Kracht door Oefening (KDO)

Kunstlichtopname Kisch Amsterdam. Wedstrijd in het gewichtheffen der Athietiekclub «Kracht door Oefening”. Momentopname, op het oogenblik dat de heer Cohen het respectabele gewicht van plm. 78 KG, boven het hoofd tilt. Op den achtergrond ziet men de tafel met de uitgeloofde prijzen.

De Joodse atletiekclub ‘Kracht door Oefening’ werd in 1895 opgericht. In 1912 bestond de vereniging zeventien jaar, en er werd een feestelijke bijeenkomst georganiseerd in ‘Gebouw Plancius‘, op een steenworp van de oefenruimte die op de hoek van de Plantage Kerklaan en de Plantage Franschelaan was. Tijdens deze bijeenkomst werden uitvoeringen gegeven en wedstrijden gehouden. 

Bestuur in 1912, van links naar rechts: S. Pach, penningmeester I. Waterman, voorzitter J. van Moppes, secretaris J. Emmerik en W. Brilleslijper. Foto Kisch.

In datzelfde jaar bestond het bestuur van de vereniging uit S. Pach, I. Waterman, J. van Moppes, J. Emmerik en W. Brilleslijper. Rijk versierd met de medailles die ze gewonnen hadden stond het bestuur in een uitgave van De Joodsche Prins. Volgens Revue der sporten van 1 december 1915 was Kracht door Oefening ‘de oudste krachtsportvereniging te lande’.

Herman Kisch
De fotograaf van de foto’s was Herman Kisch (Groningen, 15 juni 1882 – Auschwitz, 7 juli 1944). Kisch was kaaswinkelier en in de periode dat het geïllustreerde blad bestond, slechts één jaar tot augustus 1913, fotografeerde hij voor het blad. In dat jaar had Kisch zijn naam gevestigd als fotograaf van het Joodse leven in Amsterdam. Nadat het blad stopte ging Kisch door met fotograferen en zijn foto’s zijn met grote regelmaat in historische bronnen terug te vinden. Lees verder over Herman Kisch.  

Revue der sporten
In de De revue der sporten van 17 november 1909, waarin een artikel verscheen over krachtsportverenigingen, en vermeld werd dat KDO 14½ jaar bestond, stond een foto van de vereniging. Of deze eveneens door Kisch gemaakt werd is niet bekend. Er werd in het artikel iets verteld over de vereniging en dat mannen als Moppes voor het worstelen en Waterman voor het gewichtheffen bij de club betrokken waren ‘liet het geen verwondering baren dat de club het tot op een grote hoogte heeft gebracht’.  

Foto in november 1909. In de eerste rij vindt men van links naar rechts de volgende bestuursleden: J. Roos (Commissaris), de tweede persoon is T. de Wit (stichter der club), de vijfde J. Waterman, (penningmeester en instructeur gewichtheffen), de zesde J. v. Moppes (voorzitter, tevens instructeur worstelen), dc achtste J. Emmerik (commissaris), in de tweede rij ziet men op de vierde plaats J. Fredrikstadt (secretaris).

Op 14 en 15 november 1909 werden in Gebouw Plancius districtswedstrijden worstelen en gewichtheffen gehouden.

I. Waterman
Penningmeester I. Waterman was instructeur voor gewichtheffen en zelf winnaar van vele prijzen. In 1915 was hij al dertien jaar instructeur en penningmeester bij de vereniging. Als sportman trad hij minder op de voorgrond en was vaak met een tweede prijs tevreden, terwijl hij ook Nederlands kampioen worstelen is geweest. In 1915 was hij 38 jaar, tilde het gewicht nog met het grootste gemak en reeds vijf of meer personen hadden hun leven aan Waterman te danken die ook drenkelingen redde. Voor dit werk kreeg bij twee medailles van koningin Wilhelmina.
Met deze leeftijd kon Waterman geïdentificeerd worden. Het was Israël Waterman (Amsterdam, – Gilze Rijen, ). Hij was gehuwd met Maretje de Ruijg (Monnickendam, 18 maart 1879 – Amsterdam, 18 augustus 1951) en Maretje en Israël hadden, volgens de archiefkaart, zeven kinderen; Elisabeth (Amsterdam, 23 juni 1900), Sent Theunis (Amsterdam, 22 juli 1901 – Amsterdam, 13 augustus 1901), Johannes (Amsterdam, 23 oktober 1902 – Amsterdam, 18 september 1974), Rebecca (Amsterdam, 11 mei 1905 – Amsterdam, 7 september 1994), Saartje, Mirjam (Amsterdam, 24 december 1915 – 6 april 2011) en Nathan (Amsterdam, 24 augustus 1921 – Amsterdam, 17 juli 2002).

J. van Moppes
Voorzitter Jacob van Moppes (Amsterdam, – Sobibor, ) was volgens Revue der sporten van 1 december 1915 iemand die veel van zich had laten spreken in het worstelwereldje. Behoorde hij niet tot de deelnemers, dan was hij vaak als kamprechter (scheidsrechter) bij de mat te vinden. In 1915 had hij al een twintigjarige sportloopbaan. Jacob was slager van beroep en in 1908 nam hij als worstelaar deel aan de Olympische Spelen in Londen.
Jacob huwde in 1931 met Mietje Haringman (Amsterdam, – Sobibor, ). Zijn eerste echtgenote, Sara Haringman (Amsterdam, 15 juli 1861) was het jaar daarvoor, op 7 april, overleden. Jacob en Mietje woonden in het begin van de bezetting op de Nieuwe Kerkstraat 37-1. Ze werden op 18 maart 1943 in Westerbork geregistreerd en vijf dagen later naar Sobibor gedeporteerd waar ze na aankomst werden vermoord. Lees verder.

 

 

bron:
De Joodsche prins. 22 augustus 1912. Geraadpleegd op Delpher op 10-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005795005:00001.
De revue der sporten jrg 3, 1909, no 27, 17-11-1909. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1664027:mpeg21:0001.
De revue der sporten jrg 9, 1915/1916, no 12, 01-12-1915. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1671012:mpeg21:0001.
Frits Slicht, Leo de sportman: worstelaar en gewichtheffer (12 juni 2024) https://geheugenvanoost.amsterdam/page/109280/leo-de-sportman-worstelaar-en-gewichtheffer-2 (geraadpleegd 2 januari 2025).
Sent Theunis Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 54.
johannes Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 1937.
Rebecca Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 1937.
Mirjam Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Persoonskaarten, archiefnummer 30408, inventarisnummer 533.
Nathan Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Persoonskaarten, archiefnummer 30408, inventarisnummer 533.
Israël Waterman, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 903.
Jacob van Moppes, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 570.
Waterman, Krachtsport. 1929 – 03. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB26:000688023:00001.
Mietje Haringman, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130344007 (Mietje V. MOPPES HARINGMAN).

illustratie:
Kunstlichtopname Kisch Amsterdam. Wedstrijd in het gewichtheffen der Athietiekclub «Kracht door Oefening”. Momentopname, op het oogenblik dat de heer Cohen het respectabele gewicht van plm. 78 KG, boven het hoofd tilt. Op den achtergrond ziet men de tafel met de uitgeloofde prijzen, De Joodsche prins. 22 augustus 1912. Geraadpleegd op Delpher op 10-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005795005:00001.
Bestuur, De Joodsche prins. 22 augustus 1912. Geraadpleegd op Delpher op 10-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005795005:00001.
De revue der sporten jrg 3, 1909, no 27, 17-11-1909. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1664027:mpeg21:0001.
Waterman, De revue der sporten jrg 4, 1910, no 2, 25-05-1910. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1665002:mpeg21:0001.
Van Moppes, De revue der sporten jrg 4, 1910, no 2, 25-05-1910. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1665002:mpeg21:0001.
De revue der sporten jrg 9, 1915/1916, no 12, 01-12-1915. Geraadpleegd op Delpher op 02-01-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1671012:mpeg21:0001.

gepubliceerd:
2 januari 2025

laatst bijgewerkt:
2 januari 2025