Israël Graanboom (Amsterdam, 14 mei 1857 – Amsterdam, 3 december 1924) woonde tussen 1887 en 1893 met zijn vrouw Esther de la Mar (Brussel, 24 mei 1867 – Sobibor, 2 juli 1943), verre familie van Fien de la Mar, en hun dochter Elsa Henriëtte (Amsterdam, 6 april 1897 – 1989) op de Nieuwe Herengracht 13.
Israël was een zoon van Mozes Benjamin Graanboom (Amsterdam, 26 maart 1826) en Henriette Abraham Witmondt (Amsterdam, 17 juli 1827). Mozes en Henriëtte hadden zeker zeven kinderen, Israël was de vierde. Hij groeide op in de Amstelstraat 98, de Jodenbreestraat 41 en in zijn studietijd woonde hij op de Sint Agnietenstraat 3.
Israël was kinderarts en vanaf 4 februari 1892 tot 1912 privaat docent pediatrie aan de Universiteit van Amsterdam. Tot arts werd hij bevorderd in 1881 en op 23 juli 1881 in Freiburg gepromoveerd. Als privaat docent gaf hij college in de collegekamer van Professor Stokvis en zijn polikliniek had hij in het Binnengasthuis, ingang Oudemanhuispoort.
Israël was tevens geneesheer-directeur van het vakantie- en herstellingsoord voor Israëlitische kinderen, Jozeboko in Wijk aan Zee. Deze benoeming had hij vanaf de opening van Jozeboko op 1 juni 1889.
Als arts zette hij zich in voor het welzijn van de (jonge) Amsterdammers. Zo hield hij op 1 februari 1896 bij de Nederlandsche Onderwijzers Propaganda Club een lezing over alcoholgebruik bij kinderen. Er werd zelfs door ouders alcohol gegeven aan kinderen. De lezing werd in diverse kranten, zowel binnen als buiten de hoofdstad, besproken. Over dit onderwerp hield hij vaker lezingen.
Dienstbode Sophia Alles van der Sluis
Vanaf 4 augustus 1887 tot 30 april 1892 hadden Israël en Esther een dienstmeisje inwonend in hun huis op de Nieuwe Herengracht. Sophia Alles van der Sluis (Gorredijk, 26 april 1865) kreeg bij hen een betrekking en ging in 1892 naar een volgende betrekking, in Dordrecht op de Ferdinand Bolsingel 4, een kinderziekenhuis.
In 1893 verhuisde het gezin naar de Weteringschans 98. Naast dit pand, op nummer 96 werd in 1895 een Tehuis voor Zieke Kinderen geopend, en Graanboom was een van de initiatiefnemers van deze niet-religieuze instelling. In het souterrain was de polikliniek, op zolder de operatiekamer en er waren zo’n 20 bedden in deze inrichting. De tuin werd gebruikt als speelplaats. In 1913 sloot dit tehuis. Graanboom bleef er nog wel een tijd gevestigd met zijn polikliniek. .
In 1918 trouwde dochter Elsa met een predikant uit Leiden, Gerrit Wijnand Oberman (1889-1967). Gerrit en Elsa organiseerden tijdens de bezetting voedselacties en woonden in die tijd met haar gezin op de Maliebaan 82 in Utrecht. Dit gemengde huwelijk zou haar tijdens de oorlog van deportatie redden. In oktober 1920 verhuisden Esther en Israël naar de Ruysdaelkade 35. Esther woonde in het begin van de bezetting bij haar dochter en volgens joodsmonument.nl ook op de Monseigneur van de Weteringstraat 9 in Utrecht.
Op 3 december 1924 overleed Israël Graanboom. Hij was een belangrijke en graag geziene inwoner van Amsterdam. Een kort bericht met foto verscheen over zijn overlijden in De Telegraaf en Het Nieuws van den Dag.
bron:
I. Graanboom, Stadsarchief Amsterdam, Gezinskaarten, archiefnummer 5422, inventarisnummer 475.
Hajo Brugmans en J.H. Scholte, Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932, (Amsterdam 1932) 219.
Jozeboko, “De Maasbode”. Rotterdam, 12-05-1889. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000162324:mpeg21:p002.
Polikliniek, Advertentie. “De morgenpost”. Amsterdam, 18-09-1894, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAA06:165544092:mpeg21:p00004.
Amstelstraat, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 476.
Jodenbreestraat, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 484.
Agnietenstraat, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1551.
DR. L GRAANBOOM, “De courant Het nieuws van den dag”. Amsterdam, 04-12-1924, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000585134:mpeg21:p00008.
DR. I. GRAANBOOM, de bekende kinderarts. “De Telegraaf”. Amsterdam, 04-12-1924, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110562905:mpeg21:p004.
Elsa Graanboom, aantekening Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130348527 (Elsa H OBERMAN GRAANBOOM).
Esther de la Mar, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130296885 (Esther GRAANBOOM DE LA MAR).
Sophia Alles van der Sluis, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 5.
Alcoholgebruik bij klinderen.. “De Telegraaf”. Amsterdam, 02-02-1896, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011203817:mpeg21:p001
illustratie:
Polikliniek, Advertentie. “De morgenpost”. Amsterdam, 18-09-1894, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAA06:165544092:mpeg21:p00004.
DR. L GRAANBOOM, “De courant Het nieuws van den dag”. Amsterdam, 04-12-1924, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000585134:mpeg21:p00008.
gepubliceerd:
16 augustus 2025
laatst bijgewerkt:
1 september 2025