Het was een incident dat zich afspeelde in de Sefardische jesjieve (leerschool) van Ets Haim in Amsterdam. Twee studenten werden beschuldigd van het hebben van een seksuele relatie. Ze werden verbannen. Het schandaal dat daarop volgde bracht de gemeenschap in beroering en uiteindelijk werden de beschuldigingen ingetrokken: ‘de activiteiten van de jonge mannen waren betekenisloos’.
De twee studenten waren Isaac Netto en Eliau Lopez (Malaga, 1648 – Curaçao, 1713) en beiden vertrokken een paar jaar later uit Amsterdam en hadden gerespecteerde carrières als Sefardische rabbijnen in het Caraïbisch gebied. Netto ging in 1676 naar Suriname, Lopez in 1678 naar Barbados en in 1693 naar Curaçao waar hij werkte tot zijn dood. De rabbijn achter het besluit om de beschuldiging in te trekken was Ya’aqov Sporttas (1610 – 1698) die afkomstig was uit een vooraanstaande Sefardische familie in Oran (Algerije) en had gewerkt in Algerije en Marokko voordat hij naar Europa kwam kwam waar hij het hoofd van jesjieves en rabbijn werd in Londen, Hamburg, Livorno en Amsterdam waar hij overleed.
Sasportas schreef aan Yehoshua (Jehosua) da Silva op 27 maart 1674 het volgende: ‘Een onzuivere daad, onbegrijpelijk voor het menselijke intellect, vond plaats tijdens die pijnlijke dagen (toen Sasporas bedrust moest houden vanwege een enkele maanden eerder opgelopen beenwond). Enkele studenten in het Beth Midrasj, vanwege hun jaloezie en rivaliteit met de ander, verspreidden een gerucht waarvan ‘de oren van ieder die het hoorde zouden doen tintelen’, namelijk dat twee uitstekende studenten, Isaac Netto en Eliau Lopez werden verdacht van het hebben van een homoseksuele relatie, de hemel verhoede het.
Deze zaak werd voor de Mahamad (de Joodse gemeenschapsraad) gebracht en de straf werd bepaald: verbanning en ballingschap.
Toen dit werd ondertekend trok de kleur weg uit hun gezicht en vol van verlegenheid ontstond er minachting en boosheid. Toen ontbrandde hun woede tegen de leiders en besloten ze de beith midrasj in te nemen. Er ontstond paniek in de gemeenschap terwijl de gezichten van de studenten bleek bleven van schaamte. Toen de boosheid in het huis van de Tora was gegroeid en de ijverige studenten niet stopten met hun beledigingen plaatsten ze een klacht tegen de ouderen van de Mahamad.
Er volgde een hoorzitting om het vuur van de berisping te doven. De voorzanger van de gemeente werd naar Sasportas gestuurd en hem werd gevraagd om uit bed te komen. Sasportas miste de kracht en liet twee studenten hem ondersteunen. Toen Sasportas voor de Mahamad verscheen zag hij dat de leiders van Ets Haim daar ook waren en voor hen lag een Tora waar de getuigen op zouden zweren en zo ook voor Sasportas hun getuigenis gestand zouden doen.
Maar toen Sasportas de getuigenis hoorde bleek dat hij de activiteiten van deze jonge mannen betekenis vond en dat er niets anders te doen was dan het geven van stokslagen voor het afleggen van een valse getuigenis. Sasportas deelde dit mee aan de Mahamad met een rustige stem. Zij bleken gevoelig voor het advies van Sasportas. De veroordeling van verbanning werd opgeheven en het besluit werd publiek kenbaar gemaakt.’
Beschuldigen van homoseksualiteit of homoseksuele handelingen blijkt (ook) in de zeventiende eeuw een krachtig instrument te zijn om personen uit te schakelen. Of ze hebben plaatsgevonden, of dat het de jaloezie van medestudenten was, waarschijnlijk het laatste. Het enige dat nog over Eliau Lopez te zeggen is, is dat hij de vader van zeker zes kinderen werd…
bron:
Judith Plaskow, Dr. Noam Sienna, A Rainbow Thread, An Anthology of Queer Jewish Texts from the First Century to 1969 (Philadelphia 2019). Met dank aan A. Waterman.
illustratie:
Door Isaack Luttichuys – http://www.historicum.net/themen/juedische-geschichte/themen/einfuehrung/ (viewed on 2009-11-28), James Steakley, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8624995.
gepubliceerd:
29 juli 2026
laatst bijgewerkt:
29 juli 2026