herman elteschool nieuwe keizersgracht 54 (1905-1923)

luteraanjaantjeDe eerste Joodse bijzondere lagere school in Amsterdam was van de “Vereniging Kennis en Godsvrucht. Deze vereniging was volgens de ene bron in 1874 opgericht, volgens de andere bron op 6 december 1898. De laatste bron spreekt ook over het doel, het tot stand laten komen van een school waar voorbereidend, voldoende lager, meer uitgebreid later en Israëlitisch godsdientonderwijs op traditioneelen grondslag wordt verstrekt.
Ouders van kinderen die naar deze school gingen betaalden schoolgeld, in tegenstelling tot de Talmoed-Thora school, die kostenloos was.

In 1891 plaatste het Instituut Herman Elte een advertentie in het NIW met de mededeling dat zij een Inrichting voor Uitgebreid Lager Onderwijs op de Nieuwe Keizersgracht 54 heeft. Ook is er een Fröbelschool aan de school toegevoegd en is er een ruime schoolkamer, speelschool en tuin. Dus het instituut Elte was er al, en dat instituut zal wel in 1874 zijn opgericht.

In 1905 werd er vermeld dat de leden van deze vereniging de ouders van het instituut H. Elte aan de Keizersgracht zijn. De vereniging nam in 1905 deze school over. Herman Elte werd de directeur van deze school. Het Instituut Elte bestond al zeker in 1900, en zat op de Nieuwe Herengracht 127.

In 1906 is er melding dat er een poerimfeest voor de kinderen wordt georganiseerd. Dat gebeurde in de benedenzalen van Plancius op de Plantage Kerklaan; het huidige Verzetsmuseum. Het adres van de school is dan de Nieuwe Keizersgracht 54. In datzelfde jaar is middels een advertentie te lezen dat deze school ook een Fröbelschool (kleuterschool) bood.

In 1909 werd er in het pand een nodige verbouwing gepleegd. De architect Harry Elte had ondershands de verbouwing opgedragen aan de aannemer Andreas Bakker. Het pand werd overigens in 1923 opnieuw verbouwd en was daarna alleen een Fröbelschool, dus alleen voor kleuters.

Nieuwe Keizersgracht 54 is een gewoon grachtenpand en het aantal leerlingen werd al snel te groot. Op 3 september 1923 betrok men derhalve een andere locatie, op de Nieuwe Achtergracht 123; voor de kinderen boven de zes jaar. De Fröbelafdeling van de school bleef tot in de oorlog wel op de Nieuwe Keizersgracht gevestigd, zeker tot in 1943.

Leerkrachten
Jaantje Luteraan werd bij aanvang van het schooljaar 1901 op de Herman Elteschool benoemd. Ervoor was ze onderwijzeres te Utrecht. Jaantje werd geboren in Zwolle op 15 juli 1881 en trouwde met IJsaac Vleeschdraager (Amsterdam, 27 januari 1881). IJsaac was diamantbewerker en werd later vertegenwoordiger in fotografische artikelen en een goede amateur-fotograaf.
Jaantje had sinds jonge leeftijd gewoond in het Israëlitische Weeshuis in Utrecht. Ze bleek goed te kunnen leren, en mocht doorstuderen voor onderwijzeres. Jaantje en IJsaac hadden een zoon Eduard Isaäc. Moeder Jaantje en vader IJsaac werden in Sobibor vermoord op 23 april 1943.H. Heijmans, onderwijzer te Utrecht, werd op 3 december 1902 benoemd tot onderwijzer aan deze school.

J M van Beckum werd in maart 1903 benoemd aan deze school.

verder
Instituut Elte bestond ook al in 1886, maar of er lager onderwijs gegeven werd is niet duidelijk. Er werd in die tijd een cursus bloemschikken aangeboden, het instituut was gevestigd op de Nieuwe Herengracht 127.

Meer over de Fröbelschool op de Nieuwe Keizersgracht staat hier.

Bron:
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 27 nov 1891, advertentie
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 11 mei 1900, mededelingen
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 15 dec 1905, mededelingen
Nieuw Israëlieitsch Weekblad, 16 maart 1906, poeriemfeest
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 27 juli 1906, advertentie
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 2 aug 1901, instituut Elte
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 3 dec 1902, H Heijmans
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 3 maart 1903, J M van Beckum
Nieuw Israëleitisch Weekblad, 26 mei 1909, aanbesteding
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 12 aug 1966, onderwijs
www.communityjoodsmonument.nl, lemma Jaantje Vleeschdraager-Luteraan (geraadpleegd 27 sep 2015)
Met dank aan Marijke Sterman-Vleeschdrager Illustratie:
De Telegraaf, 23 aug 1901, advertentie benoeming

Laatste aanpassing:
27 sep 2015