Barend Velleman (Schagen, – Auschwitz, ) was volgens de archiefkaart bij het Stadsarchief Amsterdam bedrijfsleider en controleur bij het circus. Maar hij was meer dan dat. Hij trad op onder de naam Ben Velmon en afficheerde zich als ‘Gentleman Humorist’ en ‘Hollandsche Humorist’.
Barend was gehuwd met Femmetje Spier (Alkmaar, – Sobibor, ) en zij hadden een gezin met Louis (Alkmaar, 29 december 1911), David (Alkmaar, 26 december 1913 – Londen, 26 juni 1979), Sara (Amsterdam, 7 juni 1922 – Londen, 20 oktober 2025) en Clara (Amsterdam, – Sobibor, ). Sara werd bekend als Selma van de Perre en was verzetsstrijder.
Voor het beroep van vader verhuisde het gezin veelvuldig. Zo vertrok het gezin op 24 maart 1911 uit Alkmaar, op 17 oktober 1917 gingen ze naar Haarlem. Op 13 september 1925 verhuisden ze naar Zandvoort en ze gingen op 2 januari 1928 naar Amsterdam. Het laatste adres in Amsterdam was de Jan Lievensstraat 48-1 waar het gezin vanaf september 1936 woonde.
Het toneel was voor Ben geen bijbaantje en hij werkte samen met grote namen uit die tijd. Zo schreef hij de liedteksten voor Bet, de koningin van de dijk, een stuk waar Adrienne Solser de rol van Bet op zich nam. Rond 1920 begon Barend met optreden. Hij gebruikte al vanaf het begin de artiestennaam Ben Velmon. De kunst; een algemeen geïllustreerd en artistiek weekblad van 24 januari 1920 schreef over hem: ‘Een nieuwe verschijning in het cabaret, met wien wij de vorige week kennismaakten, is de humorist Ben Velmon, een Hollander met een Engelschen tooneelnaam. Hij trad tot nu toe meer in provinciesteden op; doch na zijn succes in het Karseboom-Cabaret te ‘s-Gravenhage, waartoe de heer Frans Bienen, de beminnelijke directeur-eigenaar, hem in de gelegenheid had gesteld, was de weg voor de groote en voorname cabarets voor hem open en kon hij ook zijne intrede doen in „Grand Gala” te Amsterdam.
De heer Frans Bienen is zelf artiest geweest. Hij heeft het variété en cabaret-leven van heel Europa leren kennen. Juist hij weet dus, wat een artiest toekomt; en hij kent hunne waarde voor het publiek. Toen hij dus Ben Velmon het tooneel in het Karseboom-cabaret liet betreden – het tooneel waarop reeds zo menige zijn succes begon – wist hij dat hij daarmede iemand naar voren bracht, wien reeds te lang de gelegenheid had ontbroken voordrachten als humorist voor een beschaafd publiek te brengen.
Zoo kwam dus Velmon, via Den Haag, naar Amsterdam – hij is trouwens zelf Amsterdammer – en zong er met veel succes zijn liedjes in het Grand Gala Cabaret. Ben Velmon heeft een aardige voordracht. Hij is droog-komiek en weet zijn liedjes wèl te lanceeren. Hij is bovendien een niet onelegante verschijning. Wij gelooven, na dit succes, dat zijn carrière is gemaakt’.
Enkele maanden voor dit artikel verscheen de naam Ben Velmon voor het eerst in de kranten. Hij trad op in het Karsseboom Cabaret op de Fluwelen Burgwal 10 in Den Haag met verschillende artiesten waaronder de eerder genoemde Adrienne Solser.
Vanaf 1920 nam de carrière van Ben een vlucht. Hij trad op vele plaatsen op in het land. De recensies die over hem verschenen waren positief en gedurende de jaren twintig was Velmon zeer actief in de Nederlandse theaters. Bijzonder is het dat advertenties over hem, waarin hij werd aangekondigd, abrupt stopten in 1929. Wellicht was het vele reizen en altijd ’s avonds werken te zwaar voor het jonge gezin met kleine kinderen, en werd Barend toen bedrijfsleider en controleur bij het circus.
In 1952 noemde Alex Wins in het artikel ‘Joden in de Nederlandse kleinkunst’ in het Nieuw Israëlietisch Weekblad nog aandacht aan hem.
bron:
Barend Velleman, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 840.
Sara Velleman, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 840.
De kunst; een algemeen geïllustreerd en artistiek weekblad jrg 12, 1919/1920, no 626, 24-01-1920. Geraadpleegd op Delpher op 24-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2826017:mpeg21:0001.
Provinciaal Nieuws. “De Zuid-Willemsvaart”. Helmond, 09-04-1923. Geraadpleegd op Delpher op 24-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCE01:000044078:mpeg21:p003.
Twentsch Nieuws. “Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant”. Enschede, 25-11-1929. Geraadpleegd op Delpher op 24-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAEN01:000062278:mpeg21:p002
illustratie:
De kunst; een algemeen geïllustreerd en artistiek weekblad jrg 12, 1919/1920, no 626, 24-01-1920. Geraadpleegd op Delpher op 24-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2826017:mpeg21:0001.
Karsseboom-cabaret, “De avondpost”. ‘s-Gravenhage, 26-11-1919, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 24-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB27:017874157:mpeg21:p00004.
gepubliceerd:
24 oktober 2025
laatst bijgewerkt:
24 oktober 2025