vijzelstraat

De Vijzelstraat verbindt het Muntplein met de Prinsengracht, het deel dat daarna volgt heet de Vijzelgracht. De Vijzelstraat werd aangelegd bij de stadsuitbreiding van in 1658 en werd vermoedelijk vernoemd naar de 17e eeuwse bewoners Cornelis en Jan Vijselaar maar werd pas in 1874 officieel zo genoemd.
Vanaf 1920 is de straat gemoderniseerd. De bebouwing aan de westzijde werd afgebroken waardoor een verbreding mogelijk werd. Er konden gebouwen neergezet worden als het Carlton-hotel en Gebouw De Bazel, het huidige Stadsarchief. Een gebouw dat leek op het gebouw over de Reguliersdwarsstraat heen stond ook bij de Kerkstraat. Het deel over de Kerkstraat stortte deels in in 1955, waarop het in de jaren zestig werd afgebroken. In de jaren zeventig verrees hier het gebouw van Marius Duintjer, dat in 2015 ingrijpend verbouwd werd.

Vijzelstraat 24 – Dr Souget
Op Vijzelstraat 24 woonde Sophie Souget-Blindeman. Haar verhaal staat hier.

Vijzelstraat 29 – Dr Martin Friedmann
Voor de oorlog woonde Martin Friedmann op dit adres. Hij was musicus.

Vijzelstraat 64hs – Van der Reis
Hier had het gezin Van der Reis hun koelkasten en stofzuigerhandel. Het pand bestaat niet meer, het was onderdeel van hetzelfde flatgebouw als Vijzelstraat 72
Meijer was geboren in Groningen op 11 april 1917. Hij werd in Midden Europa vermoord op 30 juni 1944. Zijn vader en moeder overleefden de oorlog.

badriangerardVijzelstraat 72-2 – Gerhard Badrian
Op Vijzelstraat 72-2 woonde Gerhard Badrian (Beuthen, 13 oktober 1905 – Amsterdam, 30 juni 1944), een Joodse Rijksduitser uit Silezië, die samen met zijn vader, moeder en zus Erna naar Nederland gevlucht was.
Zijn ouders woonden op de Mecklenburglaan 23a in Bussum.
Gerhard was kunstfotograaf en werkte in de oorlog bij hoffotograaf Meijboom als assistent. Hij bezat een smetteloos uniform van de SD. Dat uniform, samen met zijn perfecte Duits, kwam goed van pas bij zijn verzetsactiviteiten, waaronder het bevrijden van gevangen. Hij deed dit door in dat uniform op overvolle overvalwagens toe te stappen en met behulp van vervalste papieren redde hij de gevangen.
Hij gebruikte het uniform ook bij de overval op 29 april 1943 op de Algemene Landsdrukkerij in Den Haag, waarbij men circa 10.000 blanco persoonsbewijzen buit maakte.

Badrian zat in de verzetsgroep van Gerrit van der Veen, en toen Van der Veen gewond raakte droeg Badrian hem mee en bracht hem naar een onderduikadres. Op dit adres raakte Van der Veen verlamd en werd opgepakt. Badrian werd één van zijn opvolgers als leider van de Persoonsbewijzen Centrale.

Op 30 juni 1944 werd Gerhard Badrian op Rubensstraat 26 verraden. Een “vriendin”, Betje Wery, een beruchte verraadster, had Gerhard dit adres doorgegeven als een veilige onderduikplaats voor hem en zijn vrouw. Haar verraad deed zij onder druk of onder leiding van de beruchte Bernardus Andreas (Dries) Riphagen (Amsterdam, 7 september 1909 – Gilon, 13 mei 1973).
Gerhard Badrian schoot een SD’er van de trap, maar hij werd in het vuurgevecht op het trottoir neergeschoten, waar hij stierf. Wery kreeg voor dit verraad van de SD 1000 gulden.
Na de oorlog werd Gerhard herbegraven op de erebegraafplaats in Loenen en op Rubensstraat 26 is een plaquette voor Badrian geplaatst.

Vijzelstraat 72-2 bestaat niet meer. Dit huis was deel van het flatgebouw dat op de plaats stond van het huidige bankgebouw. Deze flat was over de Kerkstraat heen gebouwd. Dat deel stortte in de zestiger jaren in, waarna het volledige flatgebouw gesloopt is.
Gerhards vader en moeder, Haymann en Frieda, werden vermoord in Sobibor op 13 maart 1943, zijn zus op 11 juni 1944.

Vijzelstraat 76-1 – Gustav Chopp
Hier woonde Gustav Chopp (Wenen, 3 april 1909 – Auschwitz, 30 dec 1944). Meer over hem via de link.

Vijzelstraat 53hs – Schoontje Roos
Op nummer 53 was de hoedenwinkel van Schoontje Roos – Blitz (Amsterdam, 27 dec 1866 – Auschwitz, 10 sep 1942) gevestigd.

keizersgrvijzelstrSchuilplaats
Onder brug 41, de brug over de Keizersgracht, was een openbare schuilplaats gedurende de oorlog. Deze brug werd in 1922 gebouwd bij de modernisering van de Vijzelstraat. De bij nr. 72 besproken flat staat op de achtergrond. 

Vijzelstraat 85hs – Isaäc Cohen
Op Vijzelstraat 85 was de herenkledingzaak van Isaäc Cohen (Amsterdam, 3 juni 1893 – Auschwitz, 1 okt 1944) gevestigd. Isaäc zat in het verzet, net zoals zijn zoon Bernard (Amsterdam, 13 feb 1923 – Auschwitz, 31 aug 1944). Zijn vrouw en een kind overleefden de oorlog.

Vijzelstraat 88 – Hako
Manufacturenmagazijn Hako was hier gevestigd. Dit bedrijf was van Hendrik Koot, de WA’er die stierf na de rellen in de jodenbuurt. Vanaf dit adres vertrok de begrafenisstoet op 17 feb 1941 naar Zorgvlied. Weduwe Koot werd Verwalter van drie Joodse textielbedrijven. Pand is na gedeeltelijke instorting afgebroken.

Vijzelstraat 109 – Elias Granaat
Nu deel van een bakkerij, voor de oorlog was dit de fruitwinkel van Elias Granaat. Elias werd geboren in Amsterdam op 30 oktober 1893 als zoon van Hijman Levie Granaat en Keetje Tafelkruijer. Op 29 oktover 1915 trouwde hij met Hanna Parijs (Amsterdam, 3 mei 1893) en ze kregen 3 kinderen; Hijman (Amsterdam 21 april 1917), Kitty en Samuel. Elias en Hanna werden op 15 oktober 1942 in Auschwitz vermoord, Hijman in Sobibor op 23 juli 1943. Kitty en Samuel overleefden de oorlog.
De opa van Elias, Hijman Levie Granaat, richtte in 1880 firma H L Granaat op, een firma in metaal- en ijzerwaren. Deze firma was gevestigd aan de Oude Schans 15.

vijzel113Vijzelstraat 113 – Abraham Ketellapper
Op Vijzelstraat 113 was een herenconfectiezaak gevestigd. Abraham Ketellapper (Amsterdam, 5 juni 1878 – Auschwitz, 21 sep 1942) was de eigenaar. Hij was getrouwd met Reina a Cohen (Amsterdam, 5 mei 1901 – Auschwitz, 21 sep 1942) en zij hadden een zoon Marcus (Amsterdam, 18 feb 1919 – Mauthausen, 2 sep 1941).
Vijzelstraat 113 is het kleine hoekpandje op de hoek met de Kerkstraat, nu onderdeel van een supermarkt. Op de foto onder, uit 1918, 113 aan de linkerkant, de panden rechts ervan vormen nu de ingang van een supermarkt.

bron:
Badrian – joodsmonument.nl,
mac4dummies.nl,
vogelvrij,
beeldbank stadsarchief Amsterdam (foto brug 41),
maxvandam.info,
www.020apps.nl, lemma Vijzelstraat brug 41 (geraadpleegd 28 dec 2015)
www.wikipedia.nl, lemma Vijzelstraat (geraadpleegd 28 dec 2015)
www.wikipedia.nl, lemma Dries Riphagen (geraadpleegd 21 september 2016)

laatst bijgewerkt:
21 september 2016