Er moeten honderden houten zerken hebben gestaan op de Joodse begraafplaats Zeeburg. Er resteert er geen een meer. Tal van redenen zijn aangevoerd om het verdwijnen van de zerken te verklaren. Ze zijn weggerot in de loop van de tijd, ze zijn omgevallen op deze zompige begraafplaats. Dat klopt in een enkel geval, maar de meeste houten zerken van Zeeburg zijn tijdens de hongerwinter van 1944-1945 in noodkacheltjes verdwenen. Dat er honderden zijn geweest en dat ze in die winter zijn verdwenen is bekend door onderzoek van Channa Kistemaker.
En toch werd er in 2022 nog een gevonden, net onder het maaiveld in de drassige bodem. De zerk is van Leman van Coevorden die op tweejarige leeftijd overleed op 23 december 1897. Uit onderzoek van Bart Voorzanger moest hij op het grafveld voor kinderen (K6, rij 4 nummer 96) zijn begraven, de zerk werd echter dertig meter verder dan de plek die verwacht werd gevonden. Waarom daar?
Channa Kistemaker wijst op het afbreken van de zerk. Dat dit met geweld is gedaan is duidelijk, de sporen zijn er nog steeds. En de zerk is vervolgens versleept naar de enkele stenen zerken in de buurt, wellicht een oriëntatiepunt, verstopt in de grond om het later op te halen. Het verstoppen gebeurde in die hongerwinter om er zeker van te zijn dat ‘de buit’ veilig was. Verstopt in 1944 kwam de zerk in 2022 weer tevoorschijn en is er een tastbaar spoor van Leman van Coevorden.
Leman van Coevorden
Leman werd op 4 juli 1895 geboren. Hij had een zus Judic (Amsterdam, – Amsterdam, ) en was de zoon van diamantversteller Maurits van Coevorden (Amsterdam, 21 oktober 1862 – Amsterdam, 9 februari 1914) en Elizabeth (Betsie, Bettie) Witmond (Londen, 5 september 1864 – Amsterdam, 23 september 1910). Betsie en Maurits waren op 25 november 1891 gehuwd en woonden een tijd in bij de ouders van Betsie, sigarenmaker Mozes Aron Witmond (Amsterdam, 24 januari 1824) en Belitje (Betje) Barend Gomperts (Amsterdam, 9 mei 1826) op de Jodenbreestraat 46, daarna de Zwanenburgwal 84 en vanaf 25 januari 1895 op de Zwanenburgwal 80. Naast Betsie waren er in dit gezin de volgende kinderen: Mathilda (Londen, 15 augustus 1860), Michiel (Londen, 3 september 1862 en Leentje (Londen, 17 februari 1866).
Maurits was een zoon van Leman van Coevorden (Groningen, 19 oktober 1831) en Judic Lion Beer (Amsterdam, 28 december 1835 – Amsterdam, 4 januari 1924) en woonde in zijn jeugd op de Verversstraat 36 en de Jodenbreestraat 97.
Het gezin van Leman en Judic was kinderrijk, naast Maurits waren er de volgende kinderen: Mietje (Amsterdam, 8 november 1856 – Amsterdam, 3 januari 1937), Sophie (Amsterdam, 16 september 1858), Flora (Amsterdam, 7 februari 1860 – Amsterdam, 4 maart 1938), Joanna (Amsterdam, 29 juli 1864), Anna (Amsterdam, 24 september 1865), Rebecca (Amsterdam, 17 januari 1867) en Sientje (Amsterdam, 8 december 1871 – Sobibor, 13 maart 1943).
De peuter Leman werd zo snel mogelijk na zijn overlijden op Zeeburg begraven, op 24 of 25 december 1897.
Lees verder het artikel van Channa Kistemaker in De Vrijdagavond.
bron:
Leman van Coevorden, Stadsarchief Amsterdam, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 133.
Overlijden Betsie Witmond, https://www.stenenarchief.nl/HSA_all/hsa_view.php?editid1=31064 (geraadpleegd 22 april 2026).
Overlijden Judic Beer, https://www.stenenarchief.nl/HSA_all/hsa_view.php?editid1=26708 (geraapleegd 22 april 2026).
Verversstraat 36, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2219.
Huwelijk, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 09-08-1855, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010077337:mpeg21:p006.
Dochter, Familiebericht. “Het nieuws van den dag : kleine courant”. Amsterdam, 11-12-1871, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000017787:mpeg21:p004.
Elizabeth Witmond, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1874-1893, archiefnummer 5000, inventarisnummer 1792.
illustratie:
huwelijk, Familiebericht. “Algemeen Handelsblad”. Amsterdam, 09-08-1855, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010077337:mpeg21:p006.
Dochter, Familiebericht. “Het nieuws van den dag : kleine courant”. Amsterdam, 11-12-1871, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000017787:mpeg21:p004.
foto’s zerk gemaakt door een vrijwilligster bij de Stichting Eerherstel Joodse Begraafplaats Zeeburg, met dank aan Channa Kistemaker.
gepubliceerd:
3 juni 2026
laatst bijgewerkt:
3 juni 2026