HEMA

De Hollandse Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam, de HEMA, werd door Leo Meijer en Arthur Isaac onder de vleugels van De Bijenkorf opgericht. Het doel van de HEMA was het bereiken van een breed publiek door goede producten tegen scherpe prijzen aan te bieden. De achtergrond van de HEMA, de goedkopere zaak met goede producten naast de dure De Bijenkorf, was een bewuste keuze en was geïnspireerd door ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar de gebroeders Woolworth met ‘nickel and dimes-stores’ waren begonnen. De eenheidsprijzen waren dus een strategische keuze.
Het hoofdkantoor van de onderneming werd op de Spuistraat 64-70 gevestigd.

 

Het eerste filiaal werd op 4 november 1926 op de Kalverstraat 170 in Amsterdam geopend. De zaak zit er op de luxe Kalverstraat eigenlijk niet op zijn plek. Een paar dagen later volgde een tweede filiaal, op de Oude Hoogstraat 14 – 18 in Amsterdam. Dit filiaal blijkt te klein.

In de eerste jaren werd er met gemengde gevoelens naar de onderneming gekeken. Er werd commentaar geleverd op de kwaliteit van de producten, schamper beoordeelde men de lunchrooms met ‘Hier Eet Men Afval’ en de bestelbusjes waarmee men de producten thuis kon laten afleveren droegen de naam niet; men wilde niet dat de buren zouden zien dat er bij de HEMA was gekocht. 

 

De onderneming
Op 18 september 1927 opende directeur Adolf de Vries (Amsterdam, 29 april 1887 – Amsterdam, 18 oktober 1958), die op zijn dertiende als ongeschoolde magazijn-bediende bij De Bijenkorf was begonnen, de eerste grote HEMA-bestuursvergadering in het hoofdkantoor op de Spuistraat. Adolf was gehuwd met Marie Stern (Leiden, 7 januari 1891 – Amsterdam, 27 juni 1972), die ooit de eerste steen legde voor de HEMA een de Linnaeusstraat. Haar naam stond daar op een plaquette en op last van de bezetter werd deze in de oorlog verwijderd. 
De wereldwijde crisis van de jaren dertig werkte goed uit voor de HEMA. Ook de bovenlaag van de samenleving leerde – noodgedwongen – de HEMA kennen. 

 

Eenheidsprijzen
In de jaren voor de bezetting werden de artikelen voor eenheidsprijzen verkocht, zoals voor 25 cent of 50 cent. Dat systeem was na de oorlog niet meer te handhaven.

 

Bijzonder was ook dat werknemers van de HEMA in principe een baan voor het leven hadden bij de onderneming. Zelfs in de oorlog zorgde het bedrijf en de werknemers voor elkaar. Werknemers spraken al vroeg in het bestaan van de onderneming over de HEMA-familie. Maar, er werd ook wel verwacht dat men zich met hart en ziel voor de zaak inzette. Directeur De Vries kwam onaangekondigd de vestigingen in en hield toezicht op de werkvloer. Aan de andere kant konden werknemers die financiële of persoonlijke problemen hadden ook terecht bij De Vries en hij was immens populair bij het personeel. Van de chefs werd verwacht dat ‘zij overtuigd zijn, een eigen zaak te hebben, waarvoor zij de volle verantwoordelijkheid dragen’. 

 

Vrouwelijke filiaalchef
In 1928 werd de eerste vrouw tot filiaalchef benoemd, juffrouw Fekkes, ooit begonnen als verkoopster. Zij wordt de chef van het filiaal op de Ferdinand Bolstraat. In die tijd was dit een zeer vooruitstrevende emancipatorische daad. 

 

1933 – 1940
De verkiezing van de NSDAP in 1933 in Duitsland luidde een moeilijke tijd voor de HEMA in. Zowel de HEMA als De Bijenkorf werd gezien als een onderneming met een Joodse signatuur en dit heeft invloed op de inkoop van in massa geproduceerde goederen uit Duitsland. Handel met Duitse partners werd onmogelijk. 

 

Wanneer de oorlog uitbreekt kopen de families De Vries, Meijer en Isaac samen een boot om de oversteek naar Engeland te wagen. Het verloopt in een chaos, het gezin De Vries komt doordat de boot eerder moest vertrekken door een bombardement op de haven van IJmuiden te laat. De gezinnen Meijer en Isaac zijn op tijd en brengen de oorlog in Engeland door. Later tijdens de oorlog moet het gezin De Vries, vader, moeder en twee dochters, onderduiken. Zij krijgen hulp van het personeel en overleven de oorlog. Op hun huis op de Stadionweg 28^hs wordt beslag gelegd door de vaste bedrijfsaannemer waardoor het gezin na de oorlog kon terugkeren naar hun eigen woning.
Het personeel van de HEMA geeft massaal gehoor aan de stakingsoproep voor de staking die we nu kennen als de Februaristaking. Daarna worden alle 298 Joodse medewerkers op last van de bezetter ontslagen.
Na de oorlog keerde De Vries terug naar de onderneming. Deze is grondig veranderd, van de 12 Joodse filiaalchefs bleken er 7 vermoord en dat geldt ook voor een groot deel van het personeel. De Vries herkende zijn onderneming niet meer en ging in 1946 met vervroegd pensioen.

 

Nu
Sinds 1 juni 2007 valt de HEMA niet meer onder hetzelfde concern als De Bijenkorf, maar is het eigendom van de Britse investeringsmaatschappij Lion Capital. In 2018 werd het overgenomen door Ramphastos en in 2020 door Mississippi Ventures
De HEMA heeft haar vleugels uitgeslagen en heeft circa 800 vestigingen in onder andere Nederland, België, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg.