synagoge sint anthoniesbreestraat 36

anthoniesbreestraat36De verdeling van de Breestraat in Jodenbreestraat en Sint Anthoniesbreestraat betekent niet dat daar een grens lag voor het Joodse leven in Amsterdam. Ook de Sint Anthoniesbreestraat kende een synagoge.

Waarom de chewresjoel (verenigingssynagoge) Mewackshy Jousher (zij die het juiste zoeken) werd opgericht is niet helemaal bekend. Maar een idee erover kan men zich wel vormen.
De synagoge werd opgericht op 27 augustus 1857 (7 eloel 5617) en de oprichters waren beursbezoekers die op de terugweg van de beurs op de Dam naar de Joodse buurt een gelegenheid zochten om het middaggebed (minche) te kunnen zeggen.
Er wordt ook wel gesteld dat deze synagoge uit gemakzucht werd opgericht en zelfs uit protest tegen de benoeming van gazzan (voorzanger) I Heymann.
In het reglement uit 1867 werd als doelstelling genoemd het verrichten van gebed zowel dagelijks als op sjabbat, indien mogelijk het geven van godsdienstige voordrachten en -onderwijs, de uitvoering van de wetten die de Israëlieten op godsdienstig terrein moeten verrichten en het ondersteunen van Israëlitische armen.

anthoniebree362Deze chewre zag de armen als een groep die niet tot de eigen synagoge behoorde.
Deze vereniging had een selecte groep leden. er was een ballotage-commissie want nieuwe leden moesten worden voorgesteld door leden van de chewre.
In de eerste jaren na de oprichting werden de diensten gehouden op de Nieuwe Hoogstraat 17, in een gebouw dat Rondeel genoemd werd. Toen dat gebouw in 1874 werd afgebroken verhuisde men naar de onderverdieping van de Sint Anthoniesbreestraat 36, en in de volksmond bleef de naam voor deze synagoge Rondeel. De synagoge was echter zeer lang en smal (foto onder), waardoor al snel de naam Smaldeel ontstond.
In 1913 telt deze vereniging 125 leden. Het bleef een deftige vereniging hoewel de financiën terug liepen. In de jaren 30 werd diamantair N Streep echter lid van de vereniging en hij schonk de synagoge aanzienlijke bedragen. Ook werd in die periode een eigen jeugdvereniging opgericht (bachoerei) om weerstand te kunnen bieden aan de christelijke zending onder de Joodse jeugd.
anthoniebree36In het Stadsarchief werd een blauwdruk gevonden voor het ontwerp van een nieuwe voorgevel voor deze synagoge. Het ontwerp werd gemaakt door architect J S Baars. Of dit plan ooit is uitgevoerd is niet bekend.

Men bleef diensten houden tot het voorjaar van 1943. Na de oorlog werd de synagoge voor de reconstructie van de Sint Anthoniesbreestraat afgebroken (foto boven, de sjoel stond waar nu het gat tussen de twee huizen is, foto van januari 1956).

sintanthoniesbree36web

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

bron:
Ons Amsterdam januari 1981,
stadsarchief

illustratie:
Stadsarchief blauwdruk afbeelding SLP0100003000001
foto links: Nieuw Israëlietisch Weekblad, 30 sep 1927, herinwijding

laatst bijgewerkt:
23 dec 2015