de Nationale Militie, en dat niet in rekening hebben gebracht. Zo’n plaatsvervanger werd een nummerwisselaar genoemd. De dienstplicht was toen nog niet persoonlijk en voor de dienstplicht inging werden lotnummers getrokken. Hoe later het lotnummer, hoe groter de kans was dat men ook moest opkomen. Welgestelde jongens konden zich laten vervangen door hun lagere lotnummer te wisselen met een dienstplichtige die een hoger lotnummer had getrokken. De vervanger kreeg daarvoor betaald, het hoogst bekende bedrag dat ooit betaald is voor dit wisselen is dfl. 4.200,–. De rijkere jongens konden hiermee de dienstplicht ontlopen, de armere jongen had hiermee alvast geld voor trouwen en het opzetten van een huishouden. De dienstplicht duurde in die tijd vijf jaar.

Houtgracht 37-39 synagoge Bet Israël
Op dit adres heeft de synagoge Bet Israël gestaan.

Houtgracht 55 – herhalingsschool
Volgens een advertentie uit 1875 is er een herhalingsschool van de Diamantslijpers-Vereniging geweest. Eduard Voorzanger was penningmeester van deze vereniging en woonde op dit adres.

 

 

 

 

 

bron:
www.wikipedia.nl, lemma Houtgracht (geraadpleegd 26 december 2016)
stadsarchief Amsterdam, bevolkingsregister 1853 – 1863, lemma Levie Daniel van IJzer
stadsarchief Amsterdam, bevolkingsregister 1853 – 1863, lemma Hijman Barend de Beer
stadsarchief Amsterdam, bevolkingsregister 1853 – 1863, lemma Moritz Prijes
“Advertentie De Beer”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 28-03-1873. Geraadpleegd op Delpher op 26-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873564:mpeg21:a0016
“Advertentie Prijes”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 05-05-1871. Geraadpleegd op Delpher op 26-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873607:mpeg21:a0012
“Advertentie Van Leer”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 04-12-1874. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872893:mpeg21:a0022
“Advertentie Herschepping”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 04-04-1873. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873565:mpeg21:a0009
“Advertentie Van IJzer”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-02-1868. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871578:mpeg21:a0012
“Advertentie H B de Beer”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 23-03-1877. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872370:mpeg21:a0004
“Advertentie Nationale Militie”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 02-11-1877. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871931:mpeg21:a0022

afbeelding:
Sani van Bussum op www.dbnl.nl, http://www.dbnl.org/tekst/prij001bewo01_01/prij001bewo01_01_tpg.gif
“Advertentie Herschepping”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 04-04-1873. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873565:mpeg21:a0009
“Advertentie Van Ijzer”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 07-02-1868. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871578:mpeg21:a0012
“Advertentie Nationale Militie”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 02-11-1877. Geraadpleegd op Delpher op 27-12-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871931:mpeg21:a0022