synagoge nieuwe kerkstraat 149 – “russen”sjoel

russensjoelSinds 1880 kwamen er grote groepen Oost-Europese Joden naar Amsterdam, die op doorreis waren naar Amerika. Ze vluchtten toen vanwege pogroms in Oost-Europa. Een deel van hen bleef hier en zij richtten in 1884 de vereniging Nidchei Jisroeil Jechaneis op en namen in 1889 deze sjoel in gebruik.

De sjoel werd dan ook wel de Russensjoel genoemd, hoewel deze naam niet gewaardeerd wordt door de sjoelgangers. Een ‘rus’ is ook een agent in het Bargoens.
In 1889 bevond deze huissjoel zich op de eerste verdieping van dit pand, bij de verbouwing in 1910 verplaatste men de sjoel naar de begane grond. In het plafond van de begane grond is een groot luik aangebracht. Dit kan worden geopend zodat de vrouwen vanaf de eerste verdieping de dienst kunnen volgen. Er is zelfs een ritueel bad (mikwe) in een gebouwtje de binnentuin en deze sjoel wordt nog steeds gebruikt.

De diensten in deze sjoel waren anders georganiseerd dan de wat saaiere Nederlandse diensten. Zo werd er tijdens Simcha Torah ook met de Torah gedanst en de sfeer in de sjoel was losser.

Na de 2e wereldoorlog waren er tal van jaren niet voldoende gemeenteleden om een minjan (10 volwassen halachisch Joodse mannen) te hebben om de diensten te laten plaatsvinden. Maar volgens een voormalige buurjongen waren er zeker bijeenkomsten. Zijn vader moest elke vrijdag de kachel aansteken in verband met de sjabbat.
Sinds 1987 kon na een grote restauratie de sjoel weer in gebruik genomen worden. Na het ineenstorten van het communisme kwamen er nieuwe leden bij deze vereniging die uit Oost-Europa afkomstig waren.

Pinkas Friedmann
De synagoge is nu de enige ‘bewoner’ van het pand, voor de oorlog woonde de sjammes er ook. Een sjammes is wat in de kerk de koster genoemd wordt.
De sjammes van deze sjoel was Pinkas Friedmann. Pinkas werd geboren in Zborov (Tsjechoslowakije) op 23 januari 1890.
Pinkas was gehuwd met Rachel Weinfeld (Zborov, 3 sep 1889). Dat huwelijk werd op 1 maart 1940 in Amsterdam ontbonden. Daarna trouwde Pinkas op 14 mei 1941 met Parl Finder (Limanowa, Polen, 21 dec 1895.
Pinkas en Parl werden samen naar Auschwitz gedeporteerd waar ze op 28 jan 1944 vermoord werden.

bron:
website JHM, russensjoel
herinneringen L. Holthuijsen
communityjoodsmonument.nl (geraadpleegd 9 nov 2014)
persoonskaart Pinkas Friedmann stadsarchief Amsterdam