Toneelspeler en voordrachtskunstenaar Hijman Croiset werd in Delft geboren op 18 juni 1877. Hij overleed in Amsterdam op 23 december 1925. Hijman was aan het einde van zijn leven gehuwd met Carolina (Lien) Elisabeth Miller (Amsterdam, – Auschwitz, ), dochter van Abraham Miller (Londen, 1865) en Eva Cohensius (Hoorn, 1867). Hijman groeide op in het orthodoxe gezin van Salomon Hijman Croiset (Den Haag, 9 juni 1845 – Den Haag, 4 juli 1929) en Sara (Saartje) de Jong (Den Haag, 14 oktober 1848 – Delft, 31 juli 1884). Carolina woonde vanaf 1937 tot in het begin van de bezetting op de Weteringstraat 4hs.
Relaties en huwelijken
In 1902 kreeg Hijman een relatie met Judith Boekbinder (Rotterdam, 11 mei 1877 – Amsterdam, 10 juli 1937). Ze trouwden in eerste instantie niet, ze hadden er principiële bezwaren tegen. Judith en Hijman kregen vijf kinderen; Henri (Rotterdam, 19 juli 1903 – Almelo, 9 februari 1919), Eleonora (Rotterdam, 18 juni 1905 – Enschede, 25 februari 1990) en Gerard (Laren, 10 maart 1909 – Utrecht, 20 juli 1980), Eduard (Amsterdam, 17 september 1910 – Hilversum, 27 maart 1911). In 1910 verlieten ze de kolonie Walden van Frederik van Eeden bij Laren. In dat jaar trouwden Hijman en Judith alsnog, de kinderen werden erkend en kregen de achternaam Croiset. In 1912 werd het vijfde kind geboren, Max (Blaricum, 13 augustus 1912 – Den Haag, 7 april 1993). Hijman verliet het gezin in 1916 en liet de kinderen over aan Judith.
Toen Hijman het gezin verleit had hij al een jaar een relatie met Neeltje Meijners met wie hij in 1915 zoon Odo Louis (Amsterdam, 24 april 1915 – Hoogland, 18 november 2011) kreeg.
In 1915 trouwde Hijman met Anna Gerarda Betsij Visser (Uitgeest, 4 februari 1889). Met haar kreeg hij dochter Felicia Grada (Amsterdam, 22 juli 1916 – De Bilt, 14 mei 1922).
In 1922 trouwde Hijman met de vijfentwintig jaar jongere Carolina (Lien) Elisabeth Miller (Amsterdam, 25 juli 1901 – Auschwitz, 28 januari 1944), en Eefje (Amsterdam, 6 oktober 1922 – Amsterdam, 20 juni 2002) werd geboren. De mogelijke aanleiding van het huwelijk lijkt dat Croiset het onder dwang van Lientjes vader accepteerde: Lientje was nog minderjarig toen ze van Croiset zwanger werd, waardoor hij gevangenisstraf riskeerde. Dochter Eefje trouwde later met Eli Asser.
Carrière en politiek
Van 1899 tot 1901 bezocht Hijman de toneelschool. Hijman werd een bekend declamator. Hij trad zeer regelmatig op in de bekendere zalen in Nederland zoals in Tivoli in Rotterdam op 17 april 1904, op 15 april 1906 in Het Gebouw voor den Werkenden Stad in Amsterdam en op 2 februari 1907 in de Handwerkers Vriendenkring (Kriterion) op de Roetersstraat in Amsterdam. Deze voorstellingen gingen over het werk van Multatuli, wat zijn specialiteit was en waar hij er zeker 1000 van verzorgde.
In 1913 raakte Hijman betrokken bij de Roode Bioscoop op het Haarlemmerplein 7 in Amsterdam. Hij trad er op als explicateur (uitlegger) bij een stomme film over de vissersstaking in IJmuiden. Het lag in de lijn van zijn visie, het publiek verheffen met de uitleg en beelden over historische gebeurtenissen; de film als educatie en niet als vermaak.
In 1919 werd Hijman redacteur-administrateur van Tooneel-leven, het vakorgaan van de toneelspelers en hij was lid van het hoofdbestuur van de Nederlandsche Tooneel-kunstenaars Vereeniging.
Als anarchist en pacifist nam hij regelmatig deel aan congressen. In 1918 was Croiset kandidaat voor de Socialistische Partij. Een paar jaar eerder, in 1910, werd Croiset veroordeeld tot een boete van ƒ 2,50 en ƒ 4,50 voor het overtreden van artikel 44 van de Hilversumse Politie-verordering. Croiset had gecolporteerd met de brochure De gouden wieg en het volk in ellende. Dit was een socialistisch pamflet en Croiset ging in hoger beroep tegen de veroordeling.
Het was niet de enige keer dat Croiset te maken kreeg met de justitie. In 1920 werd hij ingesloten in de Prison de la Santé in Parijs wegens ‘het overschrijden van de Franse grens met een vals paspoort’. Waarom dat gebeurde verhaalt het bericht in De Leeuwarder Courant niet.
Hijman was langdurig ziek en overleed op 23 december 1925, 48 jaar oud. Op 26 december 1925 werd Hijman Croiset in Westerveld gecremeerd.
bron:
Judith Boekbinder, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 144.
Anna Gerarda Betsij Visser, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregisters geannexeerde gemeenten, archiefnummer 5008, inventarisnummer 61.
Tivoli, AGENDA.. “De nieuwe courant”. ‘s-Gravenhage, 16-04-1904, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000752181:mpeg21:p00004.
Hijman Croiset.. “De Telegraaf”. Amsterdam, 08-04-1906, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110558772:mpeg21:p006.
Multatuli-voordrachten, Advertentie. “De vrije socialist”. Amsterdam; Zandvoort, 03-11-1906. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMIISG07:000766088:mpeg21:p00004.
Handwerkers Vriendenkring, Advertentie. “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 31-01-1907, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:003511078:mpeg21:p00002.
RECHTSWEZEN,. “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 15-03-1910, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:003532072:mpeg21:p00003.
Een roode bioscoop.. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 25-08-1913, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010651265:mpeg21:p002.
Tooneel-leven, Maatschappij voor Beeldende Kunsten.. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 25-02-1919, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010653816:mpeg21:p006.
Tooneel kunstenaars vereeniging, “De courant”. Amsterdam; Amsterdam, 01-10-1919, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:003542229:mpeg21:p00005.
In Fransche gevangenschap.. “Leeuwarder courant”. Leeuwarden, 26-11-1920, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602045:mpeg21:p001.
HIJMAN CROISET, de overleden acteur en declamator. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 24-12-1925, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010660247:mpeg21:p012.
CREMATIE HIJMAN CROISET.. “De Telegraaf”. Amsterdam, 27-12-1925, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565308:mpeg21:p010.
Hijman Croiset, Wikipedua, https://nl.wikipedia.org/wiki/Hijman_Croiset (geraadpleegd 13 september 2025).
illustratie:
Door Onbekend – https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Bestand:51xxxx382.001.jpg, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=131231510.
Multatuli-voordrachten, Advertentie. “De vrije socialist”. Amsterdam; Zandvoort, 03-11-1906. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMIISG07:000766088:mpeg21:p00004.
Eli en Eefje Asser ontsnapten aan nachtelijke deportatie van Het Apeldoomsche Bosch door Loeki Abram. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 24-01-1992, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 01-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860405:mpeg21:p008.
HIJMAN CROISET, de overleden acteur en declamator. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 24-12-1925, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 13-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010660247:mpeg21:p012.
gepubliceerd:
13 september 2025
laatst bijgewerkt:
13 september 2025