wilhelmina-catharinaschool

wcschool
klas in de tuin van de Wilhelmina Catharinaschool.

Voor 1940 waren er een aantal scholen in Amsterdam speciaal voor Joodse kinderen én er waren een aantal scholen met veel Joodse kinderen.
Een bijzondere school waar veel Joodse kinderen zaten was de Wilhelmina Catharinaschool. Deze school stond op de Weteringschans 263; het gebouw bestaat nog steeds.
Het gebouw werd in september 1889 ontworpen werd door Evert Breman en in 1923 verbouwd naar een ontwerp van architect De Bazel in opdracht van de Vereeniging voor Opvoeding en Onderwijs.
Het was een school waar buurtkinderen op zaten en in de buurt woonden veel Joodse kinderen.

dentexstraatSchuin tegenover de school is de Den Texstraat, een straat met uitzonderlijk veel Joodse bewoners, voor de oorlog zelfs twee derde deel. Velen van hen stuurden hun kind naar deze school. Naast de bijzondere maatregel die de bezetter in deze school uitvoerde, waarover later meer, was dit gebouw voor nog meer mensen in de oorlog belangrijk. In de kelder én op de vliering van de school zaten in de oorlog onderduikers.

De maatregel
In tegenstelling tot alle andere scholen in Nederland, waar tijdens de oorlog Joodse kinderen van hun eigen school weg moesten en naar een op initiatief van de de bezetter opgerichte Joodse school moesten, werd op deze school door de bezetter in samenwerking met het bestuur een muur in het gebouw geplaatst en werden Joodse en niet-Joodse kinderen door deze muur van elkaar gescheiden.

De niet-Joodse en Joodse kinderen hadden hun eigen in- en uitgang, respectievelijk op de Weteringschans en op de Falckstraat. Zo leek het alsof het twee scholen waren, ze stonden onder één bestuur.
Uitgang achterkant
Uitgang achterkant


Achtergrond

De reden voor de splitsing is minder nobel dan wel eens gesuggereerd wordt. Er zaten in 1941 175 kinderen op de school, waarvan 74 Joods. Wanneer de Joodse kinderen verwijderd zouden worden daalde het leerlingaantal onder de toenmalige opheffingsnorm van 125 leerlingen en zou de gehele school moeten verdwijnen. Het bestuur van de Wilhelmina-Catharinaschool kwam met het idee voor de muur, de bezetter was er in het dikke jaar dat deze muur er gestaan heeft niet altijd even gelukkig mee.

Na het plaatsen van de muur mochten de Joodse leerkrachten alleen nog lesgeven aan de Joodse kinderen aan de achterzijde van het gebouw, de andere leerkrachten en kinderen zaten aan de voorkant. De Joodse kinderen moesten de uitgang gebruiken die op de foto rechtsonder staat (het was ook toen zo’n smal gangetje, met aan de linkerzijde een woonhuis en aan de rechterzijde een ander schoolgebouw). Ze werden de “achterkanters” genoemd. Bij tijd en wijle werden de achterkanters belaagd door leerlingen van de Centrale Jeugdstormschool die op de Nieuwe Looiersstraat 9 gevestigd was. De kinderen van deze ouders waren lid van de NSB.

Een deel van de “voorkanters” kwam op voor de achterkanters tijdens deze ruzies op de Falckstraat bij de Reguliersgracht. Dat was moeilijk, want ook bij de voorkanters zaten kinderen in de klas van wie de ouders sympathiseerden met de NSB, hoewel dit aantal klein was.
Het jeugdboek “Het verlaten hotel” gaat mede over deze confrontaties. Bij de ingang van de voormalige school op de Weteringschans herinnert een herdenkingsteken aan deze tijd (foto).

gedenk-wcschoolOverigens waren de Joodse kinderen aan de achterkant geen vaste groep. Er verdwenen kinderen door deportaties en onderduik en er kwamen nieuwe Joodse kinderen op de school wanneer de Joodse school waar ze voorheen op zaten inmiddels te weinig kinderen had om te blijven bestaan. Dan plaatste men die kinderen op andere Joodse scholen en hief men de lege scholen op.

De Wilhelmina Catharinaschool stond voor de oorlog zeer goed bekend, tijdens de oorlog zette men alle zeilen bij maar na de oorlog ging het bergafwaarts wat ertoe leidde dat op 23 februari 1950 een vergadering door de oudercommissie werd belegd ten kantore van notaris Deurvorst. De uitkomst van deze vergadering was dat deze ouders op 28 februari 1950 een stichting oprichtten met naam Amsterdamse Stichting voor Opvoeding en Onderwijs “A.S.V.O“. Deze stichting werd in 1954 omgezet in een vereniging met de naam Amsterdamsche Schoolvereniging voor Opvoeding en Onderwijs.

Einde Wilhelmina Catharinaschool.
Niet alleen 250 van de leerlingen gingen naar deze nieuwe school, ook het merendeel van de leerkrachten.
Het luidde het einde voor de Wilhelmina Catharinaschool in, het bestuur zond de ouders op 10 juli 1951 een brief waarin zij meldde dat de school per 1 september 1951 niet meer zou bestaan. Het gebouw aan de Weteringschans wilde de A.S.V.O. graag overnemen, maar in augustus 1951 werd bekend dat het Centraal Instituut voor Christelijke Sociale Arbeid (CICSA) de school inmiddels onderhands gekocht had.
Het bestuur van de Wilhelmina Catharinaschool keerde op haar schreden terug en meldde dat per 4 september 1951 de lessen zouden doorgaan. Het pand was echter al verkocht, en men accepteerde de dfl 325.000,– en vertrok met alle spullen en het archief naar Nieuw Valkeveen, een buiten aan de Huizerstraatweg 34 te Naarden. Daar trachtte men de school voort te laten bestaan, wat niet lukte. Daarna is er door de werknemers die meegingen een kindertehuis gesticht. Tijdens een brand op die locatie is het grootste deel van het archief van de Wilhelmina Catharinaschool vernietigd.
Er zaten tijdens de verhuizing nog 25 kinderen op de school, 10 van hen gingen over naar de ASVO.
De locatie van de ASVO op het Frederiksplein werd na langdurig zoeken gevonden. Het gebouw “De Vluchthaven” werd op 4 september 1952 als nieuwe locatie geaccepteerd. Een verbouwing volgde en op 14 oktober 1954 kon de nieuwe school geopend worden.

 
verder en links
– Over de school is een documentaire gemaakt, deze staat hier.
– Tussen 1925 – 1930 gaf de Wilhelmina Catharinaschool voor nieuwe ouders een prospectus uit, een pdf daarvan staat hier.
– Foto’s van een lezer van de site, klik hier.
– De viering van Sinterklaas was traditioneel op de de Wilhelmina Catharinaschool, en later op de ASVO, een groots gebeuren.
– Hoe de bebouwing van dit gebied was staat hier.
– Het gebouw op de Weteringschans werd in 1980 gekraakt en in 1995 verbouwd tot wooneenheden.
De geschiedenis van de school staat hier uitgebreider beschreven.
– Een deel van het personeel van de school staat hier.
 
bron:
Elias, Mirjam, Het Verlaten Hotel,
Stigter, Bianca, de Bezette Stad, Amsterdam 2005
prospectus Wilhelmina Catharinaschool met dank aan de bibliotheek van de Theosofische Vereniging in Nederland.,
Heijder, M., de ASVO school door M Heijder,
www. eenkleineheldendaad.nl (bezocht 2014)
met dank aan Thelma van der Kooi-Mulder (18 aug 1923 – 9 maart 2013)
 
Illustraties:
© joodsamsterdam.nl

Laatst bijgewerkt:

26 augustus 2016.