Nieuwmarkt

flessemannieuwmarktDe Nieuwmarkt is in 1614 ontstaan toen de grachten rondom de Waag overkluisd werden. Dit betekent dat er bebouwing overheen kwam. De Waag, die eigenlijk Sint Anthoniespoort heet, verloor in deze tijd ook haar verdedigingsfunctie aangezien de stad werd uitgebreid met de Lastage. De poort werd de Waag en het plein voor de Waag werd een markt.
In het vooroorlogse Amsterdam waren, zoals ook nu, diverse markten. Er waren markten die dagelijks geopend waren, maar ook weekmarkten. Onder de marktkooplui waren ook veel Joodse Amsterdammers, wellicht een echo uit de tijd van de gilden toen veel beroepen niet door Joden uitgeoefend mochten worden, maar marktkoopman wel. De markten op de Nieuwmarkt en het Waterlooplein waren de grootste markten van Amsterdam, beide met zo’n 300 plaatsen. Joodse marktkooplui stonden vooral op het Waterlooplein, op de Nieuwmarkt, in de Uilenburgerstraat (de markt die vooral op zondagmorgen populair was) en op het Amstelveld.

Op de Uilenburgerstraat en op het Waterlooplein werden vooral tweedehands goederen verkocht, maar ook vis, levensmiddelen en niet te vergeten het ‘joodse zuur’, ingelegde uien, augurken etc. Op de Nieuwmarkt werden vooral levensmiddelen verkocht.

Nieuwmarkt in de oorlog
Gedurende de oorlog werd de Nieuwmarkt door de bezetter gebruikt als een van de verzamelplaatsen voor de deportatie van Joden.

De Waag
Vaak wordt het Joods Historisch Museum gezien als een instelling die na de oorlog is opgericht om het Joodse leven in herinnering te houden. Maar dat klopt niet, wat het Joods Historisch Museum bestond al in 1932 en was toen gevestigd in de Waag. Het museum was toen slechts een kamertje op de bovenste verdieping. Het bleef op de Waag gevestigd tot 1987 en uiteraard was het museum gedurende de oorlog op last van de bezetter gesloten. De bezetter zorgde ervoor dat gedurende de oorlog 80% van de collectie verdween en het duurde tot 1955 voor Minister President Drees het Joods Historisch Museum kon heropenen, toen op de gehele bovenverdieping van het Waaggebouw. In 1975 werden de twee bovenste verdiepingen in gebruik genomen en op 3 mei 1987 werd het nieuwe Joods Historisch Museum geopend in de vier voormalige synagoges aan het Jonas Daniël Meijerplein.

Nieuwmarkt 3 – gezin Hammelburg
Nathan Hammelburg werd op 2 september 1905 Bar Mitswah (kerkelijk meerderjarig) wat in een advertentie in het NIW door zijn ouders, S. L. Hammelburg en echtgenote, kenbaar werd gemaakt.

Nieuwmarkt 5 – J. Luf
J. Luf had hier in in 1894 zijn tapperij en slijterij en in verband met Joods Nieuwjaar wenste hij zijn clientèle in het NIW veel heil en zegen.

Nieuwmarkt 5 – Stibbe
D. Stibbe en J. Stibbe – Bargeboer vierden in december 1896 hun 12,5 jarig huwelijksfeest. 

Nieuwmarkt 7 – kledingmakerij Jos de Vries
Op de Nieuwmarkt 7 was in 1909 een kledingmakerij gevestigd. Men adverteerde voor personeel in het Nieuw Israëlitisch Weekblad. Het bedrijf was er al gevestigd in 1897.

Nieuwmarkt 7 – mevrouw Goudsmit
Mevrouw Goudsmit had hier in 1903 haar was- en strijkinrichting.

Nieuwmarkt 9 – Jesaia Lissauers Manufacurenhandel
Hier was in het begin van de 20e eeuw dit bedrijf gevestigd.

Nieuwmarkt 9-1 – Elektrotechnisch bureau Beem & Polak
Dit bureau was in 1913 op dit adres gevestigd. Er was ook een vestiging op de Nieuwendijk 63. Op dit adres woonde Henri Simon Beem (Zevenbergen, 27 maart 1890 – Amsterdam, 9 januari 1935) en in 1913 ging hij in ondertrouw met Mietje Hamburg (Amsterdam, – Auschwitz, . Zij hadden twee kinderen, Hester Johanna Sebella (Amsterdam, – Auschwitz, 

Nieuwmarkt 9-2 – Eliezebeth Poppers
Op 15 oktober 1919 werd Eliezebeth Poppers, dochter van Herman Poppers (Winterswijk, – Auschwitz, en Mietje Poppers – van Weezel (Amsterdam, – Sobibor, op dit adres geboren. De spelling van de voornaam was volgens de advertentie in de krant afwijkend, in officiële stukken was deze Elisabeth. Elisabeth (Amsterdam, – Auschwitz, 

Nieuwmarkt 9-3 – kleermaker Plukker
Op dit adres woonden aan het begin van de oorlog Herman Plukker (Amsterdam, – Auschwitz, 

Nieuwmarkt 10 – boekhandelaar Suikerman
In 1892 was op dit adres de boekhandel van J. E. Suikerman gevestigd. In maart 1894 ging het bedrijf naar de Sint Anthoniesbreestraat 59, volgens een advertentie was de zaak toen van L. Suikerman.

Nieuwmarkt 11 – groente- en fruithal Plukker
De heer T. Plukker opende in 1927 hier zijn groente- en fruithal. Waarschijnlijk was dit Tobias Plukker, de vader van kleermaker Plukker van Nieuwmarkt 9-3. Volgens de gezinskaart bij het Stadsarchief van Amsterdam was hij haringventer. Tobias (Amsterdam, – Sobibor, ) was gehuwd met Heintje van Praag (Amsterdam, – Sobibor, ) en zij hadden naast hun zoon Herman ook een zoon Salomon (Amsterdam, – Blechhammer, .

Nieuwmarkt 13 – eierhandel Vleeschdrager.
L. Vleeschdrager had hier in 1893 zijn eierenhandel.

Nieuwmarkt 13 – J. L. Beer
J. L. Beer verkocht vanaf dit adres in 1894 zijn paasbroden (matzes), die ORT waren.

Nieuwmarkt 13 – E. L. Dias
E. L. Dias kocht en verkocht in 1905 gedragen kleding vanaf dit adres. Dit was Emanuel Lopes Dias (Amsterdam, – Auschwitz, ). Hij was gehuwd met Veronica Levij (Amsterdam, – Amsterdam, ) en zij hadden zeven of acht kinderen. Dias vertrok met zijn zaak naar Rotterdam, hetgeen niet beviel. In april 1909 was hij terug in Amsterdam en toen gevestigd op de Grimburgwal 13.

Nieuwmarkt 13 – vishandel
Rond 1911 was op deze locatie de vishandel van A. Drukker gevestigd. De vishandel vestigde zich later op het Amstelveld 7, waarbij dit adres nog lang als filiaal gebruikt werd.

Nieuwmarkt 13 – Vleeshouwerij M. Gobus en Zoon
In 1936 was deze slager hier gevestigd, met ook een zaak op de Amstellaan 93.

Nieuwmarkt 19 – De Smitt en Leeuwin
De Smitt en Leeuwin leverden toneel- en balkostuums en hadden hier hun zaak in 1881.

Nieuwmarkt 22 – vishandel
De vishandel van Elie Drukker was hier tot 1900 gevestigd en verhuisde toen naar de Oude Zijdsachterburgwal 72. 

Nieuwmarkt 23 – firma D. Stibbe & Co.
Firma D. Stibbe & Co., in galanterieën en kramerijen,  was hier gevestigd en werd in september 1896 ontbonden. Het was een samenwerking tussen B. Stibbe, D. Stibbe en J. M. Klint. In 1898 bleek hier de grossierderij in galanterieën en kramerijen van J. M. Klint en Zonen te zitten.

Nieuwmarkt 17-23 – Flesseman
Aan de Nieuwmarkt staat de voormalige textielhandel Flesseman.

Nieuwmarkt 25 – I. P. Barber
In 1897 had Isaac Barber (Amsterdam, 29 april 1871) hier zijn damesmodemagazijn. Hij was gehuwd met Jetje Pinheiro (Amsterdam, 21 augustus 1868).

Nieuwmarkt K26 – hoedenfabriek Meuwsen
In 1876 was op deze locatie de hoedenfabriek van C. Meuwsen gevestigd.

Nieuwmarkt 27 – A. S. Ketellapper
In deze zaak werd in 1906 plateel aardewerk verkocht.

Nieuwmarkt 27 – café Prins
In 1909 was op dit adres het café van Benj. E. Prins gevestigd.

Nieuwmarkt 27 – S. H. Reiss
De kledingzaak van S. H. Reiss was hier tot 1911 gevestigd en werd toen opgeheven.

Nieuwmarkt 27-1 – Phonographen
Op dit adres waren in 1903 phonographen (platenspelers) vanaf ƒ 5,50 te koop.

Nieuwmarkt 28 – slagerij De Leeuw
Hier was in 1917 de slagerij van Marcus de Leeuw gevestigd.

Nieuwmarkt 32-34 – Café Van Ouds ‘t Loosje
Op dit adres was café Van Ouds ‘t Loosje gevestigd van J. Kenbeek en echtgenote in 1912.

 

bron:
“Advertentie kledingmakerij”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 03-12-1909. Geraadpleegd op Delpher op 18-06-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872760:mpeg21:a0019
“Advertentie Meuwsen”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1876/03/31 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872319:mpeg21:p004
“Advertentie Smitt en Leewin”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1881/03/11 00:00:00, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860736:mpeg21:p002
“Advertentie Suikerman”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1892/08/26 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858573:mpeg21:p003
“Advertentie Vleeschdrager”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1893/09/08 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858084:mpeg21:p007
“Advertentie L. Suikerman”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1894/03/02 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858109:mpeg21:p003
“Advertentie J L Beer”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1894/04/13 00:00:00, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858115:mpeg21:p002
“Advertentie Luf”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1894/04/13 00:00:00, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858115:mpeg21:p002
“Advertentie Stibbe”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1896/09/25 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858500:mpeg21:p003
“Familiebericht Stibbe”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1896/12/18 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858512:mpeg21:p006
“Advertentie Jos de Vries”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1897/01/29 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858518:mpeg21:p006
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Barber, I. – 29-04-1871 – 5422-0059-0320
“Advertentie Barber”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1897/09/24 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873281:mpeg21:p007
“Advertentie Klint”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1898/09/16 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858707:mpeg21:p007
“Advertentie Elie Drukker”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1900/06/15 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874259:mpeg21:p008
“Advertentie phonographen”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1903/03/20 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874195:mpeg21:p008
“Advertentie Goudsmit”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1903/09/18 00:00:00, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871723:mpeg21:p011
“Advertentie Barber”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1904/03/18 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871694:mpeg21:p007
“Advertentie Dias”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1905/07/14 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871794:mpeg21:p008
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Lopes Dias, E. – 09-01-1862 – 5422-0928-3190
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Lopes Dias (geraadpleegd 7 november 2019)
“Advertentie Hammelburg”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1905/09/01 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871801:mpeg21:p006
“Advertentie Ketellapper”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1906/10/19 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871860:mpeg21:p008
“Advertentie Dias”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1909/04/23 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872688:mpeg21:p004
“Advertentie café Prins”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1909/09/15 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872749:mpeg21:p008
“Advertentie A. Drukker”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1911/03/31 00:00:00, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872725:mpeg21:p012
“Advertentie Reiss”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1911/06/30 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859335:mpeg21:p004
“Advertentie Kenbeek”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1912/09/11 00:00:00, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860223:mpeg21:p013
“Advertentie Beem & Polak”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1913/07/04 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860265:mpeg21:p004
“Familiebericht Beem”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1913/09/12 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860275:mpeg21:p006
Stadsarchief Amsterdam, persoonskaart Hamburg, Mietje – 11-12-1883 – A01232_0308_0784
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Beem-Hamburg (geraadpleegd 7 november 2019)
“Advertentie De Leeuw”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1917/08/17 00:00:00, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860519:mpeg21:p003
“Familiebericht Poppers”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1919/10/24 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859754:mpeg21:p006
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Poppers (geraadpleegd 7 november 2019)
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Plukker (geraadpleegd 7 november 2019)
“Advertentie groente- en fruithal Plukker”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1927/01/07 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858159:mpeg21:p006
“Advertentie Gobus”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1936/09/16 00:00:00, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871363:mpeg21:p014
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Plukker, Tobias – 20-08-1885 – A01232_0639_0154
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Plukker (geraadpleegd 8 november 2019)

illustratie:
“Advertentie kledingmakerij”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 03-12-1909. Geraadpleegd op Delpher op 18-06-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872760:mpeg21:a0019
“Advertentie Smitt en Leewin”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1881/03/11 00:00:00, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860736:mpeg21:p002
“Advertentie Vleeschdrager”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1893/09/08 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858084:mpeg21:p007
“Familiebericht Stibbe”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1896/12/18 00:00:00, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858512:mpeg21:p006
“Advertentie Reiss”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1911/06/30 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010859335:mpeg21:p004
“Advertentie Marcus de Leeuw”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1925/05/15 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 07-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872540:mpeg21:p004

laatst bijgewerkt:
7 november 2019