Het transport van januari 1945 van Bergen-Belsen naar Zwitserland (en vervolgens Algerije) was een diplomatische evacuatie. Het onderscheidde zich van de standaard kampevacuaties omdat het werd uitgevoerd in het kader van een onderhandelde Duits-Amerikaanse overeenkomst voor de uitwisseling van burgers.
De gevangenen gingen op 21 januari 1945 in Bergen-Belsen aan boord van een speciale transporttrein. De trein passeerde de grens met het neutrale Zwitserland op 25 januari 1945. Na de administratieve verwerking in Zwitserland werd de groep onder geallieerde coördinatie via de Middellandse Zee overgebracht naar Kamp Jeanne d’Arc. Dit was een vluchtelingenkamp van de UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) in Philippeville, Algerije (vanaf 1962 Skikda). De groep verbleef daar totdat zij na de oorlog gerepatrieerd konden worden of konden emigreren.
De Austauschjuden
De SS spaarde deze specifieke personen van executie omdat zij werden gecategoriseerd als “Austauschjuden” (uitwisselingsjoden). Duitsland hield hen vast als menselijk onderpand om hen te ruilen tegen Duitse burgers die door de geallieerden overzee waren geïnterneerd.
Hoewel bijna alle 200 passagiers in Europa waren geboren (voornamelijk Duitse of Nederlandse Joden), hadden zij met succes consulaire paspoorten, visa of staatsburgerschapspapieren verkregen van landen op het westelijk halfrond. De transportlijst toont paspoorten uit Haïti, Paraguay, Ecuador, El Salvador, en een aantal personen met legitieme of erkende papieren van de Verenigde Staten. Veel van deze documenten waren verkregen via ondergrondse reddingsnetwerken die opereerden vanuit neutrale hoofdsteden zoals Bern.
Omstandigheden en tragedies
Hoewel het transport de vrijheid bereikte, lieten de fysieke gevolgen van Bergen-Belsen de passagiers niet los. In het kamp heersten begin 1945 hevige tyfusepidemieën en hongersnood. Sommige personen, volledig uitgeput door de omstandigheden van hun eerdere gevangenschap, kwamen te overlijden tijdens de treinreis zelf of kort na de grensovergang in Zwitserland.
bron:
United States Holocaust Memorial Museum, Bergen-Belsen to Philippeville, Algeria (UNRRA Camp) (ID: 20786), https://www.ushmm.org/online/hsv/source_view.php?SourceId=20786 (geraadpleegd 27 oktober 2026).
Peter Landé, Bergen-Belsen to Philippeville, Algeria, https://www.jewishgen.org/databases/holocaust/0138_Bergen-Belsen_to_Algeria.html (geraadpleegd 27 oktober 2026).
United States Holocaust Memorial Museum, Bergen-Belsen to Philippeville, Algeria (UNRRA Camp) (ID: 20786), https://www.ushmm.org/online/hsv/source_view.php?SourceId=20786 (geraadpleegd 27 oktober 2026).
Peter Landé, Bergen-Belsen to Philippeville, Algeria, https://www.jewishgen.org/databases/holocaust/0138_Bergen-Belsen_to_Algeria.html (geraadpleegd 27 oktober 2026).
gepubliceerd:
27 oktober 2026
27 oktober 2026
laatst bijgewerkt:
27 oktober 2026
27 oktober 2026