amstelveld

indexamstelveldIn 1658 moest Amsterdam uitgebreid worden en er werd een lange straat gepland tussen de Keizers- en Prinsengracht. Langs deze straat kwamen 4 grote ruimtes voor nieuwe kerken. Daarom werd deze straat de Kerkstraat genoemd en een van die lege ruimtes is nu het Amstelveld, waar wel een kerk staat, maar een kleinere kerk dan gepland. Bovendien werd deze noodkerk op de hoek van dit plein gezet, om tijdens de bouw van de grote kerk de diensten gewoon door te kunnen laten gaan. Vanaf 1876 werd er een markt gehouden.
kokadorusDe maandagochtendmarkt op het Amstelveld was voor de oorlog een van de bekendste Amsterdamse markten. Er werd van alles verkocht: textiel, sigaren, vis, boeken, jonge hondjes en kippen. Op de markt stonden bekende figuren zoals Hadjememaar en ‘Professor’ Kokadorus. Kokadorus was een beroemd Joods koopman, met een oma die Ka heette, opa Ko en een vader die Dorus heette en daarom noemde hij zich Kokadorus. Hij heette in het echt Meijer Linnewiel. Hij stond bekend om zijn soms ruwe humor. Zo verkocht hij bretels (“Zo goed, om je schoonmoeder aan op te hangen”).

Meijer Linnewiel werd in Leeuwarden geboren in 1867. Toen hij 10 was verkocht hij al lucifers in de Kalverstraat en op zijn 14e stond hij al op het Amstelveld. Hij heeft daar zijn zilveren jubileum als standwerker gevierd en kreeg toen een medaille van de Amsterdamse burgers. Hij woonde in de Jodenbreestraat. In 1934 is hij overleden. Het standbeeld op het Amstelveld stelt Kokadorus voor. Kokadorus was bevriend met Koningin Emma.

amstelveldMarktvergunningen
Op het Amstelveld stonden veel Joodse kooplieden. Zij gaven de markt het Joodse karakter, maar ook in de huizen rond het Amstelveld waren bedrijven met een Joodse achtergrond.
Na het wegvoeren van de Joodse bevolking in de Tweede Wereldoorlog was het met de markt gedaan. Joodse handelaren hadden vanouds een belangrijk aandeel in de Amsterdamse markten. Naast Kokadorus was ook Issie Montezinos een bekende marktkoopman, hij verkocht ijs.
 
Ruzie

Op 12 februari 1941 molesteerde de WA Joodse marktkooplui op de maandagmarkt. Dat gebeurde nadat de Amsterdamse WA’ers de straat opgingen na de dood van de Haagse NSB’er Peter Ton. Februari 1941 was een maand waarin veel rellen werden uitgelokt. Uiteindelijk waren de rellen aanleiding tot de eerste razzia. Deze razzia was aanleiding tot de Februaristaking. Een filmpje zien over de februaristaking is te zien via deze link.
Op 14 september 1941 werd deze markt verboden voor Joden, zoals alle markten in Amsterdam. Er werden toen 3 speciale markten ingesteld, die speciaal voor Joden waren, op het Waterlooplein, op de Gaaspstraat en in de Joubertstraat.

Amstelveld nu
Er is nog steeds een markt op het Amstelveld en ook op maandagochtend. Nu worden er planten verhandeld

Het Joodse karakter van het Amstelveld werd niet alleen door de markt veroorzaakt, ook rond het Amstelveld waren woonhuizen en bedrijven met een Joodse achtergrond.

Amstelveld 7 – Drukker
A Drukker had op dit adres in 1933 een vishandel.

Amstelveld 11 – Content
Op dit adres woonde in 1929 de familie Content. Zij verhuurden toen een zit- en slaapkamer.

okitoAmstelveld 17 – Bamberg
Hier woonden David Tobias (1843-1914) en Emile (Emanuel) Bamberg (geb. 11-11-1883 – overl Florida, 1 mei 1966/ foto onder). Zij waren goochelaars en leden van een beroemd Joods goochelaars- en artiestengeslacht. De andere kinderen van David Tobias waren Nachman Nardus (Amsterdam, 7 sep 1879 – Auschwitz, 10 sep 1942), acteur, Okito, illusionist, Eduard, cruise-entertrainer en Simon, pianist.
Amstelveld 17 was de thuisbasis voor Emile Bamberg.
Het pand op nummer 17 werd in de oorlog door meer Joodse families bewoond. Op 17hs woonde Jacob en Abigaël de Wind (vermoord in Auschwitz, 28 sep 1942) en op 17boven woonde Mordechai en Maria Lobo (vermoord in Sobibor, 30 april 1943).

Amstelveld 19 – Rita de Vano
Rita del Vano (Duifje Walvis) woonde tussen 1948 en 1953 op dit adres.

Kerkstraat 363 – Texeira de Mattos
Op Keizersgracht 746 woonde van 1869 tot 1876 de bankier Isaac Eduard Teixeira de Mattos en in de achtertuin van zijn huis stond een koetshuis met paardenstal die uitkwam op de Kerkstraat ter hoogte van het Amstelveld. Dit pand werd in 1869 door A N Godefroy verbouwd tot kantoor voor de bankiersfirma Teixeira de Mattos.
Deze bankiersfirma bestond al sinds 1822 en heeft bestaan tot 1966, ondanks het feit dat de eigenaren in de oorlog vermoord werden. In die periode kwam de bank in Duitse handen. Na de oorlog werd de bank eerst beheerd door de staat. De bank was een vof, drs. J M Fehmers (1916-2007) werd de beherend vennoot. De stille vennoten woonden in het buitenland.
In 1966 moest de bank surseance van betaling aanvragen en ging failliet. Rekeninghouders en aandeelhouders waren hun geld kwijt en door deze gebeurtenis werd de collectieve garantieregeling in het leven geroepen.
Het pand Kerkstraat 363 werd lang gebruikt door een theaterproductiebedrijf.

bron:
diverse bronnen
overlijden Emile Bamberg: wiki.theaterencyclopedie.nl/wiki/Emile_Bamberg (bezocht 30 sep 2013)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 24 mei 1929, Content, nummer 11
ibidem, 24 nov 1933, Drukker, nummer 7
bron betreffende de ruzie: de bezette stad, Bianca Stigter 2005; met dank aan Joods Historisch Museum,
www.annefrank.org
www.wikipedia.nl, lemma Texeira de Mattos (bank) (geraadpleegd 27 juli 2016)

Foto:
Emile Bamberg met dank aan P J Margry, gefotografeerd op een tentoonstelling over goochelaars in Los Angeles, 2013.
Foto bank en Amstelveld 17 © joodsamsterdam.nl

Laatst bijgewerkt:
27 juli 2016.