oudemanhuispoort

kollemNu is het een van de hoofdlocaties van de Universiteit van Amsterdam maar van oorsprong was het een een bejaardentehuis voor mannen. Voor de meeste Amsterdammers is de wandelgang van de Oudemanhuispoort bekend door de winkelkasten.

In 1601 verrees dit complex als oudemannen- en vrouwengasthuis en in 1602 kwamen er 45 oude mannen en vrouwen uit hun oude tehuis samen met 55 nieuwe oude mannen en vrouwen hier hun laatste levensjaren slijten.
Tussen 1754 en 1757 werd het complex verbouwd en in 1786 werden de poortjes gebouwd aan beide zijden van de wandelgang.

Winkelkasten
In 1757 werden de winkelkasten in gebruik genomen en handelaren in goud, zilver, boeken en andere zaken konden deze kasten huren. Er waren toen 18 kasten die aan kooplieden verhuurd werden.
Rond 1830 verpauperde de Oudemanhuispoort en er werden zelfs drie van de winkelkasten ingenomen door dienstboden van het gasthuis en diende als hun slaapplaats.
In 1836 werd de Koninklijke Akademie voor Beeldende Kunsten gevestigd in het complex. Van 1870 – 1875 werd de Akademie opgevolgd door de Rijksacademie.
In 1880 trok de Universiteit van Amsterdam in de gebouwen. In het middenperk van het grasveldje voor de ingang werd in 1881 het borstbeeld van Minerva geplaatst, aan de rechterzijde nog een beeld van Vossius en Barlaeus.
De gebouwen werden vanaf 1920 verbouwd, in 1927 kwam er een nieuw gebouw bij, toegankelijk vanaf het middenpleintje. Hierin zitten de collegezalen.
In 1960 volgde er weer een renovatie en kwamen er nog meer collegezalen bij.
Een van de winkelkasten (kast 6) is uitgebroken waardoor er een doorgang kwam tussen de wandelgang en het terrein van het Binnengasthuisterrein. Nu zijn er nog 14 winkelkasten in gebruik.

Joodse negotie
De handel in boeken op de Oudemanhuispoort was tot 1941 voornamelijk in handen van Joodse boekhandelaren. Bekende boekhandelaren waren:

boekmanbarendBarend Boekman (Amsterdam, 21 jan 1869).
Barend Boekman was gehuwd met Hendrina Lenson. Met haar kreeg hij 4 kinderen, waarvan hun oudste, Emanuel (Amsterdam, 22 juli 1900), op 1 juni 1927 overleed.
Zoon Levie (Amsterdam, 1 mei 1902 – Auschwitz, 8 dec 1943) en dochter Kaatje (Amsterdam, 3 juni 1904 – Auschwitz, 3 sep 1943) overleefden de oorlog niet.
Sara (Amsterdam, 18 feb 1906), hun jongste dochter, overleefde de oorlog.
Al voor de oorlog trouwde Barend met Mietje Gans (Amsterdam, 29 oktober 1881). In 1939 vierde Barend dat hij 50 jaar boekverkoper was op de Oudemanhuispoort (foto onder). Barend en Mietje werden in Auschwitz vermoord op 14 september 1942.

Emanuel de Wolf (Middelburg, 7 april 1867-Diemen, 16 mei 1934).
Emanuel was van oorsprong banketbakker en trouwde op 19 sep 1894 te Amsterdam met Carolina Frank (Delfshaven, 31 jan 1865).

Juda Emmering (Amsterdam, 15 nov 1879 – Amsterdam, 9 sep 1934).
Juda was uitgever, boekhandelaar en antiquair. Hij was gehuwd met Dina Nerden en zij kregen 2 zoons en 1 dochter.

David Blok (1823-1904)
David Blok is door verschillende kunstenaars vereeuwigd en was boekhandelaar in Amsterdam en Den Haag. In Den Haag had hij een boekhandel met zijn broer Jozef (1832-1905).

Jacob Mossel (Amsterdam, 27 juni 1852-Amsterdam, 27 juli 1916) was de zoon van Elias Mossel en Schoontje Mossel en trouwde met Flora Salomons (Groningen, 6 september 1851). Het echtpaar kreeg tien kinderen

Mordechai Lobo (1826-1899)

Betsy en Jacques van Kollem.
Jacques van Kollem heeft de zaak van zijn vader overgenomen, A E van Kollem (onderste foto, collectie Jaap van Velzen). Dat gezin woonde op de Rapenburgerstraat 71.
Betsy en Jacques kwamen in de oorlog in de kampen terecht, overleefden en hebben na de oorlog een aantal jaren hun nering op de Oudemanhuispoort nog uitgevoerd.

Barend Frank (6 maart 1869 – Sobibor, 5 maart 1943). Barend Frank was een zoon van Hartog Frank en Annaatje Engelsman. Hij was getrouwd met Duifje Elsas. Duifje overleed in 1936. Barend Frank was transportwerker van beroep, stond ook op de markt en verkocht boeken op in de Oudemanhuispoort.

bron:
wikipedia – oudemanhuispoort (geraadpleegd 4 december 2014)
freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com – Emanuel de Wolff (geraadpleegd 4 dec 2014)
www.joodsmonument.nl, voor de personen die in de oorlog vermoord werden,
website Joods Historisch Museum, de boekenstal
www.geni.com/people/Jacob-Mossel (geraadpleegd 4 dec 2014),

illustratie:
Algemeen Handelsblad, 21 jan 1939 (Barend Boekman),
foto Oudemanhuispoort 1905.

Laatste aanpassing:

4 dec 2014