Om aandacht te besteden aan dit bedrijf kwam na een tip van een lezer van de site. Dat er achter de gevel op de Stadhouderskade 127 sinds 1911 een van oorsprong Joods bedrijf zat, opgericht in 1898, was onbekend.
Wilhelmina is een van de oudste billardfabrieken in Nederland. In dat jaar, het Kroningsjaar van Koningin Wilhelmina, richtte de textielagent Izak Barend (oom Ies) Salomon (Salemon) (Utrecht, 1 augustus 1863 – Theresienstadt, 14 februari 1945) dit bedrijf op. Izak had eerst een stoffenhandel op de Sint Antoniesbreestraat, de biljardfabriek kwam eerst op Vijzelstraat 27-29, daarna de Nassaukade, Stadhouderskade 5 en vanaf 1911 op de Stadhouderskade 127.
Er waren twee redenen om dit bedrijf Wilhelmina te noemen. Naast de nieuwe koningin heette Izaks vrouw ook Wilhelmina, Wilhelmina (tante Mina) Bloemgarten (Sittard, 27 mei 1874 – Amsterdam, 10 oktober 1962).
In het begin was het voor Salomon moeilijk om het tegen de concurrenten op te nemen. Toen hij echter als textielagent de beste kwaliteit laken wist te bemachtigen veranderde dat. Daarnaast was hij zelf een uitstekend biljarter en wist hij wat er aan de biljarttafels ontbrak. Zo zorgde hij voor de vijfde poot, waardoor het doorzakken van de tafel werd voorkomen.
In 1941 moest de naam van de onderneming veranderd worden, Wilhelmina was immers een levend lid van het Koninklijk Huis. Het werd biljardfabriek Slot, de oorspronkelijke naam werd na de bezetting hersteld. Izak en Wilhelmina woonden voor en in het begin van de bezetting op de De Lairessestraat 46.
Izak en Wilhelmina werden geregistreerd in Westerbork op 21 maart 1943. Izak had een Sperre en werden op 4 september 1944 naar Theresienstadt gedeporteerd, alwaar hij zelfmoord pleegde. Hij deed dit omdat er een hardnekkig gerucht ging dat weduwen zouden worden getransporteerd naar Zwitserland. Wilhelmina zou zo weduwe zijn en kon de oorlog overleven. Het gerucht klopte niet, Wilhelmina bleef in Theresienstadt en overleefde de oorlog.
Bij Izak en Wilhelmina woonde de dove Rosalie (Sittard, – Sobibor,
De onderneming
Café de Ysbreeker schafte een aantal Wilhelmina-biljards aan, waardoor dit een trefpunt werd van de beste biljarters. Isaäc werd opgevolgd door zijn neef Jacques Salomon.
In 1963 werd het bedrijf overgenomen door Cees van Oosterhout, die een actieve biljartcarrière achter de rug had. Tegenwoordig wordt dit bedrijf geleid door zijn twee zonen.
Dit bedrijf is al meer dan een eeuw oud, en heeft het niet altijd makkelijk gehad. Zo werd in 1932 er de schrijver Jan Mens (De Kleine Waarheid) ontslagen, vanwege de crisis. Hij werkte bij dit bedrijf sinds 1922, Jan Mens woonde in Betondorp.
In september 2025 werd deze onderneming gesloten. Paul en Robèrt van Oosterhout gingen toen met pensioen.
bron:
Izak Salemon, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130366961 (Izak B SALEMON).
Rosalie Bloemgarten, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130262013 (Rosalie BLOEMGARTEN).
Wilhelmina Bloemgarten, kaart Joodsche Raad, Arolsen Archives, 130367273 (Wilhelmina SALOMON BLOEMGARTEN).
Izak Salomon, Stadsarchief Amsterdam, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 702.
Maarten Moll, Bij de beroemde Billardfabriek Wilhelmina uit 1898 zal nooit meer een tafel het pand verlaten: ‘Biljarten, dat is een ballenbak voor senioren’, Het Parool (6 september 2025).
illustratie:
rechtsboven © joodsamsterdam.nl.
gepubliceerd:
20 april 2016
laatst aangepast:
8 september 2025