Valkenburgerstraat

Een smalle straat. De bewoners zeer arm in een van de armste buurten van Amsterdam. Dat was de Valkenburgerstraat. Een straat met een rijk Joods leven. Twee synagoges, verschillende bakkers ORT, een diamantslijperij en kleine ondernemers.
Al voor de oorlog begon de sanering en verbreding van deze straat.
Bedrijven sneuvelden, werden naar nieuwe Joodse buurten verplaatst of keerden terug. Tot de oorlog bleef het kloppende Joodse hart van deze straat voelbaar, ook in de bronnen.

De oorlog sloeg keihard toe in deze straat. Zeker 476 inwoners werden vermoord (bron: joodsmonument.nl) en na de oorlog keerde een fractie van het Joodse leven terug. De beroemde matzebakker De Haan meldde in 1948 dat zijn bedrijf ongeschonden de oorlog was doorgekomen. Hij was een uitzondering.
valkenburgersraat 208 stadsarchief 1967Tegenwoordig is de Valkenburgerstraat een doorgaande weg tussen het centrum en de IJtunnel waar al tal van jaren hard gewerkt wordt om het aanzien van deze straat ingrijpend te veranderen. De sfeer van deze ooit op en top Joodse straat is volledig verdwenen.

Hoe het was om voor de oorlog in deze straat te wonen? Klik hier voor een authentiek verslag. Daarnaast schreef Herman Heijermans over deze straat, en waren er in deze straat waaigaten; plekken waar panden ontbraken en men tot de gracht kon doorlopen. Ook daarover een verhaal.
Op deze pagina is met behulp van 150 jaar Nieuw Israëlietisch Weekblad geprobeerd om te achterhalen welke ondernemers hier woonden en welke bijzondere gebouwen er in deze straat waren. Het Joodse leven is meer dan wie er in de oorlog uit deze straat vermoord werden en deze pagina’s geven een indruk van wie hier woonden en wat ze deden.

Valkenburgerstr 3 – Markengrachtschool
Op dit adres was de Markengrachtschool, school nummer 2, gevestigd.

Valkenburgerstraat 5 – Tiferet Israel
De godsdienstige vereniging Tiferet Israel had op dit adres een synagoge en deze werd in augustus 1895 weer geopend. Deze synagoge had een damesvereniging, bigdei koudesj, die bij tijd en wijle de zang verzorgde.

In 1915 werd het 80-jarig bestaan van deze vereniging gevierd met een feestavond in gebouw “Casino” op het Waterlooplein. In 1920 bestond vervolgens de vereniging 85 jaar en zou rabbijn dr Meijer de Hond op 29 oktober 1920 een feestrede uitspreken.
In juni 1923 zong obercantor I Riwel uit Roemenië, op doorreis naar Amerika, samen met het koor van de Grote Synagoge in deze sjoel. In 1927 was er weer een gast-gazzan, de heer S Roth uit Boedapest ging toen voor.
In juni 1928 verscheen het bericht dat deze synagoge gesloopt zou gaan worden. De sjoel was 53 jaar hier gevestigd. Een verplaatsing bleek niet mogelijk en men besloot het genootschap te ontbinden en de inventaris openbaar te verkopen. Dat werd gedaan op 21 juni 1928. Geveild werden de antieke wetsrollen, zilveren kroon met siertorens, duidelijk geschreven wetsrollen, een koperen menorah enz.

valkenburgerstr14
Valkenburgerstraat 14 in de jaren 30.

Valkenburgerstraat 7 – Hartog Sak
Hartog Sak was in 1882 Vice-Voorzitter van de godsdienstige zangvereniging Ohavei Sjier (wij houden van het lied). In 1882 was deze vereniging betrokken bij een weldadigheidsuitvoerig voor een arm gezin.

In 1890 dook Hartog weer op in de krant. Door verschillende christelijke slagers zou hij vleesafval hebben gekocht dat niet volgens de Joodse ritus was geslacht en dus niet koosjer was. In juli 1890 plaatste Sak een advertentie waarin hij dit verhaal ontkrachtte. Daarbij refereerde hij aan Jb Cohen, Waterlooplein 89, een koosjer-beestensnijder (slager) waar men verder bewijs kon verkrijgen. Valkenburgerstraat 7 was derhalve waarschijnlijk een slagerij. In 1893 was dit bedrijf verhuisd naar nummer 208.

Valkenburgerstraat 5-7 L. Swaab
Op bovenstaande adressen was in 1914 de diamantslijperij van Louis Swaab gevestigd.

Valkenburgerstraat 8 – Barmhartigheid
Familie Barmhartigheid woonde in 1895 op dit adres en was depothouder van de Maatschappij van Meel- en Broodfabrieken op de Vijzelgracht 28 – de broodfabriek die na initiatief van Sarphati was opgericht. Barmhartigheid had dus een broodwinkel.

Valkenburgerstraat 8 – Fransman
In 1922 woonde E Fransman op dit adres en hij was de 1e secretaris van de Joodse toneelvereniging N.A.P.

valkenburg1esteenhpolakValkenburgerstraat 14 – H Polak
Het verhaal over Hartog Polak is een van de eerste verhalen die over deze straat werden opgetekend. Nu staat dit verhaal op een eigen pagina.

Valkenburgerstraat 24 – 32 – Zandgang
Rond 1885 was hier de slop “Zandgang” gevestigd.

Valkenburgerstraat 34 – Bartels
Op dit adres woonde in 1902 Jozef Bartels. Bartles was slager in de Vleeschhal aan de Amstelstraat en had daar Bank nummer 1.

Valkenburgerstraat 36 – Leger
L Leger was behanger en stoffeerder en op dit adres gevestigd in 1903 en bovendien ook op de Batavierstraat 36. Het pand werd op 27 oktober 1932 afgebroken

Valkenburgerstraat 36 – Lakmaker
L. Lakmaker woonde op dit adres in 1922 en verkocht kruidenierswaren, zoals paassuiker, matzemeel, hazelnoten en eieren. Volgens de woningkaart uit het stadsarchief was dit een kruidenier.

Valkenburgerstraat 9 – 39 – Zonnehofje
Een van de stegen die op de Valkenburgerstraat (1885) uitkwam heette het Zonnehofje. Ondanks deze hoopvolle naam waren het stegen waar zeer arme mensen woonden. Op 14 dec 1882 meldde het NIW dan ook dat er een hevige brand in dit hofje was, waardoor drie onvermogende gezinnen van al het hunne beroofd werden, zonder daarvoor geassureerd te zijn.

Valkenburgerstraat 41 – 49 – Haringgang
Een van de sloppen rond 1885 was de Haringgang.

Valkenburgerstraat 44 – werkplaats Schijvenschuurders
Het Volk – 28 maart 1901 – Op 27 maart 1901 werd op dit adres de eerste gemeenschappelijke werkplaats voor de leden der vereeniging „De Vereenigde Schijvenschuurders” geopend in het huis Valkenburgerstraat 44. Er was daar plaats voor dertig schuurders. Tot de talrijk opgekomen vakgenooten hield de voorzitter S. J. van Praag een toespraak waarin hij de hoop uitsprak dat deze gemeenschappelijke werkplaats den gemeenschapzin zou sterken, terwijl hij in haar de kiem zag van de algemeene coöperatieve samenwerking der toekomst.

Valkenburgerstraat 44 – Schoenmaker Modijefskij
Vanaf 1909 woonde schoenmaker Chaskel Modijefskij (Modijefsky) (Cherson (aan de Dnjepr), Rusland, 12 maart 1860) en zijn vrouw Sara Rebecca Lewin (Telsiai, Rusland, 16 september 1861 – Amsterdam, 1931) op dit adres met hun kinderen (Iman Isaac – Amsterdam, 2 augustus 1896 – Sobibor, 23 juli 1943, Rachel – Amsterdam, 21 oktober 1891, Betsy – Amsterdam, 16 augustus 1894 – Auschwitz, 30 september 1942, Jeannetta – Amsterdam, 21 november 1898 – Sobibor, 30 april 1943). In 1882 kwamen Chaskel en Sara naar Amsterdam vanuit de Verenigde Staten, waar ze eerder naartoe geëmigreerd waren. Na het overlijden van Sara in 1931 verbleef Chaskel een poos bij zijn dochter in Den Haag en kwam toen terug en verbleef vervolgens in de moderne Joodsche Invalide, waar hij zeer tevreden over was. Een echte schoenmakerij was dit adres overigens niet. Chaskel voerde de reparaties in de woonkamer uit. In 1912 verloofde, volgens de advertentie, dochter Rachel zich.

Valkenburgerstraat 46 – Goudeket
Goudeket & De Leeuw was een bakker ORT die op Valkenburgerstraat 241-243 gevestigd was. In 1911 was er ook een vestiging op dit adres.

Valkenburgerstraat 49 – B Soep
B Soep was depothouder van bakkerij De Haan in 1880. Een depothouder was een bakkerswinkel waar men de producten van een bepaalde producent verkocht.

Valkenburgerstraat 51 – H M a Catan
H M a Catan was ziekenoppasser en waker en woonde op dit adres in 1880.

Valkenburgerstraat 59 – H J van Beem
H J van Beem was bode van het genootschap “Salom Weëmet Menachem Abelim”.

Valkenburgerstraat 59 – 75 – Steenwerfsgang
Een van de sloppen rond 1885 was de Steenwerfsgang

Valkenburgerstraat 71 – Jerry Meents.
Jerry Meents woonde op dit adres en hij legde zijn herinneringen voor deze site vast.

Valkenburgerstraat 72 – 102 – Rudelsheim
Diamantslijperij Rudelsheim was op dit adres gevestigd. Voor Rudelsheim hier zat was er een slop die op de Valkenburgerstraat uit kwam, de Liefdegang. Z en S Rudelsheim kochten dit gebied in 1887 op voor dfl 4031,- om hier hun diamantslijperij te bouwen. De werklieden in deze diamantslijperij stuurden in juli 1906 een telegram naar Alfred Dreyfus, waarin stond: “De gezamenlijke diamantbewerkers der fabriek Gebroeders Rudelsheim zijn van ganscher harte verheugd door het volledige eerherstel u geworden en bieden u de verzekering aan van den eerbied en de bewondering die zij gevoelen door de onverzettelijke wilskracht door u getoond in de lange jaren van u martelaarschap.”
Alfred Dreyfus was een Joods-Franse officier die jaren ten onrechte in de gevangenis had gezeten door de beschuldiging een spion voor Duitsland te zijn. Hij is de naamgever van de Dreyfus-affaire.

Valkenburgerstraat 72 – 104
Rond 1885 was hier de slop “Liefdegang” gevestigd.

Valkenburgerstraat 81 – B Wijnschenk
B Wijnschenk-Dinsdag vierde in oktober 1914 haar 60ste verjaardag en werd in de krant gefeliciteerd door haar kinderen, behuwd en kleinkinderen.

Valkenburgerstraat 83 – Breemer
J Breemer was handelaar in brandstoffen en was op dit adres in 1898 gevestigd.

Valkenburgerstraat 85hs – Kimberly
Diamantslijperij Kimberley was hier gevestigd in 1925 en werd rond dat jaar verbouwd.

Valkenburgerstraat 87 – Simon Hijman
Simon A Hijman verkocht in 1905 grassponsen, zeemleer en borstelwerk. Zijn standplaats was op het Waterlooplein en hij woonde op dit adres. Voor 1905 was hij verhuisd naar nummer 83 en in november 1905 kondigde hij aan dat de zaak verplaatst zou worden naar Oudeschans 30, wegens uitbreiding.

Valkenburgerstraat 89-91 – Snatager
S B Snatager had op dit adres een stoompaasbroodfabriek. Prijscouranten konden franco worden opgevraagd bij de heer M Snatager op nummer 91. Enkele jaren later woonde M Snatager op nummer 93. In 1903 was de fabriek overgenomen door B S Snatager en was er ook een zaak op de Jodenbreestraat 77.  In 1921 werd er een advertentie geplaatst omdat Snatager in liquidatie verkeerde. Nadat Snatager vertrokken was vond de NV Electrische Matzefabriek “Holland” een plek op 89-93 in 1923.

Valkenburgerstraat 89 – Cosman
In 1906 adverteerde D Cosman met zijn melk- en ijssalon op dit adres. Alle ijssoorten waren er te koop, een wafel kostte van 1 tot 5 cent, verder verse melk, bier, limonade en eieren. Cosman leverde ook op bruiloften en partijen.

Valkenburgerstraat 89-91 Bendien
J S Bendien had in 1911 hier een fabriek waar men spiegel- en schilderijlijsten verguldde. De winkel was op de Weteringschans 185.vaklenburgerstraat91

Valkenburgerstraat 91 – gevelsteen.
Deze gevelsteen was tot 1950 op dit nummer bevestigd. toen ging hij naar nummer 105.

Valkenburgerstraat 93 – Stodel
S Stodel was kok van beroep en was gevestigd op dit adres in 1899. Hij kookte op verschillende locaties, men huurde de locatie dan apart en de kok eveneens. In een advertentie van 17 nov 1899 werd Stobel bedankt voor zijn werk tijdens het 25-jarig huwelijk van A van Adelsbergen, dat gevierd werd in Plancius.

Valkenburgerstraat 93 – Eensgezindheid
Broodbakkerij “Eensgezinsheid” ORT was in 1915 op dit adres gevestigd en meldde in haar annonce dat in dat huis voorheen bakkerij Snatager gevestigd was. De contactpersoon was M de Jongh. In 1929 was hier nog steeds een bakker gevestigd, nu van I Zeehandelaar. In 1930 werd deze zaak verplaatst naar de 3e Oosterparkstraat 77.

Valkenburgerstraat 100 – Gomperts
Diamantslijperij Gomperts was op dit adres gevestigd. Dit bedrijf opende de deuren in de jaren 70 van de 19e eeuw. Op 16 november 1878 gebeurde er in dit bedrijf een ongeval. Een jongen kwam in aanraking met een machine, waardoor hij verpletterd werd. “Het lijk werd naar het vasthuis vervoerd”, meldde het bericht.

Valkenburgerstraat
nummer 0 – 100 nummer 100 – 200 nummer 200 – 260
bron:
Stadsarchief Amsterdam,
informatie achterachterkleindochter Hartog Polak
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 31 jan 1878, Snatager, nummer 91
ibidem, 3 maart 1882, H Sak, nummer 7
ibidem, 15 dec 1882, Zonnehofje
ibidem, 6 juni 1890, Hartog Sak, nummer 7
ibidem, 2 aug 1895, Tiferet Israel, nummer 5
ibidem, 23 aug 1895, Barmhartigheid, nummer 8
ibidem, 24 sep 1897, Snatager, nummer 93
ibidem, 16 sep 1898, Breemer, nummer 83
ibidem, 31 jan 1902, Bartels, nummer 34
ibidem, 20 maart 1903, Leger, nummer 36
ibidem, 27 maart 1903, Snatager, nummer 89-91
ibidem, 23 okt 1903, Valkenburgerstraat 5
ibidem, 19 mei 1905, Hijman, nummer 87
ibidem, 29 sep 1905, H j van Beem, nummer 59
ibidem, 24 nov 1905, Simon Hijman, nummer 87/83
ibidem, 20 april 1906, Cosman, nummer 89
ibidem, 24 maart 1911, Goudeket & de Leeuw, nummer 46
ibidem, 14 april 1911, Bendien, nummer 89-91
ibidem, 23 jan 1914, Swaab, nummer 5-7
ibidem, 9 okt 1914, Wijnschenk, nummer 81
ibidem, 31 dec 1915, Eensgezindheid, nummer 93
ibidem, 22 okt 1920, synagoge, nummer 5
ibidem, 7 april 1922, Lakmaker, nummer 36
ibidem, 10 nov 1922, Fransman, nummer 8
ibidem, 9 feb 1923, Holland, nummer 89-93
ibidem, 25 maart 1927, S Roth, nummer 5
ibidem, 1 juni 1928, synagoge, nummer 5
ibidem, 8 juni 1928, synagoge, nummer 5
ibidem, 4 jan 1929, broodbezorgder, nummer 93
ibidem, 11 april 1930, Eensgezindheid, nummer 93
De Tijd, 16 nov 1878, Gomperts
ibidem, 25 juli 1887, Rudelsheim, nummer 72 .
Stadsarchief Amsterdam, woningkaart, nummer 36
SAA, beeldbank 291BTA926132  (Kimberly)
“Amsterdamsch Nieuws Schijveschuurders nummer 49.”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 28-03-1901. Geraadpleegd op Delpher op 20-10-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011126048:mpeg21:a0025
“Familiebericht Modijefski”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 26-01-1912. Geraadpleegd op Delpher op 20-10-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859365:mpeg21:a0043
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaarten 1893 – 1939, lemma C Modijefskij
www.joodsmonument.nl, lemmata familie Modijefsky
informatie Chaskel Modijefsky met dank aan Chaim Caran (via faceboek, 20 oktober 2017)

illustraties

midden © joodsamsterdam.nl
middenboven nico swaager, 30er jaren.
links: pand in 1967 © stadsarchief
beeldbank stadsarchief Amsterdam, gevelsteen nummer 91, uitsnede, 010003012348
“Familiebericht Modijefski”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 26-01-1912. Geraadpleegd op Delpher op 20-10-2017, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859365:mpeg21:a0043
 
Laatst bijgewerkt:
21 oktober 2017