maarten jansz kosterstraat (amstelgrachtje)

amstelgrachtjeDe Maarten Janszoon Kosterstraat is een klein straatje achter de oostzijde van het Frederiksplein. Op deze plaats lag vroeger het Amstelgrachtje (foto rechts), in 1866 werd deze gracht gedempt en de naam werd in 1872 gewijzigd in de M J Kosterstraat.
Het Amstelgrachtje was oorspronkelijk een deel van de Lijnbaansgracht, en werd ook wel Baangracht genoemd.

droogrekMaarten Jansz Kosterstraat 15
Op nummer 15 was een tijd de onderneming van Arnold van Emden gevestigd. Arnold werd in Tilburg geboren op 17 oktober 1879 en fabriceerde medische apparatuur. Zo maakte hij draadwerken om botbreuken te ondersteunen. Zijn bekendste uitvinding is echter het draadmetalen droogrek dat aan de deur gehangen kan worden. Hij vond dit eind jaren 30 uit, en de firma Tomado bracht het op de markt. Arnold werd op 19 februari 1943 in Auschwitz vermoord. Zijn vrouw en twee van zijn drie kinderen overleefden de oorlog ook niet. In totaal kregen Arnold en zijn vrouw Truida Hakker vier kinderen. Hun derde kind, Maurits, werd geboren in 1908 en overleed op 5-jarige leeftijd.

Maarten Jansz Kosterstraat 20
In 1878 woonden hier de Gezusters Bleeker. Zij verkochten robes, costumes, mantels, peignoirs, negliges, dames- en kinderhoeden, kinderjurkjes e.d. Een en ander was aangekocht in Parijs waar de gezusters net geweest waren.

mjkoster22Maarten Jansz Kosterstraat 22
Op nummer 22  was in de oorlog Georg Scheidel ondergedoken. Hij was een gevluchte Duitse Jood en gaf op dit adres trommelles. Natuurlijk mocht hij geen herrie maken dus zijn studenten leerden op een tafeltje trommelen. Een van zijn studenten was Joop Korzelius, een van de beste all-round slagwerkers van Europa.

Turngebouw “De Hoop”
S C de Hoop was masseur en was gevestigd op de Amstel 165 in 1902. Hij gaf heilgymnastiek onder medisch toezicht van de arts Dr S B Druif. In 1906 gaf S C de Hoop zijn lessen in Turngebouw “De Hoop” op de Maarten Janszoon Kosterstraat 18-20. Hij had zijn eigen gebouw geopend.
Samuel Carel de Hoop werd in Leiden geboren op 26 sep 1871 als zoon van Joseph de Hoop en Maria van Hesse. Hij trouwde met Hendrika de Jong (Amsterdam, 22 juli 1873) en zij kregen twee dochters; Josephine (Amsterdam, 29 dec 1898) en Lucie (Amsterdam, 25 nov 1901). Het gezin woonde op dit adres tot 1906, toen gingen ze naar de Weteringschans 68.

tutngebouwdehoopDit turngebouw had de belangstelling van Joods Amsterdam. Op 2 februari 1906 staat het volgende verslag in het NIW:
Deze week hadden we het genoegen kennis te maken, met het interieur van turngebouw “De Hoop” aan de M J Kosterstraat 18-20. De gebouwen, waaraan een derde binnenkort toegevoegd wordt, zijn naar de eischen des tijds ingericht. Gelijkvloers bevindt zich een buitengewoon groot gymnastieklokaal met fraaie en nieuwste toestellen; de 1e en 2e verdieping zijn bestemd voor heilgymnastiek en massage, terwijl ook een afdeling voor geneeskrachtige baden aanwezig is.De 3e verdieping wordt societeit waar een billard zal komen, opdat de heeren na de oefeningen zich wat kunnen ontspannen. De nodige wach- en kleedkamers zijn evenmin vergeten. Het geheel is electrisch verlicht, centraal verwarmd en van stofvrije vloeren voorzien. Alles wijst erop, dat hier geen geld is gespaard, om het geheel zoo sierlijk mogelijk te doen zijn.
De directie is in vertrouwde handen en wel in die van de heeren S C en W F J de Hoop. Eerstgenoemde, een bekwaam gymnastiek-onderwijzer, die als zoodanig zijn sporen reeds heeft verdiend, geeft de lessen. Ook wordt o.m. onderwezen in schermen en boksen. Lichaamsoefening is voor den mensch een behoefte, zoo zeggen onze medici, en wie op dergelijk onderwijs gesteld is, gegeven door een ervaren leeraar, stellen zich in verbinding met de directie van het nieuwe Turngebouw.
De ijverige ondernemers zij voorts geluk gewenscht, met hun schoone, practische onderneming.”

Joseph Jessurun de Mesquita
Joseph Jessurun de Mesquita was een Nederlands fotograaf. Hij leefde van 7 september 1865 tot 1 april 1890. Hij groeide op in deze straat. Zijn moeder overleed toen Joseph 8 jaar oud was. Hij ging naar het Stedelijk Gymnasium, maar maakte dat niet af. Hij liet zich in 1888 op de Burmanstraat, waar hij op kamers ging, inschrijven als fotograaf. Joseph schreef de Gids voor den Amateur Photograaf. Op 1 april 1890 pleegde hij zelfmoord door het innemen van cyaankali. Hij werd gevonden door de schilder Isaäc Israels.

School
Op het Amstelgrachtje 9 / M J Kosterstraat was een school gevestigd. Het was een van de gemeentelijke Tusschenscholen, en wel Stads-Tusschenschool C. Deze school verhuisde rond 1866 naar de nieuw gebouwde school aan de Weteringschans / Reguliersgracht; de later bekende Reguliersschool. Voor 1866 zaten er, in dit relatief kleine gebouw, 300 tot 350 kinderen. De school kon tot stikkens toe benauwd zijn.

De Klop op de deur
In het boek “De Klop op de deur” van Ina Boudier-Bakker wordt het Amstelgrachtje genoemd (pag 197): “Laat op den middag kwam dan Annette met haar jongetje, Francientje halen. En zij zaten weer als vroeger, ieder aan een kant van het raam. Keken uit over het Frederiksplein.
“Wat dit alles veranderd is,” zei Fransje. “Weet je noch te herinneren het oude Amstelgrachtje met den Steenen molen? Zoo gaat al het mooie water weg uit de stad. En in de Kalverstraat kan je niet loopen tot aan de Osjessluis – daar komt asphalt.”

Carré
Voordat Oscar Carré zijn circustheater liet bouwen aan de Amstel trok hij met zijn circus rond door Europa. Nederland werd daarbij ook aangedaan en in 1868 werd in een gebouw aan het Amstelgrachtje, tegenover het Paleis voor Volksvlijt, voorstellingen gegeven. Het was een houten tent die voor 6 tot 8 dagen was opgericht en plaats bood aan 1800 mensen.

bron:
ons amsterdam,
wikipedia,
archief amsterdam,
jaarboek 90 Amstelodamum (1998),
Algemeen Handelsblad 3 april 1937, NIW 9 feb 1906.
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 14 juni 1878, gezusters Beeler, nummer 20.

illustraties:
prentbriefkaart Amstelgrachtje,
foto’s © joodsamsterdam.nl

Laatst aangepast:
26 oktober 2015