plantage parklaan

De Plantage Parklaan loopt als eerste zijstraat – vanuit het centrum gezien, links en rechts van de Plantage Middenlaan. De linkerzijde loopt langs het Wertheimplantsoen en de rechterzijde loopt langs de Hortus. Zoals in de gehele Plantage had ook deze straat veel Joodse bewoners. De Plantage Parklaan heeft grotendeels aan een kant bebouwing. Aan de andere kant ligt onder andere het Wertheimpark en het Sportterrein van Swift. Dit sportterrein heeft lang bekend gestaan als het Parkschouwburgterrein. Van 1883 tot 1911 stond hier de Parkschouwburg, bekend om de operettes en opera’s. Later werd het terrein veelvuldig gebruikt door socialisten voor hun bijeenkomsten.

plparkln6
Plantage Parklaan 6

Plantage Parklaan 6 – rusthuis
Op nummer 6 was een pand waar in de oorlog veel Joodse mannen woonden, onder andere Hartog Polak, die op de Valkenburgerstraat een eerste steen legde van zijn bedrijf. Dit pand was dan ook rusthuis “Van Zweden” en deze geschiedenis begon in 1934, toen Hartog van Zweden, een 26 jarige verpleger, zich in dit pand vestigde samen met een aantal Joodse mannen van boven de zeventig. In 1935 komen er 16 mannen bij, in 1936 nog 13 en in 1937 nog 18 mannen. Voor veel mannen is het bovenhuis van dit pand het laatste adres, voor anderen een doorgangshuis naar inrichtingen, zoals het Apeldoornse Bos. De grootte van het huis maakt duidelijk dat voor deze mannen geen privacy was. Veel van hen komen om in de oorlog, zo ook Hartog met zijn vrouw Frouke en dochter Elly.

Plantage Parklaan 9
Plantage Parklaan 9

Plantage Parklaan 9 – Beis Jisroeil
Op nummer 9 was het huis van de Joodse gemeente, de Joodse sociëteit Beis Jisroeil die onder auspiciën van rabbijn Abraham Onderwijzer werd opgericht. Het gebouw werd in 1919 gebouwd en de activiteiten die hiervandaan georganiseerd waren vooral voor de minder bedeelde jeugd. Het pand bestaat nog steeds en heeft een belangrijke rol gehad in de oorlog. Dit zowel voor de bezetter – die er een kantoor van de Joodse Raad had laten vestigen als voor het verzet.
Het kantoor van de Joodse Raad wat hier eind 1941 gevestigd werd had vele functies. De buitenschoolse jeugdzorg werd er geregeld, maar ook was er een sociaalpsychiatrisch consultatiebureau voor mensen die een oproep hadden gekregen en met het vooruitzicht van hun deportatie in psychische nood raakten. Verder kon hier vanaf 25 mei 1942 door Joden getrouwd worden.Het verzet maakte gebruik van dit pand doordat hier honderden kinderen die via de crèche aan de Plantage Middenlaan werden weg gesmokkeld werden overgedragen aan verzetsgroepen.

Plantage Parklaan 14 – rusthuis
In 1930 was op dit adres Rusthuis Parkzicht gevestigd. S. Hes, gediplomeerd verpleger, was de directeur.

Plantage Parklaan 15 – Wertheimhuis

Dit pand is in de hongerwinter totaal geplunderd bij het zoeken naar bruikbaar brandhout en in 1948 afgebroken. Hier was het A C Wertheimhuis gevestigd, in 1932 opgericht door de Portugees Israëlitische gemeente, als een afdeling van het Israëlitsch krankzinnigengesticht “Het Apeldoornse Bos”. De locatie in Amsterdam lag voor de hand, veel van de patiënten kwamen uit Amsterdam.
Hier werd de nazorg gegeven aan mannelijke ex-psychiatrische patiënten. Op 3 februari 1943 werd het pand ontruimd en de bewoners werden afgevoerd, daarna werd het in gebruik genomen door de Wehrmacht.

Plantage Parklaan 25 – Lamon
Hier was in 1915 diamantroosjesfabriek Lamon gevestigd.

bron:
joodsmonument.nl,
diverse internetbronnen,
community joodsmonument.nl
Naamlijst voor den telefoondienst 1915
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 21 feb 1930, Parkzicht, nummer 14.

Illustraties:
© joodsamsterdam.nl, 2013

Laatst bijgewerkt:
23 jan 2016