Het Fernandes Nunes Gesticht (Fernandes Nuneshuis) op de Nieuwe Kerkstraat 16 was een hofje voor arme Portugees-Joodse vrouwen. Op de begane grond was er een bewaarschool, daarboven waren er zes kamers met plaats voor twaalf vrouwen.
De gevelsteen is gerestaureerd in de jaren negentig van de vorige eeuw en er staat een tekst op in het Hebreeuws en het Nederlands. Deze tekst betekent dat het belangrijk is om aan liefdadigheid te doen (Tsedeka). De tekst is: “Ende de Heere was met Joseph, soodat hij een voorspoedich man was“.
Joseph Fernandes Nunes (1721 – 1788) had kort voor zijn overlijden in zijn testament bepaald dat zijn geld voor een stichting bedoeld was om arme vrouwen op te vangen. Het werd dit huis.
Op de begane grond van het gebouw was een bewaarschool gevestigd. Verder werden er aan het einde van de negentiende en begin van de twintigste eeuw verstelcursussen gegeven in de bewaarschool.
Het Nieuw Israëlietisch Weekblad schreef over dit gebouw op 2 september 1904: ‘een ouderwetsch gebouw, gelegen aan de Nieuwe Kerkstraat 16, is een stichting van eeuwenoud. Vrouwen tot het Portugese Israëlitisch Kerkgenootschap behorende, mits de zestig gepasseerd, vinden daar een onderkomen.
Het huis bestaat behalve uit ruime benedenzalen, waar een school gehouden wordt, uit zes vertrekken; elke kamer wordt bewoond door twee vrouwen, die haar eigen potje koken, want voedsel wordt niet verschaft. Wel ontvangen de verpleegden een kleine wekelijksche toelage, dat is ook alles. In het kort hebben we hierboven het doel van het Fernandes Nunes-huis uiteengezet en dat wel voor de velen, die waarschijnlijk nooit van het bestaan der inrichting hebben gehoord.
Op Koninginnedag (toen 31 augustus – red.) werd den verpleegden een feestje aangeboden. In een vijftal open landauers maakten ze een rijtoer door de stad, onder leiding van den administrateur van het gesticht, den heer A. Teixeira de Mattos Jz. Een bezoek werd gebracht aan café Schinkelhaven, waar het gezelschap op ververschingen onthaald werd. Een heerlijke maaltijd was voor de oudjes bereid door den kok A. Bierman en voor een gezellige avond was eveneens gezorgd. Het feestje, dat een huishoudelijk karakter droeg, mag welgeslaagd heten en zeker zullen de oudjes nog vaak met genoegen denken aan de genotvolle uren, die ze doorbrachten ter gelegenheid van den verjaardag van H. M. de Koningin.’
Rachel Belinfante
Rachel Belinfante (Amsterdam, 20 oktober 1814 – Amsterdam, 22 januari 1915), dochter van Abraham Belinfante (Amsterdam, 4 maart 1783 – Amsterdam, 1 september 1825) en Rebecca Belinfante (4 juni 1769 – Den Haag, 15 mei 1827) vierde in oktober 1904 in het huis haar negentigste verjaardag.
Het Nieuw Israëlietisch Weekblad schreef: ‘De gelukkige, die de vorige week dezen hoogen ouderdom heeft mogen bereiken, is mejuffrouw Rachel Belinfante, woonachtig in het Fernandes Nunes-Huis, Nieuwe Kerkstraat. Mejuffrouw Belinfante is werkelijk kras voor haar leeftijd, een corpulent mensje met glundere oogjes; men zou de vrouw een groote zeventig denken. Opgeruimd van aard beschikt ze over een goede gezondheid en flinken eetlust en leest zelfs nog zonder bril. Bijna elken dag wandelt ze alléén naar haar familie, die nogal een ferm eind op den Amsteldijk woont, om ’s avonds, wanneer de zon reeds lang ter ruste is, huiswaarts te keeren.
De 90-jarige is nooit gehuwd geweest en waar ze al dien tijd manloos bleef, is het wel aan te nemen, dat ze ook thans wel ongehuwd zal blijven. Trots het oudje het verblijdend feit liefst maar ongemerkt had zien passeeren, dacht de administrateur van het Huis, de heer A. Teixeira de Mattos Jz., er geheel anders over. Deze organiseerde in overleg met den directeur der stichting, den heer Samuel Cassuto, zaterdagavond jl. (22 oktober 1904 – red.) een feestje. De benedenvertrekken van het gebouw, waar des daags de Portugese Israëlitische Bewaarschool gehouden wordt, waren voor dit doel gezellig ingericht. Een tooneeltje was opgeslagen en een aantal artisten vermaakte het gezelschap, dat uit enkele genoodigden, Regenten en Regentessen der school bestond, opperbest. De jubilaresse werd bij binnenkomst een ruiker aangeboden en mocht ze plaats nemen in een fraaien armstoel haar door den administrateur geoffreerd. De heer A Teixeira de Mattos Jz. hield een korte toespraak tot de aanwezigen en richtte zich in het bijzonder tot mej. Belinfante, voor wier welzijn hij de beste wenschen uitsprak. Hiermede stemden de aanwezigen ten volle in. Later op den avond zong juffrouw Belinfante een liedje uit haar jeugd en deed dat zoo aantrekkelijk, dat men er door geroerd werd. Ook de horlepijp danste ze zoo opgewekt mogelijk, kortom, ze heeft het feest waardig meegevierd. Dat het haar aan geschenken niet ontbrak behoeft zeker geen betoog, evenmin dat voor den inwendigen mensch royaal was gezorgd. Afgaande op het welverzorgd uiterlijk der 90-jarige, kan ze nog heel lang mee. Moge nog een aantal vreugdevolle jaren haar deel zijn! Aan administrateur en directeur komt ten slotte zeker een woord van lof toe, voor het organiseeren van dit welgeslaagde huiselijk feestje.’
Samuel Cassuto
Samuel Cassuto (Amsterdam, 4 december 1836) was directeur van de stichting. Hij woonde op dit adres en toen hij overleed op 12 december 1917 werd de lewaaje (begrafenis) op 14 december 1917 vanaf dit adres georganiseerd. Samuel was in 1863 gehuwd met Mirjam d’Ancona (1836). Samuel verhandelde vanaf dit adres, en vanaf de Jodenhouttuinen 21 rond 1892 in steenkolen, cokes, briketten en dergelijke. In 1894 bood hij zich aan bij het invullen van bedrijfsbelastingen.
Oorlog
Het Fernandes Nunes Gesticht werd in de oorlog geplunderd. Het grootste deel van de bewoners werd op 11 september 1942 weggevoerd en in de kampen vermoord. Op 26 maart 2026 werden er Stolpersteine geplaatst voor de bewoners die in 1942 werden weggevoerd.
In januari 1943 vond er een razzia plaats in dit huis, daarna werden de gevelstenen onzichtbaar gemaakt met een dikke laag cement. De nazi’s wilden alle Joodse sporen uit Amsterdam verwijderen. en vond de restauratie plaats.
Er werden op 26 maart 2026 Stolpersteine geplaatst voor:
Vrouwtje Acathan
(Amsterdam, – Auschwitz,
Vrouwtje Acathan was een dochter van Salomon Acathan en Ribca Lopes Salzedo. Vrouwtje woonde in haar jeugd op de Jodenkerkstraat (Nieuwe Kerkstraat) 58 en werd naaister van beroep. Ze woonde na oktober 1910 op de Jodenbreestraat 89 en behoorde bij het personeel van het Portugees Israëlitisch Jongensweeshuis. Op 3 augustus 1931 werd ze in het Ferdinand Nuneshuis ingeschreven.
Grietje de Groot
(Steenwijk, 12 mei 1883 – Sobibor, 13 maart 1943).
Grietje was een dochter van Izak de Groot en Johanna Hartog. Op 20 november 1931 ging ze naar in het Gesticht voor Joodse Invaliden op de Nieuwe Achtergracht 98. Waarschijnlijk was ze daar patiënt, ze kwam er vanwege de invaliditeitswet. Hierna werd ze opgenomen in het Fernandes Nuneshuis.
Reine Mendes
(Amsterdam, – Auschwitz, ).
Reine Mendes was een dochter van Abraham Mendes en Simha à Cohen. Reine woonde in haar jeugd op de Nieuwe Kerkstraat 137 en Nieuwe Kerkstraat 21. Ze had in ieder geval de volgende broer en zussen: Violente (Amsterdam, 22 november 1865 – Amsterdam, 10 april 1931), Rebecca (Amsterdam, – Auschwitz, ) en David (Amsterdam, 25 april 1872 – Amsterdam, 19 december 1935).
Lea Mendes Coutinho
(Amsterdam, – Auschwitz,
Simcha Mendes Coutinho
(Amsterdam, – Auschwitz, ).
Simcha was een dochter van Salomon Mendes Coutinho en Sipora de Meza en een zus van Lea Mendes Coutinho. Simcha woonde in haar jeugd op de Zwanenburgwal 29, het Waterlooplein 57, de Houtgracht 57, Simcha werd hier, net zoals haar zus Lea, op 17 december 1934 ingeschreven.
Leentje Rimini – Diamant
Amsterdam, – Auschwitz, september 1942.
Leentje was een dochter van Philip Eliazar Diamant (Amsterdam, juli 1822) en Betje Cohen (Amsterdam, 11 maart 1829) en woonde in haar jeugd op adressen als Rapenburgerstraat 14 en Nieuwe Achtergracht 16. Ze was gehuwd met Jechiel Rimini (Amsterdam, 8 september 1868 – Amsterdam, 11 april 1930). Leentje werd op 11 september 1940 op dit adres ingeschreven. Leentje en Jechiel hadden in ieder geval de volgende kinderen; Rachel (Amsterdam, – Sobibor, ), Jacob (Amsterdam, – Schoppinitz, ) en Philip (Amsterdam, – Buchenwald, ).
Leentje werd op 11 september 1942 in Westerbork geregistreerd. Waarschijnlijk is zij met hetzelfde transport naar Auschwitz gegaan als Vrouwtje, Reine, Lea en Simcha en werd ze op 17 september 1942 vermoord.
Daarnaast woonden hier in het begin van de bezetting:
Mordechai Pinheiro
(Amsterdam, – Auschwitz, ).
Mordechai Pinheiro was een zoon van Jacob Pinheiro en Elisabeth Oppenheimer. Hij trouwde op 7 juni 1899 met Anna Pinheiro (Amsterdam, – Auschwitz, ) en zij kregen een zoon Jacob (Amsterdam, – Midden-Europa, ). Mordechai was eerst sigarenmaker en later diamantmakelaar van beroep. Ze woonden een lange tijd in (de omgeving van) Antwerpen. Op 21 juni 1940 keerden ze terug naar Amsterdam, werden ingeschreven op de Transvaalstraat 120-1 en op 29 juni 1940 werden ze ingeschreven in het Fernandes Nuneshuis. Daar woonde het gezin tot mei 1941, toen verhuisden ze naar de Plantage Kerklaan 22-1. Het gezin werd op 21 november 1942 in Westerbork geregistreerd en werden op 30 november 1942 gedeporteerd.
Anna Pinheiro – Pinheiro
(Amsterdam, – Auschwitz, ).
Anna Pinheiro was een dochter van Sara Vaz Nunes (Amsterdam, – Sobibor, ) en winkelier Abraham Pinheiro (Amsterdam, – Amsterdam, ). Anna trouwde op 7 juni 1899 met Mordechai Pinheiro (Amsterdam, – Auschwitz, ) en zij kregen een zoon Jacob (Amsterdam, – Midden-Europa, ). Ze woonden een lange tijd in (de omgeving van) Antwerpen. Op 21 juni 1940 keerden ze terug naar Amsterdam, werden ingeschreven op de Transvaalstraat 120-1 en op 29 juni 1940 werden ze ingeschreven in het Fernandes Nuneshuis. Daar woonde het gezin tot mei 1941, toen verhuisden ze naar de Plantage Kerklaan 22-1. Het gezin werd op 21 november 1942 in Westerbork geregistreerd en werden op 30 november 1942 gedeporteerd.
Jacob Pinheiro
(Amsterdam, – Midden-Europa, )
Jacob Pinheiro was een zoon van Anna Pinheiro (Amsterdam, – Auschwitz, ) en Mordechai Pinheiro (Amsterdam, – Auschwitz, ). Vanaf 1902 woonde het gezin een lange tijd in (de omgeving van) Antwerpen. Op 21 juni 1940 keerden ze terug naar Amsterdam, werden ingeschreven op de Transvaalstraat 120-1 en op 29 juni 1940 werden ze ingeschreven in het Fernandes Nuneshuis. Daar woonde het gezin tot mei 1941, toen verhuisden ze naar de Plantage Kerklaan 22-1. Het gezin werd op 21 november 1942 in Westerbork geregistreerd en werden op 30 november 1942 gedeporteerd.
Engelina Sealtiel
(Amsterdam, – Sobibor,
Engelina Sealtiel was een dochter van David Sealtiel en Wilhelmina Woudstra. In haar jeugd woonde Engelina onder meer op de Rechtboomsloot 50. Engelina werd in 1940 directrice van het Fernades-Nunes huis, en woonde hier vanaf april 1940 tot december 1941. Engelina Sealtiel verhuisde in mei 1942 nog naar de Zomerdijkstraat 23 en daar ligt een Stolperstein voor haar.
Sophia Sealtiel – Booleman
(Amsterdam, – Amsterdam,
Sophia was een dochter van Alexander Moses Booleman en Betje Joseph Stadlander en weduwe van Benjamin Sealtiel (Amsterdam, – Amsterdam, ). Voor Benjamin was het huwelijk met Sophia zijn tweede huwelijk. Sophia en Benjamin kregen twee kinderen; Alexander (Amsterdam, – Midden-Europa, ) en Rachel (Amsterdam, – Auschwitz, ).
Sophia werd op 12 mei 1927 voor het eerst geregistreerd in het Fernandes Nuneshuis en ging daar in februari 1935 definitief wonen. Ze overleed er in het begin van de oorlog. Sophia werd begraven op Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel.
bron:
Het Fernandes Nunes-huis, “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 02-09-1904, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871749:mpeg21:p006.
Een 90.Jarige, “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 28-10-1904, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871655:mpeg21:p005.
Advertentie. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 03-03-1905, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000571048:mpeg21:p00003.
Samuel Cassuto, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 13-12-1917, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010656168:mpeg21:p003.
S. M. Cassuto, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 02-12-1892, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858587:mpeg21:p008.
Bedrijfsbelastingen, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 22-06-1894, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858125:mpeg21:p004.
Vrouwtje Acathan, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 4.
vrouwtje Acathan, Stadsarchief Amsterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2541.
Vrouwtje Acathan, Stadsarchief Amsterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2569.
Vrouwtje Acathan, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1843.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 546.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2569.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 476.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2337.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2261.
Lea Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1773.
Simcha Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 546.
Simcha Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2569.
Simcha Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1773.
Simcha Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2261.
Simcha Mendes Coutinho, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2337.
Grietje de Groot, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 290.
Grietje de Groot, Stadsarchief Amsterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2554.
Reine Mendes, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 546.
Reina Mendes, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1841.
Renie Mendes, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1840.
Leentje Diamant, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 183.
Leentje Diamant, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2085.
Leentje Diamant, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1549.
Engelina Sealtiel, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 719.
Engelina Sealtiel, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2419.
Sophia Booleman, Stadsarchief Asmterdam, Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2569.
Sophia Boolemen, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 94.
Mordechai Pinheiro, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 635.
Abraham Pinheiro, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 203.
Anna Pinheiro, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 635.
Jacob Pinheiro, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 635.
Leentje Diamant, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130362250 (Leentje RIMINI DIAMANT).
Wegsmeren, https://archief.amsterdam/beeldbank/detail/9351c729-9801-ec77-cce5-3f37eb43aca3 (geraadpleegd 18 maart 2026).
illustratie:
Advertentie. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 03-03-1905, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000571048:mpeg21:p00003.
Samuel Cassuto, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 13-12-1917, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010656168:mpeg21:p003.
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Nieuwe Kerkstraat, in de straat een verhuiswagen van de firma Haberer. Rechts het Fernandes Nuneshuis. 20 november 1940. 010009004377.
gepubliceerd:
25 maart 2026
laatst bijgewerkt:
26 maart 2026