Ephraim Waisvisz was als Eddy Walis een bekend violist en orkestleider. Wat is zijn verhaal?
Ephraim Waisvisz (Den Haag, 16 augustus 1900 – Miami Beach, 19 september 1966) werd geboren als zoon van musicus Willem Waisvisz (Den Haag, – Auschwitz, ) en Cato Blitz (Den Haag, – Sobibor, ). De naam Eduard Weiszfisz wordt ook gebruikt, onderzoek bij het Gemeentearchief Den Haag laat zien dat de correcte spelling van zijn naam Ephraim Waisvisz was.
Ephraim studeerde viool aan het Conservatorium van Amsterdam. Hij trouwde op 18 oktober 1922 met Johanna Hakker (Den Haag, 18 januari 1905 – Bussum, 7 november 1987) en zij kregen een zoon Willem (Den Haag, 30 januari 1921). Ze vertrokken in de jaren twintig naar Berlijn waar Ephraim in 1927 het Jazz Symphony Orchestra oprichtte. Met dit orkest maakte hij grammofoonplaten bij verschillende labels en was veelvuldig op de radio te horen – ook in Nederland.
In 1932 werd het Jazz Symphony Orchestra het huisorkest in het Eden Hotel aan de Kurfürstendamm 246/247 (nu Budapester Straße 35). De bar in dit hotel werd in die tijd gezien als de hotspot van Berlijn en schrijvers, acteurs en artiesten, waaronder Marlene Dietrich en Willy Fritsch, kwamen hier. De bar werd genoemd in ‘Cabaret’, de film en musical gebaseerd op Christopher Isherwoods semi-autobiografische verhalenbundel Goodbye to Berlin (1939), waarin hij zijn tijd (1929-1932) als expat in het Berlijn van de Weimarrepubliek beschreef. Hoofdpersoon Sally Bowles (Liza Minelli) zegt in de film: “Heaven knows. This job at the Lady Windermere only lasts another week. I got it through a man I met at the Eden Bar. But he’s gone off to Vienna now. I must ring up the Ufa people again, I suppose”.
Het was een succesvol orkest tot de machtsovername door de nazi’s in 1933. Het orkest raakte op twee manieren in de problemen; er speelden Joden in en Jazz werd niet gewaardeerd door de nazi’s. In april 1933 keerde het gezin Waisvisz terug naar Den Haag. In 1936 gingen ze naar Hilversum, woonden daar vanaf oktober van dat jaar op de Graaf Florislaan 28 en verhuisden in maart 1937 naar het Melkpad 25.
Terug in Nederland ging Ephraim niet stil zitten. Hij trad met zijn ensemble veel, bijna wekelijks, op voor de radio maar gaf ook uitvoeringen zoals in juli 1934 in het Grand Hotel in Scheveningen, in november 1934 in de Buiten-Sociëteit in Zwolle en in mei 1934 in café Caland op de Coolsingel 65 in Rotterdam. De jazzwereld; maandblad voor jazz-, grammofoon-, radio- en dansmuziek van 1 mei 1934 schreef over Walis dat hij café-concertmuziek speelde, een zeer goed Stehgeiger was en dat hij in 1932 de tweede prijs bij een concours van de beste radio-concerten in Berlijn won. Hij speelde in café Caland samen met de Haagse cellist Bronkhorst, de bassist/cellist Weisfisz, violist en trompettist S. v. d. Woude en concertmeester Van Lier. Het repertoire was zeer divers, dansmuziek, opera- en operettemelodieën en filmmuziek.
Walis trad ook op met (eigen) ensembles als het “Fantasia Orkest”, het “Esmeralda Orkest”, de “Flierefluiters” en “Rosian Orkest”. Dat laatste orkest moest hij later gedwongen verlaten in verband met de anti-Joodse maatregelen van de bezetter.
In januari 1940 trad Walis op bij een bijeenkomst in Krasnapolsky voor de Verenigde Joodsche Comités uit Amsterdam – Oost. Hij zorgde met zijn viool voor de muzikale opluistering, tenor Leo Fuld trad er eveneens op. In de eerste periode van de oorlog kon Walis met en zonder zijn orkest nog optreden en was nog steeds te horen op de radio. In februari 1942 volgt een advertentie in Het Joodsche Weekblad waaruit blijkt dat hij met Esmeralda optreedt in de Joodsche Schouwburg.
Arisering
Bij het ariseren van de omroep en theaters en dergelijke werd het Joodse artiesten verboden om op te treden voor niet-Joods publiek. Dat kon al niet omdat ze geen lid konden worden van de door de bezetter op 25 november 1941 ingestelde Nederlandsche Kultuurkamer. Een aantal niet-Joodse artiesten werd uit protest geen lid van die organisatie en kon daardoor niet meer als artiest werken.
Joden konden nog wel werken in Joodse theaters, zoals het Tip-Top Theater en de Hollandsche Schouwburg, die vanaf 1941 de naam Joodsche Schouwburg had. Bijzonder is dat Eddy in aanmerking voor een vergoeding kwam, dit door zijn werk voor de omroep. Eddy was in die periode al ondergedoken en volgens Ongewenschte muziek: De bestrijding van jazz en moderne amusementsmuziek in Duitsland en Nederland, 1920-1945 werd hij zelfs in de gelegenheid gesteld om zijn geld op te halen bij het huis van de jurist A. A. M. Enserinck in Hilversum, die een speciale schadevergoedingsregeling voor het omroeppersoneel had ontworpen.
Door dit bericht weten we dat Eddy met zijn gezin in de onderduik zat. Hij moet een goede plek hebben gevonden want het gezin overleefde de oorlog. Eddy, Johanna en Willem zaten in het begin van de jaren dertig in Berlijn met hun neus bovenop de opkomst van de nazi’s en dit gegeven kan ervoor gezorgd hebben dat ze de ernst van de situatie goed konden inschatten en een goede onderduikplek konden vinden.
Na de bevrijding treed Walis vanaf juni weer op. Hij is weer te zien op de podia, en weer te horen op de radio. In De Waarheid verscheen op 3 september 1945 een korte verwijzing naar de onderduik, en met schreef: ‘Eddy Walis. wiens virtuose vioolspel wij te lang moesten missen, toonde, dat het onderduiken geen schadelijke invloed op zijn kunst heeft gehad; hij werd uitstekend begeleid door Isja Rossican’. Isja (Izrael) Rossican (Wilna, 16 september 1905 – Hilversum, 28 januari 1968) woonde al voor de bezetting in Nederland en wist tijdens de oorlog naar Zwitserland te vluchten.
Op een in 2026 opgedoken foto van het Tip Top Theater aan de Jodenbreestraat is te zien dat Eddy Walis in ieder geval heeft opgetreden tot het weekend van 23/24 mei 1942. Op 4 mei 1942 werd de Jodenster ingevoerd, op 4 juni 1942 werd het theater op last van de bezetter gesloten. In het dagboekje van fotograaf Bob Vermoolen is te lezen: zondag 24 mei, 1e pinksterdag: ‘Veel foto’s gemaakt in de Jodenbuurt. We hadden veel bekijks, een jochie van een jaar of 14 werd erg verlegen toen ik een foto van hem maakte. Ik had werkelijk met hem te doen.’
Toevoeging
Na de publicatie van dit artikel kwam er een toevoeging van de zoon van Louis Bannet. Louis Bannet was eveneens een violist en trompetspeler en Eddy Walis en hij kenden elkaar. Ze waren vrienden. Ook de zoon ontmoette Eddy Walis, zijn vrouw en zoon toen Louis Bannet en zijn gezin tussen 1960 en 1964 in New York woonden. Louis Bannet speelde toen in de Sabra Night Club, een bekende nachtclub waar Leo Fuld de eigenaar van was. Louis Bannet en Leo Fuld waren bevriend vanaf hun kindertijd en groeiden samen op in Rotterdam.
bron:
Ephraim Waisvisz, Gemeentearchief Den Haag, 0335-01 Ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente ‘s-Gravenhage, inventarisnummer: 437.
Ephraim Waisvisz, Gemeentearchief Den Haag, 0354-01 Bevolkingsregister gemeente Den Haag, inventarisnummer 1891.
Hotel Eden, https://www.weimarberlin.com/2021/03/hotel-eden.html (geraadpleegd 18 februari 2025).
Grand Hotel, “De avondpost”. ‘s-Gravenhage, 14-07-1934, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB27:017926023:mpeg21:p00001.
Buiten-Sociëteit, “Het volk”. Amsterdam, 10-11-1934, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000884071:mpeg21:p00007.
De jazzwereld. 1 mei 1934. Geraadpleegd op Delpher op 18-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB34:178247009:00001.
Personal-ausweis, Eddy Walis Waisvisz, Arolsen Archives, 75486095 (EDDY WALIS WAISVISZ).
Wouters, C. A. T. M. (1999). Ongewenschte muziek: De bestrijding van jazz en modern amusementsmuziek in Duitsland en Nederland, 1920-1945. [Thesis, fully internal, Universiteit van Amsterdam] 282.
Ufa, Duitse filmmaatschappij Universum Film AG.
VERENIGDE JOODSE COMITÉ’S AMSTERDAM-OOST.. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 18-01-1940, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000577047:mpeg21:p00003.
Joodsche Schouwburg, Advertentie. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam”. Amsterdam, 13-02-1942, p. 15. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318305:mpeg21:p015.
Onderduik, Eerste City-ochtend een succes. “De waarheid”. Amsterdam, 03-09-1945, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010850983:mpeg21:p002.
Rosian orkest verlaten, Martin Maas, Juultje blaast iedereen omver, Ons Amsterdam (28 oktober 2024).
illustratie:
Jodenbreestraat 27 – Tip Top Theater, Amsterdamse Bank, Bob Vermoolen met dank aan R. Ooijevaar. April – mei 1942.
Joodsche Schouwburg, Advertentie. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam”. Amsterdam, 13-02-1942, p. 15. Geraadpleegd op Delpher op 21-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318305:mpeg21:p015.
Eddy Walis, De radiogids; officieel orgaan van de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs, 5 augustus 1933.
Eddy Walis en zijn ensemble, De radiogids; officieel orgaan van de Vereeniging van Arbeiders-Radio-Amateurs, 12 augustus 1933.
gepubliceerd:
21 februari 2026
laatst bijgewerkt:
21 februari 2026