nieuwe synagoge (neie sjoel)

nieuwesjoellichtkoepelDrie synagoges bij elkaar waren nog niet genoeg toen in de 18e eeuw de Hoogduitse gemeente nog steeds groeide. Aan het begin van de 18e eeuw werd dan ook een leeg perceel gekocht waar nog een synagoge gebouwd kon worden. Op 17 juli 1730 werd de synagoge ingewijd. Dit was echter niet de huidige Nieuwe Synagoge, maar een veel kleinere versie die het ruimtegebrek niet echt kon opvangen. Daarom werden in 1750 nog eens 4 percelen aangekocht – waaronder het huis van opperrabbijn Arjeh Leib ben Saul. Dit huis werd tevens gebruikt als huissjoel voor de Poolse joden.
De gebouwen en de eerste nieuwe synagoge werden afgebroken en maakten plaats voor de huidige Nieuwe Synagoge. Deze werd ontworpen door G F Maybaum en ingewijd op 25 maart 1752.
nieuwesjoelHet is de grootste van de 4 synagogen in het complex, met een vloeroppervlak van 19 x 19 meter, en het bouwplan lijkt op dat van de Grote Synagoge.
In de 18e eeuw was er plaats voor bijna 600 mannen en 376 vrouwen. Verder is de lichtkoepel opvallend.
De oorspronkelijke hoofdingang bevindt zich op het Jonas Daniël Meyerplein met de tekst “dit is de poort die leidt naar de Eeuwige, hier gaan de rechtvaardigen binnen”.
Midden op het schilddak staat de lichtkoepel.
De foto onder, uit ca. 1849, is een van de eerste foto’s die van de synagoge gemaakt is. De foto werd gemaakt door Pieter Oosterhuis. Er is nog water voor de sjoel, daar waar nu een weg is. Deze gracht werd in 1849 gedempt. Het houten gebouwtje links is het Joodse slachthuis. Dat stond op die plaats van 1815 tot 1873.

nieuwesjoel1849de oorlog
Het interieur werd zwaar beschadigd. De mahoniehouten bima en de Heilige Ark werden gesloopt, veel liturgische voorwerpen werden gestolen. Sinds 1987 bevindt het Joods Historisch Museum hier en in deze sjoel worden op de begane grond de wisseltentoonstellingen gehouden en op de galerij is een prachtige permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de Joden in Nederland van 1900 – heden ingericht.

bron:
wikipedia,
jhm,
synagogen van nederland,
foto onder uit de Coppenhagen-collectie.