louis lamm


Louis Lamm was een van de vele Joden die een veilig heenkomen zochten in Nederland toen ze voor het nazisme vluchtten. Hij kwam in Amsterdam terecht en nam zijn oude beroep op, dat van boekhandelaar. Hij vond voor zijn nering een mooie centrale locatie in de stad, op de Amstel 3, en vestigde daar een van de grootste Joodse antiquariaten van Europa.

Louis Lamm werd geboren in Wittelshoven op 12 december 1871. Hij trouwde in 1904 met Julia Pinczalver, geboren op 10 april 1880 in Sandowicz in Duitsland en overleden op 8 dec 1940 in Amsterdam.
Louis en Julia kregen drie kinderen:
Hannah, in 1907. Zij trouwde in 1929 met Chaim Gershon Schnerb en ging in 1929 naar Palestina,
Heinrich Ismar (Berlijn, 2 juni 1909). Hij trouwde met Cecilia Hanna Leefsma (Hengelo, 25 juni 1912) en zij gingen naar Petach Tikwa, Palestina, op 7 jan 1936) en kregen daar drie dochters, en
Ruth Fanny (Berlijn, 29 oktober 1911 – Auschwitz, 19 nov 1943),

In 1900 ging Louis naar Berlijn en vestigde daar een boekhandel en uitgeverij. De uitgeverij van Lamm herdrukte een aantal Joodse wetenschappelijk werken uit de Middeleeuwen en uit de negentiende eeuw. Dat maakte het voor onderzoekers die minder geld hadden mogelijk om deze werken te bestuderen. Zelf schreef hij een aantal studies over de Joodse gemeenten in Duitsland.
De uitgeverij van Lamm draaide goed en ook zijn boekhandel werd een geroemde boekhandel in Berlijn.

In 1933 verhuisde Lamm met zijn in Judaica gespecialiseerde antiquariaat en bibliotheek naar Amsterdam. Het was het jaar dat Hitler gekozen werd tot Rijkskanselier en het antisemitisme steeds duidelijker werd. Lamm was met zijn specifieke bedrijf en makkelijk doelwit.

In Amsterdam
In Amsterdam kwam het gezin Lamm terecht op de Amstel 3, in het linkerhuis van een prachtig, in 1880, gebouwd complex. Op dat adres vestigde Louis zijn zaak weer en het bedrijf werd ook in Amsterdam weer succesvol. Hij nam een belangrijke positie in binnen de Joodse gemeenschap van Amsterdam en het Joods Historisch Museum, dat op 23 mei 1930 werd opgericht en op de bovenverdieping van De Waag zat, kocht in de jaren dertig veel joods-religieuze voorwerpen van Lamm aan.

lammleefsmadochter1941 lammleesfmaverloving1934De kinderen
Dochter Hanna, die in Berlijn al getrouwd was met Chaim Schnerb en al twee kinderen had, had in 1929 aliyah gemaakt. Al zeer kort naar de komst naar Nederland, in 1934, verloofde zoon Heinrich zich met Cecilia Leefsma. Ze trouwden en maakte in 1936 aliya. In Israël kregen Cécilia en Heini drie dochters.
Heinrich is na zijn aliyah nooit meer terug geweest in Nederland. Hij maakte zich echter zorgen om zijn zus Ruth en zijn vader en heeft, blijkens documenten van het Rode Kruis en het verhaal van zijn dochters, geprobeerd om Louis en Ruth te redden. Door communicatieproblemen tussen het Internationale Rode Kruis en het Duitse Rode Kruis is dat fout gelopen en werden Ruth en Louis op 19 november 1943 in Auschwitz vermoord. Zij zaten in het 81e transport dat op 16 november 1943 Westerbork verliet met 995 mensen.

“Bewariërs”
Na de arrestatie van Louis en Ruth zal de inboedel van het huis op de Amstel waarschijnlijk gepulst zijn. Een kristallen vaas, met zilveren voet, kwam bij de buren terecht. De dochters van Heinroch hebben in 2013 nog getracht deze vaas terug te krijgen bij de erven, wat helaas niet is gelukt.

lammlouisLouis Lamm zeventig jaar
Louis Lamm, een bij de vrienden van het Joodsche boek, vooral onder hen, die vroeger in Duitschland woonden, bekende persoonlijkheid, wordt op 12 December a.s. zeventig jaar. In 1900 kwam de heer Lamm, die uit Wittelshofen geboortig is, naar Berlijn, waar hij een al spoedig in de Joodsche kringen aldaar bekende boekhandel en uitgeverij vestigde, terwijl hij zelf ook nog tijd wist te vinden tot publicistisch werk.
Zeer bekend waren zijn catalogi over zijn antiquariaat. Hij was tal van jaren medewerker aan het „Monatschrift” uit Breslau, aan “Der Israëliet”, het “Hamb.Familienblatt” en het “Zeitschrift für Familienkunde”. Bijzonder voelde hij zich aangetrokken tot de bestudering van de geschiedenis der Joodsche gemeenten in zijn geboorteland waarover hij een aantal studies schreef (Buttenwiesen, 1902; Laningen, 1915; Oettingen, 1930). Vele populaire brochures verschenen in zijn uitgeverij. In 1913 bijvoorbeeld gaf hij een brochure van Tänzer-Göppingen uit tegen het gemengde huwelijk. In 1916 verscheen zijn „Verzeichnis jüdischer Kriegsschriften”. Zijn uitgeverij deed een aantal waardevolle overdrukken het licht zien van Joodsche wetenschappelijke werken uit de middeleeuwen en uit de negentiende eeuw, waardoor onderzoekers niet smalle beurzen, die alleen op den inhoud der werken en niet op de uitvoering waarde legden, toegang kregen tot deze boeken, die zij anders niet in hun bezit zouden kunnen krijgen.

Een man, aan wien het Joodsche boek veel te danken hééft, bereikt den leeftijd der sterken. Moge hij nog vele jaren zijn liefde aan het Joodsche boek kunnen schenken.

bron:
www.maxvandam.info, lemma Louis Lamm
Het Joodsche Weekblad, 5 dec 1941, de heer Louis Lamm zeventig jaar
met dank aan Max van Dam

illustratie:
Het Joodsche Weekblad, 5 dec 1941, de heer Louis Lamm zeventig jaar
ibidem, 10 okt 1941,familiebericht geboorte Jachet
Nieuw Israëlietisch weekblad, 20 april 1934, verloving
foto huis embedded van Beeldbank Stadsarchief Amsterdam, 010009003199

Laatst bijgewerkt:
1 jan 2016