koestraat

indexkoestraatEen beetje vreemde naam, Koestraat, middenin een stad. De meeste mensen Amsterdammers zullen of dit straatje bij de Nieuwmarkt niet kennen of niet weten waarom het zo heet.
In 1450 werd door Arent Moey en Weyn Pieter Ghijbertsdochter een klooster gesticht voor zondige vrouwen die tot inkeer waren gekomen. Dit klooster werd het Maria Magdalena van Bethaniënklooster genoemd, naar Maria Magdalena die in het Nieuwe Testament ook haar zondige leven vaarwel zegt. Het klooster lag tussen de Stadswallen en de Oudezijds Achterburgwal en in 1551 verkeerde het klooster in zo’n erbarmelijke staat dat een deel van de grond verkocht moest worden en er een weg door het klooster werd aangelegd. Een van de functies van het klooster was het mesten van de koeien en ossen voor de schuttersmaaltijden en op de plek van deze weg was de stal. Vandaar de naam.

In 1578 volgde de Alteratie van Amsterdam, waarbij de stad overging van Rooms Katholiek naar protestant. De kloosters werden onteigend en de grond werd geschikt gemaakt voor bouwgrond; of (delen van) de kloosters kregen een andere bestemming.

Dit schijnbaar onbelangrijke straatje had in 1690 een bekende inwoner, Jan van der Heijden, de in 1637 in Gorinchem geboren glazenier, spiegelfabrikant en kunstschilder, die de uitvinder van de brandspuit is (eigenlijk de verbeteraar – er was al een brandspuit. Naast het mechanische deel zorgde hij vooral voor de toepassing van de brandslang, waardoor het water bij de brand terecht kwam). Hij woonde er niet alleen, op nummer 5, hij had er ook zijn brandspuitenfabriek. Jan van der Heijden overleed in 1712.

koestraat3Verder woonden in de Koestraat de stadsorganist J P Sweelinck (na 1590) en de kunstschilder Johannes van der Capelle. Het Blindeninstituut jaren in een huis aan de Koestraat les gegeven. In deze straat werd in 1924 Wim Polak geboren, de latere burgemeester van Amsterdam.

koestraat2Rond de Koestraat
Dat de Koestraat, in een Joodse buurt en bij de Nieuwmarkt, een levendige straat was ligt voor de hand. De markt op de Nieuwmarkt beperkte zich niet tot dat plein en het plein werd ook onderverdeeld. Zo stond bij de verkoop “soort bij soort”. Op de gracht tussen de Koestraat en de Barndesteeg werden door tuinders van de geestgronden rond Hillegom geneeskrachtige kruiden verkocht. Deze handel leidde onder andere tot de kruidenzaak van Jacob Hooy.

koestraat4De Joodse Koestraat
De handel was door het uitsluiten van de Joodse bevolking bij het lidmaatschap van de gilden een van de beroepen waar men vaak in terecht kwam. De Koestraat ligt op een mooi punt, tussen de handel op de Nieuwmarkt , de synagoges op Uilenburg en rond het Jonas Daniël Meijerplein en nabij de Jodenbreestraat. Vandaar dat vlak voor de oorlog er in deze straat veel Joodse bewoners waren.
De sfeer in deze straat was anders dan nu. Dit gold niet alleen voor deze straat, maar voor deze buurt.

Leo Cohen woonde een aantal jaar in deze straat op nummer 11 en hij noemde direct de sociale samenhang. Mensen hielpen elkaar, en zeker de families (feb 2009). Leo Cohen overleefde de oorlog. Zijn moeder, die na Joods gehuwd te zijn geweest hertrouwde met een “christenman” was “gemengd gehuwd” en hoefde hierdoor niet op transport. Leo, haar zoon uit haar 1e huwelijk en wel een Joodse jongen, kon zich vrijelijk door Amsterdam bewegen totdat hij door iemand die hij kende werd verraden en begin juni 1944 werd opgepakt en via een verhoor aan de Euterpestraat, de gevangenis aan de Weteringschans en Westerbork in Bergen Belsen terecht kwam.

koestraat1Aan het eind van de oorlog werd hij, met 2500 andere gevangen, in een trein gestopt die13 dagen lang tussen de frontlinies heen en weer reed totdat hij uiteindelijk in Tröbitz kwam, waar hij op 23 april 1945 bevrijd werd door de Russen. Dit transport staat bekend als “The lost Transport”.

79 inwoners van de Koestraat hadden minder “mazzel” en werden vermoord in de kampen

bron:
oude versie www.joodsmonument.nl).

Illustraties:
© joodsamsterdam.nl, indexfoto 6 jan 2016

laatst bijgewerkt:
3 augustus 2016