Hoe zag deze slop er uit? Een slop bij de Valkenburgerstraat, grote armoede en bevolkt door het Joodse proletariaat van de stad. Er is weinig opgetekend over deze armoede en toch is er een verslag van van L. M. Hermans uit 1898 dat hij schreef in De Jonge Gids over De Tehuizen van Amsterdamsche Proletariërs. Over de Poort van Marken schreef hij:
‘De poort van Marken is een andere gang inde Valckenburgerstraat en de tweede die ik bezoek. De gang zelf is 79 centimeter breed en de huizen zijn er oud en verveloos. In het eerste heeft een meubelmaker zijn werkplaats, de anderen dienen tot woningen. Ik mag bovenkomen in het laatste huisje.
De vrouw, die op de eerste verdieping woont, op de achterkamer, wil mij wel haar woning laten zien. Zij weet wie ik ben, en zij is bereid mij alles te vertellen wat ik weten wil. De kamer is 3 meter lang bij 3 meter breed en van deze ruimte gaan af een bedstede, een kastje en een fornuis. De huur is 50 cent per week, met 10 cent voor het gebruik van de waterleiding.
Een doorloopend privaat is er niet, de beerkar komt eens per dag in de straat en zoodra de bewoonsters den ratel hooren moeten zij hunne emmers naar beneden en naar de kar brengen.
De huizen zitten vol ratten. Vroeger was er op het binnenplaatsje een afdak dat omhoog liep tot aan het venster van deze kamer. De ratten maakten daarvan gebruik om, zoodra het raam openstond, brutaalweg naar binnen te komen. Op herhaalde klachten van de bewoonster is het afdak verwijderd.
Op den muur van dit vertrek is donkergrijs papier geplakt, hier en daar is deze sombere wandbekleeding geheel versleten en vergaan. Ineen keukenkast, waarvan de helft van de ruiten gebroken is, zie ik een paar borden, drie of vier tinnen vorken en twee kopjes. Naast het fornuis liggen een paar stukken matras, een halve deken en eenige brokken kleedengoed. Het is het beddegoed van de kinderen, 6 in getal, die ook hier weder op den grond slapen. In de bedstede hoor ik zacht kindergeschrei. Het is het jongste. Het is ziek en moet versterkende middelen hebben, gelijk de vrouw smartelijk opmerkt. „De dokter, ja meneer, een goeie man… Maar waar zal ik versterkende middelen krijgen ? Zal ik gezond blijven, ’t is makkelijk gezegd.”
De voorkamer doet 80 cent aan huur en daarboven de beide kamers, die aan een zijn, een gulden. De eigenaar trekt, voor zoover de vrouw mij de gegevens kan verstrekken, circa vier gulden van dezen bouwval, die tot niets deugt, die absoluut afgebroken moest worden.
Ook deze gang loopt weder uit op het water en bij brand zijnde rampen niet te overzien. Ik kijk verder het vertrek rond.
Niets is er in dit naargeestig hol, dat uw oog weldadig aandoet, ja toch, een paar potjes met pronkboonen in het vensterkozijn, maar overigens is alles even doodsch en naargeestig. Och neen, het is niet waar, dat de armoede, dat de ellende schilderachtig is. Wellicht heel uit de verte, maar dichtbij is alles grauw en eentonig. Voor de bedstede hangt een bruine lap, de tafel is vroeger van dezelfde kleur geweest, maar vertoont nu maar enkele sporen van verf. De keukenkast is donkergeel en verder zijn er geen kleuren te ontdekken. Behalve drie stoelen is geen huisraad te zien.
De vrouw spreekt mij over hare moeilijke levensomstandigheden. Hoe zullen wij morgen aan brood komen, vraagt zij zich eiken avond af en zij weet zich niet meerden tijd te herinneren, dat zij voor minstens 7 dagen buiten zorgen is. Haar man, een beste man, kan bijna niets verdienen, en zij heeft 50 cent verdiend met 2 dagen te wasschen. Ach, wat is het leven toch hard. Als zij het niet liet om de kinderen zou zij zich verdrinken, dan was het gedaan met haar lijden. Gisteren was zij zonder brood en als haar schoonzuster haar niet had geholpen, dan . . . zij durft niet verder gaan, maar slaat een welsprekenden blik op de kinderen.
Het gelaat van de arme vrouw is oudachtig en vermagerd, de honger heeft het van zijn stempel voorzien, het Kaïns merk der armoede is op haar voorhoofd duidelijk te ontdekken, en toch, de trekken zijn zacht en vriendelijk gebleven.
De verdere bovenwoning is niet verhuurd maar afgesloten en ik kan die dus niet bezichtigen.
Ik vraag den andere bewoners om toegang, zij wijzen mij ruw af. Ik heb hier niets te maken, zeggen ze. De gezondheids-kommissie is er al geweest en die komen maar om de arme menschen te verdrijven. De klachten zijn billijk, ik erken het, maar het is onbillijk dat men mij ook onder die ambtenaren rekent, die stijve ambtenaren, die alleen handelen volgens ijskoude reglementen, die tellen en rekenen en voor wien de arme menschen niets anders zijn dan cijfers in het bevolkings-register.’
Wie woonden er?
Poort van Marken 1 (Valkenburgerstraat 60) – gezin Manheim
Sjouwer Philip Ephraïm Manheim (Amsterdam, 1804) woonde hier met zijn vrouw Betje Hartog de Leeuw (Amsterdam, 1807).
Poort van Marken 1 (Valkenburgerstraat 60) – Debora Loeza
Ook woonden op dit adres Debora Loeze (Amsterdam, 1817) en haar zonen Elkan Hammelburg (Amsterdam, 16 maart 1843 – Rotterdam, 16 juni 1916) en Wolf Hammelburg (Amsterdam, 1837).
Poort van Marken 1 (Valkenburgerstraat 60) – gezin Walg
Levie Walg (Amsterdam, 1833) woonde hier met zijn vrouw Magtelt Simon Lucasse (Amsterdam, 6 juli 1824). Zij waren ouders van Simon (Amsterdam, 6 september 1852), Mozes (Amsterdam, 8 september 1858) en Jacob (Amsterdam, 22 juni 1863 – Amsterdam, 7 april 1940).
Poort van Marken 1 (Valkenburgerstraat 60) – gezin Da Silva Roza
Sjouwer Jacob da Silva Roza (Amsterdam, 7 maart 1827) woonde hier met zijn vrouw Rebekka Goudsmit (Amsterdam, 18 juni 1827) en hun zonen Gideon (Amsterdam, 10 december 1855 en Samuel (Amsterdam, 10 augustus 1859).
Poort van Marken 1 (Valkenburgerstraat 60) – Ezechiel Biksteen en Mietje Medicijn
Kruijer Ezechiel Biksteen (Amsterdam, 1824) en zijn vrouw Mietje Medicijn (Amsterdam, 1825) woonden op dit adres.
Poort van Marken 2 (Valkenburgerstraat 61) – gezin Flessedrager
Schoenpoetser Abraham Jacob Cohen Flessedrager (Amsterdam, 1823) woonde hier mer zijn vrouw Saartje Rood (Amsterdam, 1828). Zij hadden een dochter Rebecca (Amsterdam, 28 oktober 1852).
Poort van Marken 2 (Valkenburgerstraat 61) – Benjamin Nathan Rood en Betje Abraham Kramesier
Hier woonden Benjamin Nathan Rood (Amsterdam, 1803) en Betje Abraham Kramesier (Amsterdam, 1790 – Amsterdam, 17 december 1877). Betje had een houten zerk op Zeeburg. Deze ging voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren.
Poort van Marken 2 (Valkenburgerstraat 61) – Mozes Levie Krant en Beletje Mozes Straatveger
Hier woonden Mozes Levie Krant (Amsterdam, 1793) en zijn echtgenote Beletje Mozes Straatveger (Amsterdam, 1795). Zij hadden drie kinderen; Meijer Mozes (Amsterdam, 29 december 1831), Duifje (Amsterdam, 13 oktober 1833) en Saartje (Amsterdam, 7 januari 1837 – Castricum, 7 november 1922).
Poort van Marken 2 (Valkenburgerstraat 61) – Rachel Hijman Bonke
Weduwe Rachel Hijman Bonke (Amsterdam, 1797) woonde op dit adres. Ook woonden er dienstbode Eva Frank (Amsterdam, 1833) en Naatje Frank (Amsterdam, 1835).
Poort van Marken 2 (Valkenburgerstraat 61) – gezin De Vries
Hier woonde Joseph Philip de Vries (Weesp, 18 augustus 1812) en zijn echtgenote Esther Izak Bugtel (Amsterdam, 1810) met hun kinderen Philip Joseph (Weesp, 27 november 1842), Lion Joseph (Weesp, 23 november 1845 – Weesp, 8 november 1846) en Isaac Philip Joseph (Weesp, 5 mei 1853).
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – gezin Blits
Hier woonde sjouwer Salomon David Blits (Amsterdam, 1809) met zijn vrouw Branca Marcus Weetniet (Amsterdam, 1809 – Amsterdam, 27 augustus 1882). Zij waren de ouders van Duifje Salomon (Amsterdam, 12 februari 1850 – Amsterdam, 10 september 1934) en Marianne Salomon (Amsterdam, 23 januari 1842 – Amsterdam, 20 december 1927). Branca werd begraven op Zeeburg en had daar een houten zerk, die voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren is gegaan.
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – gezin Rappel
Samuel Rappel (Amsterdam, 1825) woonde hier met zijn vrouw Mietje Fransman (Amsterdam, 1825). Zij waren de ouders van Mozes (Amsterdam, 25 juni 1852) en Jacob (Amsterdam, 1 augustus 1856 – Amsterdam, 5 april 1879). Jacob werd begraven op Zeeburg en had daar een houten zerk, die voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren is gegaan.
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – gezin Pots
Hier woonde het gezin van koopman Jacob Simon Pots (Amsterdam, 1804) en Betje Ruben Flesschendrager (Amsterdam, 1799). Zij waren de ouders van Rachel (Amsterdam, 24 juni 1838 – Amsterdam, 11 maart 1917), Simon (Amsterdam, 18 september 1840 – Amsterdam, 6 november 1912) en Ruben (Amsterdam, 26 november 1848 – Amsterdam, 8 mei 1929).
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – gezin Naarden
Hier woonde Isaac Abraham Naarden (Amsterdam, 16 september 1825) met zijn echtgenote Vrouwtje Blog (Amsterdam, 21 maart 1830) en hun dochter Vogeltje Isaac (Amsterdam, 4 november 1852).
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – weduwe Noord
Hier woonde de weduwe Saartje Noord (Amsterdam, 1805). Haar dochter Rebecca Hamburger (Amsterdam, 1838) en Sara Hamburger (Amsterdam, 1842 – Amsterdam, 25 april 1877) woonden bij haar. Er was ook een zoon. Levie Hamburger (Amsterdam, 19 juli 1841 – Amsterdam, 22 september 1916).
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – Hartog Samuel Hillesum en Betje Mozes Aandagt
Hier woorden kruijer Hartog Samuel Hillesum (Amsterdam, 17 mei 1818) en Betje Mozes Aandagt (Amsterdam, 1825) met hun dochter Mietje Hartog Hillesum (Amsterdam, 31 januari 1846). Zij hadden nog een dochter, Theresia (Amsterdam, 16 april 1859 – Amsterdam, 10 juni 1887).
Poort van Marken 3 (Valkenburgerstraat 62) – Beletje Bebers en Kaatje Leerman
Werkster Beletje Bebers (Amsterdam, 1801) en Kaartje Leerman (Amsterdam, 1839) woonden op dit adres.
Poort van Marken 3 – (Valkenburgerstraat 62) – Simon Vastenbint
Simon Vastenbint (Amsterdam, 11 mei 1829) woonde op dit adres.
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – Saartje Hijmans
Op dit adres woonden Saartje Hijmans (Amsterdam, 22 september 1779), Bloeme Hijmans (Amsterdam, 20 oktober 1847) en Simon Vastenbint (Amsterdam, 11 mei 1829).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – gezin Blitz
Sjouwer Abraham Marcus Blitz (Amsterdam, 2 juli 1804) was gehuwd met Mietje Hartog Aandacht (Amsterdam, 1819). Zij hadden de volgende kinderen: Marianne (Amsterdam, 1837), Duifje (Amsterdam, 1841), Hanna (Amsterdam, 27 oktober 1851 – Amsterdam, 20 maart 1940), Klara (Amsterdam, 29 december 1853) en Marcus (Amsterdam, 2 februari 1855).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63 – Roosje Zadoks – Weijl
Hier woonde de weduwe Roosje Zadoks – Weijl (Amsterdam, 1781).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63 – gezin Ossedrijver
Abraham Simon Ossedrijver (Amsterdam, 1820) woonde hier met Elisabeth Ossedrijver (Amsterdam, 1854) en Geertruida Ossedrijver (Amsterdam, 1855).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – gezin Polak
Op dit adres woonden werkman Hartog Levie Polak (Amsterdam, 13 augustus 1824), Eva Salomon Tukkie (Amsterdam, 1824) en hun kinderen Levie Hartog (Amsterdam, 21 juli 1850), Sara (Amsterdam, 27 mei 1852), Mozes Hartog (Amsterdam, 30 april 1856) en Juda (Amsterdam, 1 mei 1860).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – Marianne van Praag
Hier woonde werkster Marianne van Praag (Amsterdam, 1786).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – Grietje Isaac Sluis
Hier woonde Grietje Isaac Sluis (Amsterdam, 1799) en Salomon Samuel Sluis (Amsterdam, 1834).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – gezin Achtsteribbe
Joseph Achtsteribbe (Amsterdam, 1802) woonde hier met zijn echtgenote Chrisje jonas van Dallen. Zij waren de ouders van Heintje (Amsterdam, 1825), Roosje (Amsterdam, 1831), Rebecca (Amsterdam, 1834), Naatje (Amsterdam, 1838), Wolf (Amsterdam, 1841)en Rachel (Amsterdam, 1843).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – gezin Matteman
Hier woonden Salomon Matteman (Amsterdam, 17 maart 1834 – Amsterdam, 28 juni 1895), zijn echtgenote Roosje Achsteribbe (Amsterdam, 1831) en hun zonen Alexander (Amsterdam, 28 december 1859) en Joseph (Amsterdam, 11 februari 1862 – Amsterdam, 9 december 1927).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – gezin Schijveschuurder
Jacob Marcus Schijveschuurder (Amsterdam, 5 augustus 1813) was sjouwer en woonde hier met zijn vrouw Esther David Lopez Rodriquez (Amsterdam, 1814) en hun dochter Hanna Jacob Barend (Amsterdam, 16 december 1848).
Poort van Marken 4 (Valkenburgerstraat 63) – Gideon da Silva
Gideon da Silva (Amsterdam, 3 mei 1828), sigarenmaker, woonde op dit adres.
Poort van Marken 5 (Valkenburgerstraat 64) – gezin Baruch
Hier woonde het Portugees-Israëlitische gezin van Abraham Zacharias Baruch (Amsterdam, 26 augustus 1825 – Amsterdam, 17 augustus 1877), zijn echtgenote Betje Israël Werkheim (Amsterdam, 18 maart 1824 – Amsterdam, 7 januari 1894) en hun kinderen Gracia (Amsterdam, 17 september 1850), Isaac (Amsterdam, 23 oktober 1851 – Amsterdam, 17 mei 1902), Juda (Amsterdam, 12 maart 1854 – Amsterdam, 6 mei 1932) en Israël (Amsterdam, 28 juli 1856 – Apeldoorn, 1 februari 1915). Zij waren ook de ouders van een doodgeboren zoon (Amsterdam, 5 december 1859) en een doodgeboren dochter (Amsterdam, 23 januari 1863).
Poort van Marken 6 (Valkenburgerstraat 65) – Salomon Hartog Loos en Sara Jacob Wijnschenk
Hier woonden schoenlapper Salomon Hartog Loos (Amsterdam, 20 augustus 1821) en Sara Jacob Wijnschenk (Amsterdam, 10 januari 1810).
Poort van Marken 6 (Valkenburgerstraat 65) – Levie Pinto en Marianne Biksteen
Hier woonden Levie Pinto (Amsterdam, 1813) en zijn vrouw Marianne Biksteen (Amsterdam, 1828) met hun kinderen Meijer Levie (Amsterdam, 1841) en Nathan (Amsterdam, 1843). Ook Sara (Amsterdam, 17 januari 1854 – Amsterdam, 8 maart 1940) en Grietje (Amsterdam, 13 december 1862 – Amsterdam, 8 mei 1934) waren kinderen van Levie en Marianne.
Poort van Marken 6 (Valkenburgerstraat 65) – gezin De Haan
Kruijer Salomon Simon de Haan (Amsterdam, 1797) woonde hier met zijn vrouw Saartje Samuel Keiser (Amsterdam, 1783) en hun zoon Isaac Salomon (Amsterdam, 1838).
bron:
De jonge gids. 1898 – 1899. Geraadpleegd op Delpher op 25-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB26:000244001:00001.
Abraham Marcus Blitz, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 162.
Abraham Jacob Cohen Flessedrager, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 153.
Saartje Hijmans, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 156.
Roosje Zadoks – Weijl, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 166.
Ossedrijver, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 166.
Polak, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 166.
Loos, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 169.
Pinto, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 169.
De Haan, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 169.
Marianne van Praag, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 161.
Kramesier, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 153.
Mozes Levie Krant, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 150.
Manheim, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Loeza, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Walg, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Blits, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 158.
Rappel, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 158.
Rachel Hijman Bonke, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 150.
Grietje Isaac Sluis, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 166.
Gezin Pots, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 155.
Gezin Naarden, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 155.
Weduwe Noord, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 157.
Hartog Samuel Aandagt, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 157.
Jacob da Silva Rosa, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Beletje Bebers, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 159.
joseph Achsteribbe, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 165.
Salomon Matteman, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Joseph Philip de Vries, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 151.
Esther Rodriquez, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 167.
Mietje Medicijn, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 149.
Abraham Zacharias Baruch, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 168.
Gideon da Silva, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1853-1863, archiefnummer 5000, inventarisnummer 503.
Simon Vastenbint, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 156.
Mozes Levie Krant, Stadsarchief Amsterdam, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 500, blad pagina 150.
illustratie:
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Valkenburgerstraat ter hoogte van nr. 121 een ingestort huis naast de z.g. poort van Marken. Internationaal Persfoto Bureau N.V. 17 juni 1927. Auteursrechtvrij. OSIM00003001144.
gepubliceerd:
25 juni 2026
laatst bijgewerkt:
25 juni 2026