Abraham Elzas (Alkmaar, 14 september 1907 – Amsterdam, 5 september 1995) heeft als architect in Nederland veel sporen achtergelaten. Zo werd hij als de huisarchitect van de Hema gezien, ook de Bijenkorf in Rotterdam was van zijn hand en de synagoge aan de Lekstraat (1937) in Amsterdam.
Abraham Elzas werd in een orthodox Joods gezin geboren. Hoewel hij altijd begaan bleef met het Jodendom, en het zionisme steunde, kwam hij mede door zijn linkse denkbeelden van de orthodoxie af te staan.
Vanaf zijn vijfentwintigste maakte hij furore als architect, werkte samen met Theo van Doesburg, een van de belangrijkste kunstenaars die binnen “De Stijl” actief was. Hij ontmoette bij Van Doesburg zijn latere vrouw, Hermine Maria Giefing (Wenen, 26 september 1903 – Amsterdam, 29 november 1993) met wie hij op 1 augustus 1945 huwde.
De oorlog ging aan Elzas niet voorbij. Hij was van 1940 tot 1942 directeur van de Joodse ambachtsschool te Amsterdam, waarschijnlijk de M. B. Nijkerkschool op het Rapenburg 128. Het steeds verder teruglopende leerlingenaantal op zijn school waren voor hem een grote confrontatie met de Jodenvervolging. Na het sluiten van de school dook hij in de buurt van de Weteringschans onder en overleefde zo de oorlog.
Na de oorlog werd Elzas docent aan een HBO wat hij tot 1953 deed. Hij heeft na de oorlog niet veel meer ontworpen. Wel was hij architect voor het Bijenkorf-concern en ontwierp de Bijenkorf in Rotterdam (1957) en enkele Hema’s (Nijmegen, Groningen, Vlaardingen, Deventer, Rotterdam – 1953; in totaal 20 nieuwe en 16 verbouwingen).
De Stijl
De Stijl was een kunststroming die in 1917 te Leiden werd opgericht. De belangrijkste leden waren Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, Vilmos Huszàr, Bart van der Leck, Gerrit Rietveld, Georges Vantongerloo en J.J.P. Oud. De Stijl wordt gekenmerkt door het gebruik van primaire kleuren met zwart, wit, grijs en rechte lijnen. De invloed van De Stijl kan bij Elzas zeer duidelijk gezien worden in de gevel van de Bijenkorf te Rotterdam. Meer informatie over De Stijl via deze link.
Joods erfgoed Abraham Elzas
Egmond aan Zee, twee huizen aan de boulevard (1931/1932),
Egmond aan Zee, zomerhuis Middelhoff (1932),
Bergen (NH), dokterswoning Dr. Poot (1932),
Alkmaar, winkel en bovenwoning Eduard Louis Heeger en Dina Elzas (1933),
Beverwijk, Breestraat, woning M. M. A. Davidson (1935),
Amsterdam, Lekstraat, synagoge (ontwerp 1935),
Alkmaar, winkel met bovenwoning Buers (1936),
Nieuwersluis, bijgebouwen werkdorp (1939),
Bergen, Nachtegaallaantje, Atelierwoning Worm (1939),
Alkmaar, Bloemstraat, winkel met bovenwoning Laat (1939),
Breda, Mauritssingel, twee woningen Haas (1941),
Zandvoort, noodpaviljoen (1945),
Zandvoort, wederopbouw (1946),
Rotterdam, Coolsingel, vergroting restaurant Bijenkorf van Dudok (1946),
Nijmegen, Van Broeckhuizenstraat, noodwinkel Hema (1946),
Alkmaar, synagoge, restauratie (1946),
Hilversum, restauratie Hema (1947),
Amsterdam, Dam, De Bijenkorf verbouwing (1947),
Utrecht, restauratie Hema (1947),
Breda, restauratie Hema (1947),
Den Bosch, restauratie en verbouwing Hema (1948),
Egmond Binnen, Herenweg, woning heer Van Nieuwkuyk (1948),
Zwolle, Diezestraat – Nieuwstraat, restauratie en verbouwing Hema (1949),
Hengelo, Enschedesestraat, Verbouwing en uitbreiding van winkel ten behoeve van HEMA (1951),
Rotterdam, Spinhuisstraat – Korte Hoogstraat, Hema (1951),
Haarlem, verbouwing Hema (1952),
Nijmegen, Batavierenweg, flatgebouwen (1952),
Bergen aan Zee, zomerhuis familie Elzas (1952),
Bergen aan Zee, Zeeweg, woning R. Elzas (1953),
Huizen, Beukenlaan – Nieuwe Blaricumerweg, woning Benninga (1953),
Alkmaar, Hema (1953),
Leeuwarden, Ruiterskwartier, Verbouwing en uitbreiding van winkel ten behoeve van HEMA (1953),
Rotterdam, Coolsingel, Bijenkorf (1954),
Alkmaar, Westerweg, woning J. Rol (1956)
Maastricht, Hema (1956),
Nijmegen, Hema (1957)
Bussum, Hema (1957),
Heerlen, Hema (1958),
Amsterdam, Kinkerstraat, Hema (1959),
Den Haag, Hema (1960),
Venlo, Hema (1962),
Schiedam, Hema (1963),
Emmen, Hema (1963),
Vlaardingen, Liesveld – Kuiperstraat – Hoogstraat, Hema (1964),
Deventer, Hema (1967),
Zaandam, Hema (1967),
Groningen, Herestraat – Carolieweg, Hema (1968),
Amsterdam Noord, Hema (1969),
Zeist, Hema (1970),
bron:
Abraham Elzas, Stadsarchief Amsterdam, Persoonskaarten, archiefnummer 30408, inventarisnummer 141.
Net Nieuwe Instituut, Archief Elzas, A. Nummer Toegang: ELZA, https://zoeken.nieuweinstituut.nl/images/archives/pdf/ELZA.ead.pdf (geraadpleegd 8 januari 2026).
illustratie:
Abraham Elzas, Polygoon Hollands Nieuws – Cut from File: Rotterdams centrum nadert voltooiing.ogg. Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid / NOS, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8818044.
Synagoge Lekstraat, © joodsamsterdam.nl.
gepubliceerd:
1 mei 2016
laatst bijgewerkt:
8 januari 2026