rapenburg

rapenburgziekenhuisRapenburg U 322, Van Rossem
Van Rossum & Comp was hier in 1870 gevestigd en was een magazijn in Koffie en Thee.

Rapenburg 2 – Polak
S Polak had in 1882 op dit adres een melkinrichting.

Rapenburg 17-3 – Leyden van Amstel
J Leyden van Amstel was in 1916 uit militaire dienst ontslagen en bood zijn diensten weer aan vanaf dit adres. Jacob Leijden van Amstel werd in Amsterdam geboren op 19 nov 1880. Hij was gehuwd met Marianne Salomons (Amsterdam, 24 feb 1884). Jacob en Marianne werden in Sobibor vermoord op 28 mei 1943.

Rapenburg 18 – De Tijdgeest
Magazijn “De Tijdgeest” was op dit adres gevestigd in 1920.

Rapenburg 20 – Levie
In 1913 was hier de firma Levie gevestigd in heren- en kinderkleding.

Rapenburg 29 – Foltu
N V Foltu adverteerde in 1939 met een bijzondere advertentie. De scherfvrije schuilkelder bood veiligheid voor ieders gezin en had slechts een blijvende plaats in de tuin nodig (zonder deze blijvend te ontsieren). Hoewel in 1939 het officiële standpunt was dat Nederland neutraal zou blijven, blijkt uit deze advertentie dat de bevolking bezorgd was. De schuilkelder kon bezichtigd worden in het magazijn van Foltu op de Valkenburgerstraat 56.

Rapenburg 31-33 – Kramer
Kramer verkocht hier, en op de Ceintuurbaan 139 en op de Pretoriusstraat 5, kachels en tal van grotere huishoudelijke apparaten in 1940.

Rapenburg 33 – de Casseres
A de Casseres was in 1876 hier gevestigd en was de chronometermaker der Koninklijke Nederlandse Marine.

Rapenburg 36 – H Lek
H Lek was confiseur-patissier en woonde op dit adres in 1920.

Rapenburg 48 – Berklou
Wed L S Berklou had in 1886 op dit adres een viswinkel.

Rapenburg 50 – Logger
In 1901 opende Isidore Logger op dit adres zijn schoen- en laarzenmagazijn “De Toekomst”.

Rapenburg 50 – De Kampioen
Op 19 mei 1922 werd Rijwielmagazijn “De Kampioen” geopend.

Rapenburg 51 – S S Levie
S S Levie had in 1893 op dit adres “De Stad Amsterdam”, het goedkoopste kledingmagazijn, gevestigd. Deze zaak werd in 1907 overgedragen aan Tagenhorst & Drielsma, die ook zaken hadden op de Czaar Peterstraat 5 en de Van Limburg Stirumstraat 38, echter, een jaar later adverteert Levie weer vanaf dit adres en verkoopt dan onder andere Waterdichte Capes en blijkt een tweede zaak te hebben op de Kleine Gracht 9 te Maastricht.

Rapenburg 57-1 – Bonewit
N Bonewit was kleermaker en woonde op dit adres in 1915.

Rapenburg 79 – Van Rood
Ed van Rood was in 1883 Inspecteur voor Amsterdam van de levensverzekeringsmaatschappij New York (Keizersgracht 494).

Rapenburg 92-96 Bergstichting
Eind 1942 werden kinderen die in de Bergstichting woonden overgeplaatst naar dit tijdelijk onderkomen in Amsterdam. In 1943 werden alle bewoners van de Bergstichting in Laren naar deze locatie overgebracht. Deze locatie werd in 1943 opgeheven en de kinderen werden gedeporteerd. De meesten werden in mei en juni 1943 in Sobibor vermoord. Van de 106 kinderen die in 1940 in Laren zaten hebben 70 kinderen de oorlog overleefd door inzet van de niet-Joodse directeur Reitsema.

Rapenburg 95 – Barentz
E Barentz & Zoon had in 1903 op dit adres een zaak in drogerijen, chemicaliën, verbandstoffen, artikelen voor ziekenverpleging, etc. én diamantwerkers-cement.

Rapenburg 101 – Vlieger
Kantoorboekhandel Vlieger had op dit adres in 1897 een filiaal zitten. Een decennium later, in 1908, was hier de schoenwinkel van de gebroeders Hakkert gevestigd.

rapenburggevelsteenRapenburg 105 – PIZ
Op de hoek van het Rapenburg (105) en het Rapenburgplein (9) zit in de gevel een gevelsteen van een pelikaan die haar drie jongen voedt. Menigeen zal er aan voorbij lopen, maar dit is het symbool van de Portugees-Israëlitische gemeente.
Zo kan dit symbool ook nog gevonden worden op het Portugees-Israëlitische Ziekenhuis (PIZ) op de Henri Polaklaan. Waarom zit deze gevelsteen op dit pand?

In 1804 stichtte de Hoogduitse Joodse gemeente er een ziekenhuis voor de arme Joodse bevolking. Dit ziekenhuis was er niet lang gevestigd, want in 1820 vertrok het ziekenhuis naar het Militair Hospitaal op het Roeterseiland.
Bij het vertrek van de Hoogduitse gemeente werd het pand bestemd voor een ziekenhuis van de Portugees-Israëlitische gemeente. In 1833 werd het Nederlands Israëlitisch Zieken- en Oude Vrouwenhuis Miseb Nefes (Zielsverkwikking) opgericht en gevestigd in dit hoekpand, waar het tot 1916 bleef zitten.

Naast reguliere zieken werden er eveneens geesteszieke patiënten verpleegd.
In 1916 werd het ziekenhuis verplaatst naar een speicaal daarvoor gebouwd pand aan de Plantage Franschelaan (Henri Polaklaan).

Dit pand werd daarna gebruikt door slijterij De Druif en in juli 1955 door kantoorboekhandel J. Vlieger.

Ongeschikt
In het ziekenhuis werden ook geesteszieken verpleegd en inspecteurs voor de Staatstoezicht op de Krankzinnigen keurden na hun eerste bezoek in 1842 dit pand echter af en deze afdeling werd opgeheven.
Het rapport dat door de inspecteurs werd opgemaakt geeft een duidelijk beeld van de situatie waarin de geesteszieken verkeerden. De onverwarmde zolder en het lijkenhuis dienden als opvang voor de krankzinnigen. De paar kamertjes die voor deze mensen bedoeld waren zaten overvol. Er was geen mogelijkheid om gewone en geesteszieke patiënten te scheiden, er was voor de geesteszieken geen werk en geen mogelijkheid voor lichaamsbeweging.

Rapenburg 128 – Nijkerkschool
In de oorlog, vanaf 17 november 1941,was dit pand de N B Nijkerkschool, de Nijverheidsschool van de Joodse Centrale voor Beroepsopleidingen.

bron:
Fuks-Mansfeld, Renate G en Armand Sunier, Wie in tranen zaait…. Geschiedenis van de Joodse Geestelijke Gezondheidszorg in Nederland (Assen 1997) p.8
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 3 juni 1870, Rossem, nummer U 322
ibidem, 10 maart 1876, De Casseres, nummer 33
ibidem, 8 sep 1882, Polak, nummer 2
ibidem, 28 dec 1883, Van Rood, nummer 79
ibidem, 19 maart 1886, Berklou, nummer 48
ibidem, 7 april 1893, Levie, nummer 51
ibidem, 16 april 1897, Vlieger, nummer 101
ibidem, 31 mei 1901, Logger, nummer 50
ibidem, 18 sep 1903, Barentz, nummer 95
ibidem, 7 juni 1907, Levie, nummer 51
ibidem, 25 sep 1908, Levie, nummer 51
ibidem, 6 nov 1908, Hakkert, nummer 101
ibidem, 18 april 1913, Levie, nummer 20
ibidem, 8 sep 1915, Bonewit, nummer 57-1
ibidem, 18 feb 1916, Leyden van Amstel, nummer 17
ibidem, 10 sep 1920, Lek, nummer 36
ibidem, 10 sep 1920, Tijdgeest, nummer 18
ibidem, 19 mei 1922, Kampioen, nummer 50
ibidem, 13 okt 1939, Foltu, nummer 29
ibidem, 24 mei 1940, Kramer, nummer 31-33
Stigter, Bianca, De bezette stad, plattegrond van Amsterdam 1940-1945 (Amsterdam 2005) p 76
www.joodsmonument.nl, lemma Jacob Leijden van Amstel (geraadpleegd 16 dec 2015)
ibidem, lemma Rapenburg92-96 (geraadpleegd 16 dec 2015)

illustraties
© joodsamsterdam, datering 2010

Laatst bijgewerkt:
16 december 2015