plantage middenlaan

rikkahoppertheater
1e steen Rika Hoppertheater “HET RIKA HOPPER-THEATER. – In”. “De Telegraaf”. Amsterdam, 16-06-1927. Geraadpleegd op Delpher op 27-08-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565090:mpeg21:a0077

desmetPlantage Middenlaan 4 – Rika Hopper
Op dit adres werd in 1927 het Rika Hoppertheater geopend. In het geboortejaar van Beatrix, 1938, werd de naam veranderd in Beatrixtheater. Dit theater was een concurrent van de Hollandsche Schouwburg en een van de oorzaken van een faillissement van de schouwburg. Het was een theater waar het lichtere genre geprogrammeerd stond. Vanaf september 1941 mochten alleen Joden dit theater bezoeken, en werd dit theater, van de niet-Joodse directeur Sellmeijer, het “Theater van de Lach” genoemd. In het voorjaar van 1942 werd het theater gesloten, in het voorjaar van 1944 werd het heropend als Hortus Theater en in 1946 kocht Theo Desmet het en sindsdien heet het theater Desmet.

Plantage Middenlaan 8 – Frascati Theater
Het Frascati Theater werd hier geopend in 1879.

Plantage Middenlaan 10-12 – Huize Cats
Huize Cats bood in het Nieuw Israëlietisch Weekblad in 1931 zit-slaapkamers aan met volledig pension. Het was een gelegenheid ORT en er werden ook bruiloften georganiseerd en feestdiners. In 1933 verhuisde de zionistische jeugdvereniging Zichron Ja’akov naar dit adres.

Plantage Middenlaan 14a – Hoedenfabriek Susan
Tot 15 jan 1927 bevond zich hier de Hoedenfabriek firma Gebroeders Susan. Deze hoedenfabriek brandde toen af. Daarna bevond zich hier Diamantslijperij De Concentratie tevens diamantvakschool, kleermakerij Hap en Pack, damesconfectiefabriek firma Van Gelder, lingerieatelier J Rodrigues (Waterlooplein 93) en confectiefabriek J Vijevano (Nieuwe Kerkstraat 86boven). Het pand stond dwars op de Plantage Middenlaan.

oktober 1936

In de oorlog zaten in dit pand Joodse onderduikers, zoals Klaartje Nikkelsberg en Pimentel.

Plantage Middenlaan 16a – Overeem
Naast het poortje van de diamantslijperij was, bereikbaar via de binnenplaats, café Overeem op nummer 16. Het café zat er al in 1915. Het café was van Dirk van Overeem (Amsterdam, 21 december 1872 – Amsterdam, 18 mei 1970).
Hier kwamen op vrijdagavond handelaars in goud en diamant samen, ook in de oorlog. Zo kon men de sieraden in de oorlog verkopen. Dit kon tot 1942 toen dit, na verraad, niet meer mogelijk was en ook de onderduikers Nikkelsberg en Pimentel van 14a hals-over-kop moesten vertrekken. De onderduikers gingen naar de overkant, naar nummer 19. Het pand op 16a is in 1977 gesloopt. Café Overeem was er in 1966 nog, zo blijkt uit een interview met Sylvian Poons in ‘De Waarheid’.

Plantage Middenlaan 19 – Helms
Hier was sinds 1937 de dansschool van Dop en Mona Helms gevestigd. Zij boden veel hulp aan onderduikers in de 2e Wereldoorlog. In juni 1942 werd Dop gearresteerd en hij overleed op 18 januari 1943, na mishandeling in de gevangenis, 33 jaar oud. Zijn vrouw zette de dansschool voort, zelfs illegaal nadat in september 1942 dansscholen zich moesten registreren bij de Kultuurkamer, wat Mona Helms weigerde. Daarnaast werd de dansschool een plaats voor onderduikers. De dansschool bleef tot 1954 bestaan. Mona Helms overleed in 2000.

Plantage Middenlaan 20a en b – D L van Moppes
Dit pand werd in 1875 ontworpen door I Gosschalk. Het werd het woonhuis van de diamantair D L van Moppes. Op nummer 14 had Van Moppes een kleine slijperij, in 1884 uitgebreid naar 393 slijpmolens.

hollandseschouwburgPlantage Middenlaan 24 – Schouwburg
Hier is de Hollandsche Schouwburg gevestigd. Over de gebeurtenissen rond dit gebouw meer informatie onder gebouwen of via deze link.
waarschuwingOok deze schouwburg werd alleen toegankelijk voor Joden. De programmering was ook Joods. Zo traden er het Joods Symfonie Orkest, het Joods Kamerorkest en het Joods Amusementsorkest op.
Heintje Davids was er te zien met de Nelson-revue. Het was een trouwlocatie toen Joden niet meer in het stadhuis mochten trouwen. Vanaf juni 1942 kreeg de schouwburg de bestemming als “Umschlagplatz Plantage Middenlaan”. Dit duurde tot 19 november 1943, na het laatste transport vanuit dit gebouw. In de periode dat de schouwburg als deportatieplaats werd gebruikt, werd het publiek opgeroepen om zo min mogelijk in de buurt van de schouwburg te komen.

Plantage Middenlaan 23-2 – Delaville
Hier woonde het gezin van Abraham Daniël Delaville. Zijn verhaal via deze link.

talmoedtoraplmiddenlaanPlantage Middenlaan 25 – Talmoed Torah
In 1884 was hier de Talmoed Torahschool gevestigd.

Plantage Middenlaan 25 – Pimentel
Hier woonde Henriëtte Pimentel, de directrice van de crèche op nummer 31-33. Meer informatie via deze link.

Plantage Middenlaan 27 – Kweekschool
Aan de overzijde bij de Hollandse Schouwburg stond de Hervormde Kweekschool. Jarenlang zat hier, tot 2011, het IVKO. Via de crèche op nummer 31-33 (afgebroken 1976), de achtertuin en deze school werden veel Joodse kinderen gered. Meer informatie via deze link.

Plantage Middenlaan 31-33 – Vereniging Talmoed Thora
De vereniging Talmoed Thora opende in 1882 op dit adres haar eigen pand. Later werd dit pand de crèche.

Plantage Middenlaan 31-33 – Crèche
Hier stond de crèche van de Vereeniging Zuigeling-Inrichting en Kinderhuis, opvang voor kinderen en zuigelingen. Vanaf oktober 1942 was dit de “kinderafdeling” van de Hollandsche Schouwburg. Kinderen tot 12 jaar werden hier opgevangen van wie de ouders in de schouwburg zaten. In totaal hebben hier ca. 5000 kinderen in de oorlogsjaren verbleven.

 

Walter Süskind, Felix Halverstad, Virrie Cohen, Henriëtte Pimentel en een aantal verzetsgroepen werkten samen om kinderen uit de creche te smokkelen en hebben zo tussen de 600 en 1000 kinderen gered. Voor het redden werd eerst aan de ouders toestemming gevraagd, baby’s waren makkelijk onder te brengen, blonde kinderen werden naar Friesland gebracht, donkere kinderen naar Limburg. De crèche werd eind september 1943 gesloten en is in 1979 afgebroken. De film gaat over kinderen die via de crèche onderdoken. Wanneer de film verwijderd is, meldt dat svp hier.

plmiddenlaan48Plantage Middenlaan 48 – bejaardenhuis
Beth Menoucha/Beth Sjalom, een Joods bejaardentehuis. Laatste bewoners (Clara Tak, Eva van Gelder, Judith van Witsen, Rosette Roozendaal, Mietje de Leef, Hester Leek, Clarisse van Vriesland, Esther Pinto) werden gedeporteerd in 1943. De Duitse Marine nam het gebouw in gebruik op 8 februari 1943.

Plantage Middenlaan 58 – Amerongen
Op nummer 58 woonde vlak voor de oorlog Arnold van Amerongen. Hij was getrouwd met Ro Asscher, een zus van Bram Asscher. Hun zoon, Jaap van Amerongen, overleefde samen met zijn vrouw de oorlog. Na de oorlog was hij voorzitter van de Nederlandse Zionistenbond en hij vertrok in 1947 naar Israel, waar hij zijn naam veranderde in Jaacov Arnon. Hij werd econoom, kreeg een hoge positie bij het Ministerie van Financiën, werd actief in de vredesbeweging en kort na zijn dood werd in Jeruzalem een straat naar hem vernoemd.

plmiddenlaan80plaquetteplmiddenln80Plantage Middenlaan 80 – Aby Jetomim
Aby Jetomim (vader van de wezen). Portugees Israëlitisch Jongensweeshuis. In 1943 vorderde de Luftwaffe het gebouw. In het gebouw is nog een plaquette aanwezig van de Portugees Israelitische Gemeente (tot rechts). Hierop valt te lezen dat Aby Jetomim in 1648 werd opgericht, in 1861 betrok men een gebouw op Jodenbreestraat 89 en op 2 feb 1930 naar dit pand op de Plantage Middenlaan.

Plantage Middenlaan 88 – Mr. Is. Coopman
Advocaat en procureur Mr Is Coopman was op dit adres gevestigd aan het einde van de jaren dertig.

 

Bron:
diversen, waaronder De Verdwenen Plantage.
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 24 april 1931, Huize Cats.
Beek, van Erica, Twee Vrouwen en een Jas, verloren jeugd, verloren toekomst (Utrecht 1994) p 101 >nummer 88
“Waarschuwing omgeving Joodsche Schouwburg”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam“. Amsterdam, 02-04-1943. Geraadpleegd op Delpher op 10-11-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318363:mpeg21:a0004
Stadsarchief Amsterdam, SAA, woningkaarten Plantage Middenlaan 14a, diamantslijperij 14a.
“Advertentie Overeem”. “De tribune : soc. dem. weekblad“. Amsterdam, 05-10-1936. Geraadpleegd op Delpher op 22-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010482403:mpeg21:a0039
SAA, Gezinskaarten 1893 – 1939, [van] Overeem, D., 21-12-1872.
SAA, archiefkaart, [van] Overeem, D., 21-12-1872
“SYLVAIN POONS MOEKE”. “De waarheid“. Amsterdam, 14-07-1966. Geraadpleegd op Delpher op 23-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010372815:mpeg21:a0067
Café Overeem: Posterijen en Telegrafie, ‘s-Gravenhage. Hoofdbestuur, “Naamlijst voor den telefoondienst 1915“. ‘s-Gravenhage : Hoofdbestuur der Posterijen en Telegrafie, 1915. Geraadpleegd op Delpher op 23-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMMVC01:000000011

Illustraties:
foto plaquette Plantage Middenlaan 80: met dank aan A. Siemers.
“Advertentie Talmoed Torah”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 21-03-1884. Geraadpleegd op Delpher op 27-08-2016, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871484:mpeg21:a0009
“Advertentie Overeem”. “De tribune : soc. dem. weekblad“. Amsterdam, 05-10-1936. Geraadpleegd op Delpher op 22-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010482403:mpeg21:a0039


Laatst bijgewerkt:

21 februari 2017