Warmoesstraat

Een van de oudste straten van Amsterdam is de Warmoesstraat. De naam komt van de handel in warmoezerijen, oftewel in groenten. Er staat hier, op nummer 90, een van de oudste huizen van de stad, waarvan het houten skelet uit 1485 stamt.
In de 16e eeuw was het de straat in Amsterdam waar de grootste huizen stonden en de rijkste Amsterdammers woonden. Het was dé winkelstraat van de stad en er vestigden zich veel handelsfirma’s. Met de aanleg van de grachtengordel vertrokken de rijke burgers naar de stadspaleizen en grote huizen aan die grachten. De straat ging achteruit met als dieptepunt de leegstand in de jaren tachtig van de vorige eeuw en de drugshandel in diezelfde periode. Hoewel de Warmoesstraat buiten de traditionele Joodse buurten ligt, zorgt het handelskarakter van de straat voor de vestiging van Joodse bedrijven.

Warmoesstraat 10-18 – Hollandia Kattenburg
Nummer 10 was het eerste adres van het in 1909 opgerichte Hollandia Kattenburg. Het bedrijf kon hier niet uitbreiden en vond in 1912 een terrein aan de overkant van het IJ, waar de nieuwe vestiging in 1916 geopend werd. Meer op de pagina over Hollandia Kattenburg.

Warmoesstraat 40 – Jacobson & Cohen
Firma Jacobson & Cohen was een (groot)handel in galanterieën, speelgoed en huishoudelijke artikelen.

Warmoesstraat 46 – A. Boekman & Zonen
A. Boekman & Zonen was een bedrijf in glas- en aardewerk en was rond 1900 op deze locatie gevestigd.

Warmoesstraat 48 – politiebureau
Tijdens de oorlog, ervoor en erna was hier een politiebureau gevestigd. De Warmoesstraat was als deel van de rosse buurt deels verboden voor de Wehrmacht. Op dit politiebureau was een afdeling die hierop toe zag.

Warmoesstraat 55a – Hamburger & Feitsma
Hamburger & Feitsma hadden rond 1901 hier hun slagerij. Met hun personeelsadvertenties richtten zij zich op het Joods publiek, of het vlees dat verkocht werd koosjer was is niet bekend.

Warmoesstraat 56 – Stukadoor Hommers
Stukadoor H. Hommers adverteerde met dit adres in 1898 in het NIW.

Warmoesstraat 71 – Crèche Prinses Juliana
Deze crèche zat in de Warmoesstraat en van de zestig kinderen was een deel Joods. Kinderverzorgster Thea Citroen (Amsterdam, 10 november 1921 – Auschwitz, 24 juli 1942) fotografeerde de kinderen in 1940 en 1941. Meer over Thea via deze link.

Warmoesstraat 72 – pettenfabriek Samson Wolf
In 1882 had Samson Wolf hier zijn pettenfabriek.

Warmoesstraat 100 – Van Menk & Sluizer
Van Menk & Sluizer vervaardigde heren confectie pantalons en was op dit adres gevestigd in 1898.

Warmoesstraat 103 – Vleeshouwerij J. M. Barentz
Deze slagerij werd in 1902 hier gevestigd.

Warmoesstraat 113 – SIDVA
Lingeriefabriek SIDVA (SImon De Vries Ateliers) bevond zich op meerdere locaties (Warmoesstraat, Keizersgracht en Beursstraat) in de stad. Rond 1918 was het bedrijf op de Warmoesstraat 113 gevestigd, waarschijnlijk ook op 142-144. Het bedrijf werd in 1914 opgericht door Simon de Vries en hij had het vak geleerd van zijn vader Jonas de Vries (1861-1936). Het bedrijf had veel Joodse werknemers, de personeelslijst uit 1941 laat er 110 zien van een totaal personeelsbestand van 312. Een van de bekendere werknemers was Philip Bloemendal, de latere nieuwslezer. Na de oorlog bleek dat er 166 medewerkers van SIDVA vermoord zijn in de oorlog. Hun namen staan op drie plaquettes in de hal van het gebouw Beursplein 11-17.

Warmoesstraat 126 – Magasin de Paris
Alex B. Barends verkocht hier in zijn zaak onder andere overhemden in 1875.

Warmoesstraat 128 – Theater De Familles
In 1895 was H. Beijerlee directeur van dit theater. Hij adverteerde ook in het NIW, waarmee hij zich tevens op de Joodse clientèle richtte.

Warmoesstraat 134 – B. Hartzfeld & Adler jr.
Deze zaak, in parfumerieën en cartonnages, was hier in 1878 gevestigd. Hier woonde Joseph Hartzfeld (Würzburg, 15 april 1813) en Arnold Adler (Amsterdam, 5 januari 1842 – Amsterdam, 21 oktober 1907). Arnold was gehuwd met Minna Meriane Amsberg (Malchin, 27 juli 1843) en zij hadden twee dochters, Flora (Amsterdam, – Sobibor, ) en Mathilde (Amsterdam, 1 augustus 1874), en een zoon Bernard (Amsterdam, – Auschwitz, ). Bernard werd mede-oprichter van de Nederlandse Vereniging van Handelsagenten.

Warmoesstraat 139 – Cabaret De Sphinx
Dit cabaret was op de Warmoesstraat gevestigd en was sociaal geëngageerd. Eduard Jacobs (1868 – 1914) was een cabaretier die hier tot 1912 probeerde om weer aan de bak te komen.

Warmoesstraat 139 – Theater De Vereniging
In 1905 stond bovenstaand gebouw ook bekend als Theater De Vereniging.

Warmoesstraat 140 – Nederlandsche Schoencompagnie
Deze zaak, die en detail en en gros leverde, was hier in 1878 gevestigd.

Warmoesstraat 155 – commandopost Binnenlandse Strijdkrachten Centrum
Op dit adres was de commandopost BS district centrum in 1944/1945 gevestigd.

Warmoesstraat 159 – Firma E. A. Joachimsthal en Co
Firma E. A. Joachimsthal en Co. was gevestigd op Warmoesstraat 159. Dit was een firma in manufacturen. Emanuel Joachimsthal (Amsterdam, 7 mei 1842 – Amsterdam, 25 mei 1925) was gehuwd met Betje Aptroot (Leek, 31 maart 1850 – Amsterdam, 30 oktober 1923) en zij hadden volgens het Bevolkingsregister Amsterdam 1874 – 1893 acht kinderen. Volgens het bevolkingsregister werd Betje in 1850 geboren, andere bronnen spreken van 1849.

Warmoesstraat 185 – L. Prins Tapijt- en Meubelstoffen
In 1877 was hier deze zaak gevestigd.

Warmoesstraat 186 – koosjere lamsslagerij
Op 4 april 1905 werd op dit adres de streng koosjere lamsslagerij van A. M. Canter gevestigd.

Warmoesstraat 187 – B. Polak
B. Polak was restaurateur en woonde in 1883 op dit adres.

Warmoesstraat 189 – A. Lewenstein
A. Lewenstein verkocht in 1892 op dit adres, en op de Kalverstraat 146 – 148, naaimachines. Later zat deze zaak op de Dam 17 – 21.

Warmoesstraat 195 – café ‘De Bijenkorf’
Dit café heeft niets te maken met het groot-warenhuis. In 1881 was het de locatie van een antisemitische rel.

bron:
“KUNST EN LETTEREN. TOONEEL. Eduard Jacobs overleden.”. “De Telegraaf”. Amsterdam, 1914/12/07 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110547839:mpeg21:p003
De Sphinx via https://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/269/warmoesstraat139.html (geraadpleegd 4 maart 2020)
Vrouwenjaarboekje voor Nederland. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMATR05:000617001:00013
“Advertentie Alex B. Barends”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1875/03/12 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872936:mpeg21:p004
“Advertentie Prins”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1877/02/02 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872363:mpeg21:p003
“Advertentie Nederlandse Schoencompagnie”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1878/08/16 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871972:mpeg21:p004
“Advertentie B. Hartzfeld & Adler jr”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1878/11/22 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871986:mpeg21:p003
“Familiebericht Samson Wolf”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1882/05/26 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860863:mpeg21:p003
“Advertentie B. Polak”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1883/03/02 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860903:mpeg21:p003
“Advertentie Theater De Familles”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1895/10/09 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858452:mpeg21:p004
“Advertentie Hommers”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1898/05/06 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873311:mpeg21:p006
“Advertentie Van  Menk & Sluizer”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1898/05/20 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873313:mpeg21:p007
“Advertentie Boekman & Zonen”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1898/11/25 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858717:mpeg21:p006
“Advertentie Hamburger & Feitsma”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1901/09/20 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874110:mpeg21:p006
“Advertentie Barentz”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1902/04/04 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874146:mpeg21:p007
Warmoesstraat 48: Bianca Stigter, Atlas van een Bezette Stad, Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2019) 133
Warmoesstraat 155: ibidem, 133.
“Advertentie De Vereniging”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1905/02/03 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871668:mpeg21:p008
“Advertentie lamsslagerij Canter”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1905/03/31 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871676:mpeg21:p008
Stadsarchief Amsterdam, Joachimsthal, Bevolkingsregister 1874-1893archiefnummer 5000inventarisnummer 2257
Ibidem, Adler, Bevolkingsregister 1874-1893archiefnummer 5000inventarisnummer 2259
www.joodsmonument.nl, lemmata Adler (geraadpleegd 7 maart 2020).

illustratie:
“Advertentie Prins”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1877/02/02 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 04-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872363:mpeg21:p003
“Familiebericht Samson Wolf”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1882/05/26 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860863:mpeg21:p003
“Advertentie Barentz”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1902/04/04 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874146:mpeg21:p007
“Advertentie lamsslagerij Canter”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1905/03/31 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 05-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871676:mpeg21:p008

laatst bijgewerkt:
4 maart 2020.