de Barneveld groep

schaffelaar
de Schaffelaar

Zo’n 670 Joodse Nederlanders overleefden de oorlog op een speciale manier. Zij waren lid van de ‘Barneveld groep’ en werden vanaf eind 1942 geïnterneerd in kasteel De Schaffelaar op de Stationsweg in Barneveld of in Huize De Biezen in Barneveld (Ede). Huize De Biezen lag overigens eerst in Ede, maar aangezien dit een “foute” gemeente was, verlegde men de gemeentegrens waardoor het onderkomen in Barneveld kwam te liggen.

Wat de leden van de Barneveld groep in ieder geval hadden was ‘Vitamine R’ – een uitdrukking die in de oorlog gebruikt werd voor het hebben van de juiste ‘Relaties’. Een uitzonderlijke positie binnen de Nederlandse samenleving kon ervoor zorgen dat men geplaatst werd op een lijst van mensen die werden uitgezonderd van transport. Initiatiefnemer tot het maken van deze lijst was Mr. Dr. Karel Johannes Frederiks die voor en tijdens de oorlog Secretaris Generaal van Binnenlandse Zaken in Nederland was. Frederiks vroeg Rauter, de SS-Obergruppenführer en chef van de politie, of een bepaalde groep Joden uitgezonderd kon worden van transport en wel op grond van hun bijzondere verdiensten.
Rauter was een fanatiek antisemiet en gaf geen toestemming, waarop Frederiks naar Fritz Schmidt ging, de vertegenwoordiger van de NSDAP. Schmidt gaf wel toestemming en daarna volgende Seyss-Inquart. Schmidt en Rauter mochten elkaar niet en Frederiks speelde dit uit waardoor hij de benodigde toestemming kreeg. Lou de Jong schreef over deze toestemming in Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog dat de toestemming door Schmidt zijns inziens ook is ingegeven door de angst dan anders duizenden Joden zouden onderduiken.
Frederiks stelde zijn lijst samen met voornamelijk wetenschappers, kunstenaars, doktoren en industriëlen met hun familieleden. Zo’n 670 mensen kwamen erop terecht, honderden andere verzoeken om op de lijst geplaatst te te worden werden niet gehonoreerd en deze mensen overleefden de oorlog veelal niet.

ville bouchina
villa Bouchina
Villa Bouchina in Doetinchem
Nog een locatie die gebruikt werd als ‘vrijhaven’ was Villa Bouchina in Doetinchem. Hier werden Joden gehuisvest die lid waren (geweest) van de NSB en zij verbleven daar op uitnodiging van Mussert.

In de tijd van de grote deportaties vonden de leden van de Barneveld groep een veilig heenkomen in Barneveld. Maar ook zij werden op 29 september 1943 gedeporteerd, eerst naar Westerbork waar ze eigen barakken kregen en niet bang hoefden te zijn voor deportatie naar een van de vernietigingskampen. Toen de deportatie van de groep verder ging, gingen ze in september 1944 naar Theresienstadt.
Daar werd vlak voor het einde van de oorlog nog een deportatie naar Auschwitz aangekondigd, maar vanwege de speciale status gingen leden van de groep daar niet heen en overleefde een groot deel de oorlog in Theresienstadt. Een deel kwam om in dit kamp, werd er gecremeerd en de as werd in de rivier gegooid om de sporen uit te wissen.

de biezen (afgebroken)
de Biezen (afgebroken)

Een deel van de groep ontkwam naar Zwitserland, de nazi’s ruilde een deel van de groep voor medicijnen.
Na de oorlog werd het verhaal over deze groep niet vaak verteld, mede door wroeging van het geweten van een aantal leden van deze groep, die zich afvroegen waarom zij wel en zoveel anderen niet de oorlog overleefd hadden. De geschiedenis kwam weer naar voren toen in 2003 een website over Villa Bouchina werd opgericht.

 

bron:
wikipedia,
www.cympm.com,
www.villabouchina.nl,
documentaire geschiedenis24.nl

gepubliceerd:
1 mei 2016

laatst bijgewerkt:
16 april 2022