reguliersgracht

indexreguliersgrachtDe Reguliersgracht is onderdeel van de 4e uitleg van de stad Amsterdam, de 4e stadsuitbreiding. Deze vond vanaf 1658 plaats. Het oorspronkelijke plan was dat de gracht zou doorlopen tot aan de Amstel, de Halvemaansteeg zou dus opgeofferd worden. De kosten van het onteigenen van de huizen daar was echter hoger dan de inkomsten van de gronduitgifte van de nieuwe percelen.
In september 1664 was de gracht gereed voor bebouwing.
De gracht is genoemd naar het Reguliersklooster, dat gestaan moet hebben op de plek waar nu de Utrechtsestraat en Keizersgracht kruist.
Ten behoeve van de tram wilde het stadsbestuur in 1901 nog een deel van de gracht dempen. Het genootschap Amstelodamum én de schrijver Jan Ligthart kwamen in verweer en hebben dit kunnen voorkomen.
De Reguliersgracht vanaf de Herengracht is het meest gefotografeerde deel van de stad, vanwege de bruggen over de Reguliersgracht.

Reguliersgracht 2 – Mr D E Lioni
Mr D E Lioni woonde in 1916 op dit adres en hij was de penningmeester van het Hulpcomité van Joodsche Oorlogsslachtoffers.

Reguliersgracht 16 – De Jong
Garage De Jong was op dit adres gevestigd in 1950 en verhuurde auto’s zonder chauffeur voor binnen- en buitenland.

Reguliersgracht 17 – Verapur
Verapur was een bedrijf voor foto-kopieën en zij adverteerden in het Joodsche Weekblad in 1941. Volgens een familiebericht uit december van dat jaar woonde Hans Falk op dit adres.

Reguliersgracht 20 – Aaron Swaab
In het antisemitische blaadje De Misthoorn is er melding dat tot april 1942 Swaab de Beer op dit adres woonde met een verhuurbedrijf voor automobielen. De schrijver van het haatvolle stuk kende zelfs de echte naam niet van de man waar hij het haatartikel over schreef. Het betrof Aaron Swaab (Amsterdam, 26 februari 1884 – Auschwitz, 7 sep 1942).

reguliers34Reguliersgracht 34 – onderduik
Op nummer 34 staat een huis met 2 stoepen en 2 voordeuren. Het pand is in bezit van een studentenvereniging, Unica. Het pand werd in 1732 gekocht door Arent van der Burgh en 2 jaar na aanschaf liet hij het opnieuw optrekken met een bovenwoning met een aparte ingang.
Op de topgevel staat als ornament een arend, als verwijzing naar zijn voornaam. In het pand werden kruizen en specerijen opgeslagen, de hijsinrichting daarvoor is nog aanwezig.
Op 29 mei 1943 werd dit pand de onderduikplaats voor een vriend van de toenmalige bewoner, en dit aantal mensen liep op tot 12 personen aan het einde van de oorlog.
Ter herinnering aan dit feit is in de voorgevel een plaquette aangebracht met hierop St Joris en de draak en de tekst “submergo ut emergam” (ik duik onder en kom boven).
Dit pand was niet alleen een onderduikplaats, maar ook het centrum van studentenverzet. Drijvende krachten achter dit verzet waren de studenten Ivo Schöffer en zijn zus Lidia Schöffer. Ivo, die op 13 januari 2012 overleed, bracht in 2009 een fotoalbum van deze periode bij het Stadsarchief in Amsterdam. In dit album is goed te zien in welke omstandigheden de onderduikers moesten leven. Ook in dit album is de aankondiging van onderduikster “Wanda” waarin ze de aankondiging van haar zoon aankondigt, de in de onderduik geboren Rudy Jacob.
In 1973 ontvingen Ivo en Lidia de Yad VaSjem-onderscheiding voor hun hulp aan Joodse onderduikers.

Reguliersgracht 39 – Café Potharst
Cafe Potharst was op de Reguliersgracht hoek Keizersgracht gevestigd en adverteerde in 1882 in het NIW. We was een zaaltje in dit pand aanwezig voor de makelaars in diamanten, ’s avonds voor toneelrepetities en er was een toneelbibliotheek aanwezig met 500 titels. Een jaar later werd door hetzelfde café geadverteerd en was het ook een logement.

Reguliersgracht 59 en 63 – Gosschalk
Reguliersgracht 59 en 63 zijn twee bijzondere huizen die vaak het onderwerp van fotografen zijn. Deze huizen werden ontworpen door de Joodse architect Isaac Gosschalk. Meer over hem via deze link.

Reguliersgracht 79 – Jenny Spits
Jenny Spits had een type- en vertaalbureau op dit adres in 1951.

Reguliersgracht 99 – Citroen
Kunsthandel M J Citroen was op dit adres gevestigd in 1920.

reguliersgrachtReguliersgracht 103 – Meijling & Co
Elektrotechnisch en Werktuigkundig Bureau Meijling & Co was op dit adres in 1927 gevestigd en zij adverteerde in het NIW.

Reguliersgracht 105 – Soutberg
Op dit adres kon men in 1911 brillen kopen.

Reguliersgracht 107 – 109 – school
Op Reguliersgracht 107 – 109 is de Reguliersschool gevestigd. Meerdere scholen hebben in de loop van de jaren in dit pand gezeten, maar het begon als nieuwe locatie voor de Stads Tusschenschool C die in de M J Kosterstraat gevestigd was. Op deze school zaten onder andere Benno Premsela en Hugo van Win.
In 1937 werd deze school, nu met adres Weteringschans 255a, de Joodsche ULO.
Tot september 1943 was dit het districtsbureau Centrum van de Joodse Raad en werd er op dit adres voorlichting gegeven aan hen “die voor uitzending naar Duitschland in aanmerking komen”. Vanaf 1944 zat hier de redactie van het illegale verzetsblad “Het Parool”.

Reguliersgracht 111 – Wim van Norden
Wim van Norden (Bussum, 13 juni 1917 – Amsterdam, 29 mei 2015) woonde tot zijn dood op dit adres. Hij was medeoprichter, redacteur en later directeur van dagblad Het Parool. Kinderen uit mijn toenmalige klas mochten de heer Van Norden begin 2015 interviewen.

Reguliersgracht 138 – Sluyter
Sluyter’s hulpdienst adverteerde vanaf dit adres in 1943 in het Joodsche Weekblad. Het bedrijf had op verschillende adressen in de stad een afdeling.

Netje Asser
Netje Asser (Amsterdam, 16 dec 1807 – Den Haag, 30 juni 1893) was een Nederlands schrijfster. Ze groeide op aan de Reguliersgracht, waar ze geboren werd, en aan het Singel in een welvarend Joods gezin. Haar van der was advocaat Tobias Asser, haar moeder Caroline Itzig. Tot haar huwelijk met haar neef Lodewijk Asser hield ze een dagboek bij, en dit dagboek geeft een inkijk in het leven van de gegoede Joodse burgers in die periode. Ze kreeg 2 dochters, Rosa en Johanna, en 1 zoon, Carel.

bron:
grachtenjournaal.nl,
Kees Hilgers,
wikipedia,
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 12 mei 1882, Potharst, nummer 39
ibidem, 8 juni 1883, Potharst, nummer 39
ibidem, 3 feb 1911, Soutberg, nummer 115
ibidem, 22 sep 1916, Lioni, nummer 2
ibidem, 10 sep 1920, Citroen, nummer 99
ibidem, 18 nov 1927, Meijling, nummer 103
ibidem, 27 okt 1950, De Jong, nummer 16
ibidem, 28 sep 1951, Spits, nummer 79
Het Joodsche Weekblad, 25 april 1941, Verapur, nummer 17
ibidem, 26 dec 1941, Hans Falk, nummer 17
ibidem, 31 juli 1942, Reguliersgracht 109
ibidem, 18 juni 1943, Sluyter, nummer 138
De Misthoorn, onafhankelijk en onpolitiek orgaan tot wering van den joodschen invloed, 9 mei 1942, De Beer, nummer 20
www.joodsmonument.nl, lemma Aaron Swaab (geraadpleegd 23 dec 2015)
www.wikipedia.nl, lemma Reguliersgracht (geraadpleegd 23 dec 2015)
ibidem, lemma Wim van Norden (geraadpleegd 23 dec 2015)

illustraties:
© joodsamsterdam.nl, indexfoto 22 dec 2015

Laatst bijgewerkt:
23 dec 2015