De Tulp-kazerne was het onderkomen van een onderdeel van de Amsterdamse politie, het Politiebataljon Amsterdam (PBA). Leden van dit bataljon hadden (doorgaans in Schalkhaar) een op nationaal-socialistische leest geschoeide opleiding genoten en werden Schalkhaarders genoemd. Op last van de bezetter werd deze eenheid van 254 man in mei 1941 door hoofdcommissaris Tulp opgericht en kreeg een eigen onderkomen, een voormalig school (katholieke school Sint Maria)- en kloostercomplex aan de Ferdinand Bolstraat / Cornelis Troostplein. Het betrof het gehele bebouwde gebied dat werd begrensd door de Ferdinand Bolstraat / Van Hillegaertstraat en Cornelis Troostplein. Vanaf augustus 1942 tot en met februari 1943 was het PBA intensief betrokken bij het ophalen van Joden uit hun woningen.
Op deze locatie was een scholencomplex en een klooster gevestigd. Het broederklooster was aan de Van Hillegaertstraat, het nonnenklooster aan het Cornelis Troostplein. Ertussen was de Sint Maria kleuterschool en een lagere school gevestigd met een grote speelplaats.
De school werd op 15 mei 1941 gevorderd, de kloostergebouwen een dag later. Het gebouw werd op 2 juli 1941 in gebruik genomen. Het complex werd vernoemd naar Sybren Tulp (Leeuwarden, 29 maart 1891 – Amsterdam, 22 oktober 1942) en de naam Tulp-kazerne kwam op de gevel.
Volgens Het Volk, dagblad voor de Arbeiderspartij van 3 november 1942 werd de naam Tulp-kazerne aan het complex gegeven na het overlijden van Sybren Tulp. De naam werd op de gevel aangebracht.
Jodenvervolging
Vanaf 6 juli 1942 werd het Politiebataljon Amsterdam ingezet bij de Jodenvervolging. Een maand later werden er nachtelijke razzia’s georganiseerd onder Joodse Amsterdammers.
J. D. J. Couvée
J. D. J. Couvée (Leiden, 27 november 1896 – Eindhoven, 12 september 1951) was de commandant van het politiebataljon in de kazerne. Hij werd in oktober 1947 veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf en levenslange ontzetting uit de burgerlijke en politieke rechten. Een van de agenten die gedetacheerd was van 26 juli 1944 tot het einde van de oorlog, en daarvoor van 13 augustus 1941 tot 15 februari 1943 werkzaam was bij de Sicherheitsdienst en Jüdische Auswanderung was Gerrit Natte (Amsterdam, 21 augustus 1887). Hij werd in 1947 gezocht en had in samenwerking met Sam Oly vele Joden in Amsterdam gearresteerd.
bron:
Jeroen Kemperman, Een kwestie van uitvoering. De gemeente Amsterdam onder Duitse bezetting (Amsterdam 2025), 210, 211.
Tulpkazerne voor politiebataljon. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij”. Amsterdam, 03-11-1942, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011118453:mpeg21:p003.
Ex-commandant Tulp-kazerne krijgt twaalf jaar. “Het Parool”. Amsterdam, 13-10-1947. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010835225:mpeg21:p001.
J. D. J. Couvée, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 165.
WIE KENT G. NATTE?. “Het Parool”. Amsterdam, 11-11-1947. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010835250:mpeg21:p003.
In dit gebouw op het Cornelis Troostplein zat ooit een nazistische politiekazerne, Het Parool, 23 januari 2026.
illustratie:
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Cornelis Troostplein 23. Op de hoek met de Ferdinand Bolstraat. De St. Maria Kleuterschool. Internationaal Persfoto Bureau N.V. Maart 1932. OSIM00004000603.
gepubliceerd:
8 augustus 2023
laatst bijgewerkt:
24 januari 2026