Branco van Thijn (Zaandam, – Ravensbrück, ) werd geboren als dochter van Barend Elias van Thijn (Zaandam, – Amsterdam, ) en Anna Salomon van Thijn – van Thijn (Zaandam, – Amsterdam, ) en had twee jongere zussen; onderwijzeres Gontje (Zaanstad, – Rheden, ) en bibliothecaresse Suze (Zaanstad, – Clermond-Ferrand, ). Vanaf mei 1926 woonden vader Barend en moeder Anne op de Marathonweg 3-1 in Amsterdam.
Voordat zij in Amsterdam woonden, woonden Barend en Anna vanaf november 1925 in Rotterdam op de Bergweg 127b en daarvoor in Rheden. Naast zijn onderneming was Barend commissaris van de Middenstands Credietbank voor de Gemeente Rheden.
Branco werd op 24 oktober 1924 op de Universiteit van Amsterdam bevorderd tot apotheker. Ze woonde daarna nog een korte tijd in Rotterdam, op de Bergselaan 198a bij Kiers en vanaf 11 januari 1926 bij haar ouders tot dat ze op 6 mei 1926 naar Amsterdam vertrok en op de Marathonweg 3 ging wonen.
Op 18 mei 1926 verscheen de eerste advertentie waarin de Marathon-Apotheek genoemd werd, de onderneming die Branco er oprichtte. Branco zocht een dagmeisje, waarschijnlijk voor de zorg voor haar ouders.
Op de 29e van die maand verscheen er een advertentie die duidelijker maakte dat er een onderneming was gevestigd. Het was op de dag dat de apotheek haar deuren opende. Het bijzondere van de apotheek was dat er niet alleen de ‘reguliere’ medicijnen werden verstrekt, maar ook medicijnen vanuit de homeopathie. Volgens een advertentie van 14 juni 1926 was de apotheek ‘aangesloten bij alle Amsterdamse ziekenfondsen’. In juli 1926 werd deze apotheek vermeld als een van de apotheken die op zondag geopend was – en als Joods bedrijf was de zaak vermoedelijk op zaterdag gesloten.
De onderneming draaide goed. Een persoonlijk verlies voor het gezin was het overlijden van moeder Anna op 54-jarige leeftijd. Waarschijnlijk was de hulp die veelvuldig werd gezocht in advertenties in de kranten voor Anna. Zij werd gecremeerd, iets wat door streng gelovige Joodse Nederlanders niet gedaan werd.
Op 29 november 1938 werd het 12½-jarig bestaan van de apotheek gevierd. ‘Aan belangstelling zal het apotheker en scheikundige Branco van Thijn zeker niet ontbreken’ meldde het Nieuw Israëlietisch Weekblad. In die jaren moet het karakter van de buurt veranderd zijn. Er hadden veel Duits-Joodse vluchtelingen zich in deze buurt gevestigd, de Kristallnacht, waarmee de maskers van het Nationaal-Socialisme afgingen en de bedoelingen duidelijk werden, was inmiddels al geweest wat tot een nog grotere vluchtelingenstroom leidde. Nederland was tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal gebleven en alles werd door de politiek ingezet om dat ook weer tijdens een mogelijke oorlog te blijven. Door die neutraliteit dachten velen dat Nederland veilig zou blijven.
De oorlog brak uit, Nederland werd aangevallen en capituleerde op 15 mei 1940. De apotheek kon in eerste instantie ‘gewoon’ doordraaien.
Op 12 juni 1940 overleed vader Barend. Ook hij werd, zoals zijn vrouw, gecremeerd. Volgens de advertentie woonde Suze, de zus van Branco, toen op de Wilhelminastraat in Den Haag. Volgens andere bronnen ontvluchtte Suze al op 21 mei 1940 (op de fiets!) Nederland en kwam ze als Engelandvaarder op 1 juni 1942 in Engeland aan. Zij zou de oorlog overleven.
De apotheek werd in augustus 1940 voortgezet onder dezelfde naam door Jacobus Johannes de Bois (Amsterdam, 30 juli 1905 – Amsterdam, 28 juli 1991), Branco verkocht de apotheek aan hem. De Bois werd op 21 november 1940 op de Marathonweg 3-1 ingeschreven. Branco was eerder, op 17 september 1940, verhuisd naar de Johannes Verhulststraat 136hs, gevolgd door de Brahmsstraat 2hs op 9 juni 1941.
Branco blijkt vervolgens in 1940 te werken in de apotheek van het Nederlandsch Israëlitisch Ziekenhuis op de Nieuwe Keizersgracht in Amsterdam. Ze was daar volgens de kaart van de Joodsche Raad de Tweede Apotheker, daarnaast was haar opleiding te zien – naast apotheker ook doctoraal wis- en natuurkunde. Vanwege haar functie had ze een Sperre, en hoefde (op dat moment) dus niet naar Westerbork.
Ze kwam niet in Westerbork terecht, maar in Kazerne Dossin te Mechelen, het Belgische Westerbork. Het lijkt er op dat Branco heeft geprobeerd om te vluchten en in België gearresteerd werd. Op 19 april 1943 werd Branco vanaf Mechelen naar Auschwitz gedeporteerd, waar ze op 22 april aankwam en vervolgens in het Frauenblock, Block 10, terecht kwam. Block 10 was berucht, er werden medische experimenten op de vrouwen gedaan. De experimenten waren sadistisch, vaak zonder of met weinig verdoving en Branco kon met de weinige medicijnen die ze ter beschikking had de vrouwen na ‘de behandeling’ verzorgen.
Jacques Presser geeft in zijn werk Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 een relaas over Branco: ‘Verder was er een Hollandse apothekeres, mevrouw Branco; een grotere schat dan deze vrouw bestaat er niet. Werkelijk iets zeldzaams. Deze vrouw heeft zoveel goeds achter de schermen gedaan, dat is niet te vertellen… niets was haar te veel en nooit moest je je zoals bij anderen revancheren, door bijvoorbeeld brood of smeersel te geven.’ En dat, terwijl zij de afschuwelijkste ziekten en wonden behandelde.
Een andere getuige: ‘Branco was een fantastische kracht en ze was als mens ook een van die weinige, zeldzame vrouwen, die alles voor een ander over hebben, werkelijk een schat van een vrouw. En ze was zeer vakkundig, in tegenstelling met de anderen, want ieder zei maar, dat ze verpleegster was, terwille van de baan… Ze was vreselijk aardig’, maar (of dus) ‘kon helemaal niet organiseren.’ Niet stelen dus, ten koste heel vaak van anderen’.
Eind 1944 werd duidelijk dat het Rode Leger steeds verder oprukte, en Auschwitz moest ontruimd worden en vernietigd (wat overigens niet gebeurde, op de vernietiging van de gaskamers na). Zo wilde de nazi’s de sporen van de genocide uitwissen. Gevangenen werden weggevoerd, moesten met dunne lompen die ze droegen door de strenge Poolse winter naar het westen lopen, tochten die later de ‘dodenmarsen’ zijn gaan heten. Ook Branco kwam in zo’n dodenmars terecht en moest tientallen kilometers lopen naar een station waar open wagons klaarstonden om ze naar het Duitse vrouwenkamp Ravensbrück te brengen. Ze kwam er terecht in de ziekenbarak. In maart 1945 besloot de kampleiding dat de gezonde gevangenen geëvacueerd zouden worden. Branco van Thijn bleef in Ravensbrück, ze was te zwak. Ze kwam er op 26 maart 1945 om.
bron:
Barend van Thijn, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 810.
Barend van Thijn, Stadsarchief Rotterdam, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, Inventarisnummer: 851-471.
Branco van Thijn, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 810.
Gontje van Thijn, Gelders Archief, 0207A_8690.04 Rheden, Overlijdensregister.
Credietbank, Financieel adresboek voor Nederland. 1 januari 1920. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMIISG23:236361001:00009.
Apotheker, ONDERWIJS.. “De Maasbode”. Rotterdam, 24-10-1924. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000195814:mpeg21:p002 en ONDERWIJS EN KERK.. “Haagsche courant”. ‘s-Gravenhage, 25-10-1924. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000143552:mpeg21:p010.
Branco van Thijn, Stadsarchief Rotterdam, 494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, Inventarisnummer: 851-471.
Suze van Thijn, https://digitaalmonument.museumengelandvaarders.nl/namen/maidin-3xx5wd-tvvry9/ (geraadpleegd 28 mei 2026).
Dagmeisje, Advertentie. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 18-05-1926, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011083536:mpeg21:p007.
Marathon-apotheek, Advertentie. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 29-05-1926, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657783:mpeg21:p008.
Ziekenfondsen, Advertentie. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 14-06-1926, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657809:mpeg21:p008.
Zondag geopend, Apotheken.. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 04-07-1926, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010659843:mpeg21:p003.
Anna van Thijn, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 30-06-1931, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010661769:mpeg21:p008.
JUBILEUM. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 25-11-1938, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874651:mpeg21:p012.
Barend van Thijn, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 17-06-1940, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010663083:mpeg21:p008.
De Bois, Pharmaceutisch weekblad. 5 oktober 1940. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKNMP01:001523040:00001.
De Bois, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 1314.
Branco van Thijn, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130385863 (Branco VAN THYN).
Verder was er een Hollandse apothekeres: Presser, Jacques, Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 (Amsterdam 1965) 462.
Trooster, Jan, Fakkel van menselijkheid, genegenheid en warmte, Het bijzondere verhaal van apotheker Branco van Thijn in Auschwitz (Amsterdam 2019) https://www.joodsmonument.nl/nl/page/605666/%E2%80%98fakkel-van-menselijkheid-genegenheid-en-warmte%E2%80%99 (geraadpleegd 30 mei 2026).
illustratie:
Dagmeisje, Advertentie. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 18-05-1926, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011083536:mpeg21:p007.
Marathon-apotheek, Advertentie. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 29-05-1926, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657783:mpeg21:p008.
Anna van Thijn, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 30-06-1931, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010661769:mpeg21:p008.
Barend van Thijn, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 17-06-1940, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010663083:mpeg21:p008.
Branco van Thijn bron: https://beeldbank.kazernedossin.eu/)
gepubliceerd:
30 mei 2026
laatst bijgewerkt:
30 mei 2026