Frischman & Co. maakte op de Huddekade 6 vanaf 1912 kleding. Het was het bedrijf van Ruchla Frischman (Lodz, 15 maart 1884 – Tel Aviv, 4 januari 1973), de onderneming richtte ze op 18 september 1912 op. Van 1916 tot zijn overlijden was Ruchla gehuwd met Abram Anton Grinbaum (Odessa, 14 mei 1885 – Amsterdam, 10 januari 1932), daarna met Nathan (Nico) Nutkiewietz (Putusk, 16 januari 1886 – Antwerpen, ?).
Er werd personeel gevraagd in de eerste advertentie. Deze werd op 20 augustus 1912 in De Courant geplaatst, een maand voor de officiële oprichting. Het ging de onderneming voor de wind en in een advertentie van 10 maart 1916 konden direct 20 blousewerkers in de fabriek op de Huddekade 5-6 worden geplaatst. In mei 1916 werd eenzelfde aantal werknemers gevraagd en in de jaren die volgden werd steeds opnieuw personeel gezocht; in 1920 in een advertentie in De Courant zelfs vijftig.
Van 1918 tot 1920 was er een tweede vestiging op de ‘Parklaan 9’, vermoedelijk de Plantage Parklaan 9. In 1937 bestond het bedrijf 25 jaar en het Nieuw Israëlietisch Weekblad schreef erover:
‘Op 18 september 1912 heeft mevr. R. Nutkewitz – Frischman in een pand aan de Huddekade 6, onder den naam „Berlijnsche Blousenfabriek Firma Frischman & Co”, een fabriek opgericht, die zich met de fabricage van damesblouses bezighield, hetgeen in die dagen een novum was. Acht Jaar later, op 18 oktober 1920, werd een nieuwe fabriek in de Karel du Jardlnstraat 33 – 35 betrokken, waar thans 275 a 300 nijvere menschen in vasten dienst arbeiden.
Het kleine, haast vergeten bedrijfje aan de Huddekade, is uitgegroeid tot een industrie van beteekenis, waarop Amsterdam trotsch mag zijn. Dé hoofdleiding is nog dezelfde als voor 25 jaren; zij is nog altijd de ziel der geheele onderneming. De heer en mevr. N. Nutkewitz – Frischman, die zich zoo volkomen aan den groei en bloei van het bedrijf hebben gewijd, worden terzijde gestaan door een toegewijd personeel.
Als een bijzonderheid kan gemeld worden, dat meer dan één derde van dit personeel langer dan 12½ jaar aan deze onderneming verbonden is. Het zilveren feest zal feestelijk worden gevierd’.
In een soortgelijk artikel in verband met het jubileum dat in het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland werd gepubliceerd werd bovendien vermeld dat de leiding van het bedrijf al 25 jaar dezelfde was – Ruchla Frischman en Nico Nutkewitz als directie, Mr. I. Goudeket als commissaris van de Naamloeze Vennootschap en daarnaast assistenten als Emile Reben (Tarnobrzeg, – Auschwitz, ), Anna Reben – Alter (Lodz, 27 juli 1901), de heer Schpektor, de heer Godschalk, mevrouw Neumeijer – Goedkoop, Rosa (Roza) Paërl – Marder (Lodz, 27 juni 1895 – Amsterdam, 2 maart 1980) en mejuffrouw L. de Vries.
Bij het vijfentwintigjarig jubileum van de onderneming werd, net zoals bij het twintigjarig jubileum, aan het personeel een feestavond aangeboden. Deze vond volgens het Algemeen Handelsblad op zaterdag 18 september 1937 plaats in een van de zalen van Artis.
Bezetting
In het begin van de bezetting draaide de onderneming verder, en ook werd er nog steeds nieuw personeel aangenomen. In januari 1941 werd er door de bezetter een bewindvoerder aangesteld, in het geval van Frischman & Co. was dat de Niederländische A. G. für Abwicklung von Unternehmen. De naam werd gewijzigd in Blousenfabriek v/h Frischman & Co. In veel gevallen werd een onderneming door de bewindvoerder financieel uitgekleed, maar na de bezetting kon de blousenfabriek de werkzaamheden voortzetten. Wel bleef de naam ‘Blousenfabriek v/h Frischman & Co.’
In juli 1949 werd een vordering vanwege de gedwongen verkoop tijdens de bezetting door het Nederlands Beheersinsituut erkend. De directeur was toen W. Schpektor en hierna werd de naam van de onderneming N. V. Confectiefabriek Frischman & Co. In de jaren zestig kon de Nederlandse confectie-industrie niet meer concurreren tegen de lage-lonen-landen en werden ondernemingen beëindigd. De laatste advertentie van Frischman werd op 21 augustus 1961 in Het Parool geplaatst.
In haar huwelijk met Abram Grinbaum werd Ruchla moeder van Anna Ludmilla (Anjuta) (Amsterdam, 24 april 1917 – Herzliya, 25 maart 1992) en Jacqueline Maurice (Nini) (Amsterdam, 12 juli 1919 – Amsterdam, 5 maart 1992).
Het pand op de Karel du Jardinstraat 33-35 staat er nog.
bron:
Strijksters, blousewerksters, “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 20-08-1912, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000957012:mpeg21:p00004.
20 blousewerkers, “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 10-03-1916, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859607:mpeg21:p008.
20 blousewerkers, “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 05-05-1916, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859615:mpeg21:p007.
50 confectienaaisters, “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 23-08-1920, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000967040:mpeg21:p00005.
jubileum, “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 23-08-1920, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000967040:mpeg21:p00005.
Een Zilveren Jubileum in de Amsterdamse Confectie-Industrie.. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 17-09-1937, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000580029:mpeg21:p00002.
Rosa Marder, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 192.
Roza Marder, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 1635.
ZILVEREN JUBILEUM. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 29-08-1937, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010665156:mpeg21:p007.
NIEUWE BENOEMINGEN BEHEERDERS OF BEWINDVOERDERS.. “De Gooi- en Eemlander : nieuws- en advertentieblad”. Hilversum, 06-01-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010309809:mpeg21:p004.
Advertentie. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 06-03-1942, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011118143:mpeg21:p008.
HET NEDERLANDSE BEHEERSINSTITUUT Erkenning vorderingen V.V.R.A.. “Nederlandsche staatscourant”. ‘s-Gravenhage, 14-07-1949. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000167446:mpeg21:p006.
Advertentie. “Het Parool”. Amsterdam, 12-08-1949. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828990:mpeg21:p002.
Advertentie. “Het Parool”. Amsterdam, 21-08-1961. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010840845:mpeg21:p010.
illustratie:
Foto personeel, familiearchief Schpektor, met dank aan Jack Schpektor
Strijksters, blousewerksters, “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 20-08-1912, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000957012:mpeg21:p00004.
Een Zilveren Jubileum in de Amsterdamse Confectie-Industrie.. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 17-09-1937, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000580029:mpeg21:p00002.
Advertentie. “Het Parool”. Amsterdam, 12-08-1949. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010828990:mpeg21:p002.
gepubliceerd:
3 september 2025
laatst bijgewerkt:
3 september 2025