De bekende schrijfster Yvonne Keuls overleed op 16 november 2025 in Den Haag. Yvonne werd geboren als Yvonne Bamberg op 17 december 1931 in Batavia, het huidige Jakarta, als dochter van de Joodse wiskundeleraar Maurits Samuel Bamberg (Kendal, Java, 4 december 1890 – Den Haag, 24 oktober 1944) en de Javaanse Johanna Gerardina (Jopi) Hendriks (Salatiga, Java, 16 maart 1892 – 1988), van wie hij op 9 mei 1944 scheidde. Yvonne was dus niet Joods volgens de Halacha, de Joodse wet, maar was wel van Joodse afkomst.
In het gezin van Maurits en Johanna waren er nog meer kinderen; Johan Gerard (Semarang, 1914 – Den Haag, 1998), Margaretha (Magalang, Philippijnen, 26 december 1918 – Den Haag, 9 september 1966) en Rudolf (Batavia, 9 maart 1929 – Den Haag, 27 mei 2015).
Grootvader
Om het verhaal van Yvonne te koppelen aan deze website over Amsterdam moeten we terug naar haar grootvader, Samuel Bamberg (Amsterdam, 14 september 1848 – Semarang, 23 juni 1921) die huwde met haar grootmoeder Paulina Sonjé (Semarang, 2 juli 1853 – Semarang, 20 juli 1904).
Bij zijn keuring voor de militaire dienst werd door grootvader Samuel als beroep goochelaar aangegeven. Hij was dan ook een kleinzoon van de bekende goochelaar David Leendert Bamberg, stamvader van de bekende goochelaarsdynastie Bamberg. Samuel was een zoon van Barend David Bamberg (Amsterdam, 2 september 1823 – Amsterdam, 10 november 1905) en Judic Smit (Amsterdam, 9 januari 1816 – 20 december 1905). Samuel werd na de keuring vrijgesteld wegens broederdienst maar zou in het verhaal terugkeren als militair.
|
Meester Cornelis was de naam van het gebied dat nu het Jatinegara district is in Oost Jakarta, Java, Indonesië. Het was vernoemd naar Meester Cornelis van Senen, een zeventiende-eeuwse Maleis sprekende Calvinistische predikant en onderwijzer. Het gebied was een belangrijke locatie gedurende
de koloniale tijd, lag nabij Batavia en was een gebied van militaire activiteiten. |
In 1871 werd in De locomotief: Samarangsch handels- en advertentie-blad gewag gemaakt van de aankomst van fuselier Samuel Bamberg in de kolonie, kleinzoon van de bekende goochelaar Bamberg. Hij hield in het gebouw van de militaire school te Meester-Cornelis een Grande Soiree Physique et Amusante gegeven. Deze bijeenkomst werd bezocht door de aldaar wonende officieren, ambtenaren en hun echtgenoten alsmede studenten van de instelling.
Drie uur lang wist Samuel die avond zijn publiek te boeien met…. goochelen. Uit dit krantenbericht wordt duidelijk dat Samuel in 1871 in Nederlands-Indië ging wonen, toch in het leger terecht was gekomen en ook een verdienstelijk goochelaar was.
Het leven voor Joden in Nederlands-Indië was niet eenvoudig. Er was een Joodse gemeenschap die haar best deed om het Jodendom ook een plek te geven in de kolonie, maar de kolonie was uitgebreid, de afstanden groot en het aantal Joden was beperkt.
In 1920 berichtte De locomotief dat Samuel in dat jaar herdacht dat hij vijftig jaar eerder ‘de groene hel’ was ingetrokken. Hij woonde toen in de regio Kendal in Midden-Java en was inmiddels 72 jaar oud. In Kendal huwde Samuel rond 1876 en hij vestigde zich in deze plaats. In die tijd was hij sergeant van het Bewakingsdetachement op Pelantoengan (nu Plantungan), een herstellingsoord voor het leger.
De functie van Mandoer, een opzichter, was er vacant en de assistent-regent leende Samuel ƒ 250,- waarmee hij een slachterij opzette. Hij had dus twee bronnen van inkomsten.
Na een paar jaar werd de onderneming overgebracht naar een huisje aan de Grote Postweg tussen Semarang en Kendal. Er werd ook een hotel gesticht. In 1920 stond op die plek nog ’t Logement, bekend om de goede biefstukken.
Samuel en Paulina kregen tien kinderen. Ze zorgden voor een uitstekende opvoeding en opleiding. Twee van de kinderen werden ingenieur.
|
Driedaagse koorts (ook bekend als de zesde ziekte is een veelvoorkomende kinderziekte die begint met plotseling, hoge koort (ongeveer 3 tot 5 dagen).
Na het dalen van de koorts verschijnen er kleine, niet jeukende rode vlekjes op het gezicht en de romp. |
Amsterdam
In het artikel uit 1920 vertelde Samuel ook over zijn jeugd in Amsterdam. Jarenlang was hij toen bedlegerig geweest door de driedaagse koorts. Op een ochtend reed er een koets met twee paarden door de Breestraat (Jodenbreestraat) en daar liep Samuel achteraan, de hele Haarlemmerdijk over, langs de Nassaukade tot ’s avonds de koets weer in de Jodenhoek was. Uitgeput werd hij naar binnen gedragen en hij sliep een dag aan één stuk. Nooit meer kreeg hij de driedaagse koorts.
Samuel bleek ook gehard tegen het tropische klimaat. Wanneer hij een aanval van malaria voelde aankomen ging hij een paar uur in de zon lopen, dat was genoeg voor hem om de aanval af te slaan.
Vader
Maurits Samuel Bamberg was een van de kinderen van Samuel en Paulina. Hij kwam met zijn gezin rond 1927 voor het eerst terug naar Nederland, waar hij in Den Haag ging wonen. Volgens archiefkaart van het gemeentearchief in Den Haag was Maurits landmeter bij het kadaster. Er was geen religie ingevuld bij Maurits, wel bij zijn vrouw Jopi, die protestant was. Aangezien de kinderen Rudolf en Yvonne later in Batavia werden geboren moeten zij ook weer teruggegaan zijn naar Indië. Ergens tussen 1931 en 1940 volgende de definitieve vestiging in Den Haag, en na het uitbreken van de oorlog konden zij niet meer terug naar Indië, mochten zij dit van plan zijn geweest.
Met twee Joodse grootouders had Maurits Samuel tijdens de bezetting zich moeten registreren. Er is echter geen kaart van de Joodsche Raad van hem gevonden. Wellicht dat de tijd in Indië en zijn geboorte in dat land met het niet-opgeven van een religie, die wellicht ook niet gevolgd werd, Maurits besloot om zich niet te laten registreren. Een besluit dat hem wellicht het leven zou redden en grote problemen voor het gezin bespaarde.
bron:
Samuel Bamberg, Stadsarchief Amsterdam, Militieregisters, archiefnummer 5182, inventarisnummer 4298.
Gemengde Indische Berichten.. “De locomotief : Samarangsch handels- en advertentie-blad”. Semarang, 14-10-1871, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-11-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010984025:mpeg21:p002.
“De locomotief”. Samarang, 11-10-1920, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 18-11-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001674067:mpeg21:p00006.
Pauliena Sonjé, Gemeentearchief Den Haag, 0335-01 Ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente ‘s-Gravenhage, inventarisnummer 1846.
Maurits Samuel Bamberg, Gemeentearchief Den Haag, 0354-01 Bevolkingsregister gemeente Den Haag, inventarisnummer 74.
Scheiding Jopi Hendriks, www.sturkop.nl, https://sturkop.nl/wp-content/uploads/2024/10/Genealogical-lineage.pdf (geraadpleegd 19 november 2025).
gepubliceerd:
18 november 2025
laatst bijgewerkt:
19 november 2025