Zijn foto werd gevonden in het archief van agent Pieter André Kater (Loenen, 20 januari 1885 – 1959) van de Amsterdamse politie. Hij hield dagboeken bij van personen die een overtreding hadden begaan. Mozes Hamburger (Amsterdam, 28 november 1873 – Auschwitz, 26 maart 1944) was clown van beroep. Wat is er te vinden over deze Amsterdammer?
In het begin van de bezetting woonde Mozes op de Lepelstraat 20b-2. Hij verhuisde in juli 1941 naar de IJselstraat 5hs en op 13 juli 1943 werd op zijn kaart aangetekend dat hij V O W was – Vertrokken Onbekend Waarheen. Het is aan te nemen dat Mozes in de onderduik ging.
Mozes huwde op 28 oktober 1897 met Betje Goudeket (Amsterdam, 25 juli 1867 – Zandvoort, 6 februari 1934). Het huwelijk eindigde op 30 december 1915 in een scheiding.
Wat Mozes precies op zijn kerfstok had vertelde het dagboek van Kater niet.
Onder welke naam Mozes als clown optrad is lastig te achterhalen. Wellicht was het clown Hugbo, die op 26 november 1926 in Het Volk, dagblad voor de Arbeiderspartij werd genoemd. Hugbo trad toen op bij een Duits circus.
Op 2 maart 1944 werd Mozes gearresteerd. Volgens het politie-rapport woonde Hamburger op de Wagenstraat 92 te Den Haag en had hij goederen ontvreemd ten nadele van Maria Isabella van Ham (Sint Pieter, 23 januari 1895 – Amsterdam, 30 oktober 1980). Bij onderzoek kwam men er achter dat Hamburger Jood was en niet in het bezit van de Jodenster. Hij werd met een begeleidend rapport overgebracht naar de SD. Bij fouillering bleek Hamburger ƒ 370,20 bij zich te hebben, alsmede vier schilderijen in een kleed.
Op 9 maart 1944 werd Mozes geregistreerd in Westerbork en gehuisvest in Barak 67, een van de strafbarakken. Hij woonde volgend de opgave op zijn kaart van de Joodsche Raad op de IJselstraat 5. Op 23 maart 1944 werd Mozes gedeporteerd naar Auschwitz, waar bij na aankomst werd vermoord.
bron:
Mozes Hamburger, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 309.
Herinneringen van een oude tooneelrot. Medegemaakt en van hooren-zeggen. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 20-11-1926, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 02-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011083855:mpeg21:p020.
Mozes Hamburger, Stadsarchief Amsterdam, Politierapporten ’40-’45, archiefnummer 5225, inventarisnummer 6181.
Mozes Hamburger, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130301842 (Mozes HAMBURGER).
illustratie:
foto Mozes Hamburger uit 31041 Archief van Pieter André Kater, Stadsarchief Amsterdam.
gepubliceerd:
2 september 2026
laatst bijgewerkt:
2 september 2026