joods montessori lyceum

joodsmontessorilyvbegwebHet Montessori Lyceum Amsterdam werd opgericht door een aantal ouders in 1928. De lessen konden in 1930 een aanvang nemen in een woonhuis aan de De Lairessestraat 157. Men begon met 15 leerlingen, het jaar erna was het aantal leerlingen gestegen tot 30 en moest het pand aan de overkant van de straat, op 156, erbij gehuurd worden. De foto onder is uit de beginperiode van het lyceum.
In de 2e Wereldoorlog ging het moeilijk met het lyceum. Om de hete adem van de bezetter uit de nek te krijgen besloot men in augustus 1941 een lijst op te maken van Joodse leerkrachten en leerlingen. Deze lijst werd overhandigd aan de bezetter omstreeks 11 september 1941.

Joods Montessori Lyceum
Hierop werd het Joods Montessori Lyceum opgericht door Dora Breemer-Polenaar (rectrix) en Walter Emanuel waar deze leerkrachten en leerlingen naartoe konden. Het streven was daarbij om het lesrooster parallel te laten lopen aan dat van het Montessorilyceum. De school stond op de Guido Gezellestraat.

Dora Breemer was vanaf 1939 lerares op het Montessori-lyceum. Ze gaf wiskunde en scheikunde en werd in 1941 ontslagen omdat ze Joods was. De Joodse leerlingen moesten van de school af, en Walter Emanuel, die zijn kinderen op deze school had, wilde dat ze toch op de Montessori-wijze onderwijs kregen. Walter vroeg Dora om een Montessori-school te organiseren. Er werd een huis gehuurd en er werden leerkrachten gezocht. Tijdens het jaar verloor men zowel leerkrachten als leerlingen, maar steeds kon dat worden aangevuld tot begin 1943 de school gesloten werd omdat er toen geen leerlingen meer waren.
Binnen het MLA zelf werd er niet veel over de voormalige Joodse klasgenoten gesproken. De leraren wilden er niet over praten om zich niet kwetsbaar op te stellen, de leerlingen deden het ook niet. Er was ook geen protest geweest toen de Joodse kinderen weg moesten. Van de andere gymnasia was er op het Vossius Gymnasium wel protest geweest, op het Barlaeus niet.
De sfeer op het Joods Montessori Lyceum zelf was ontspannen en positief. Er was weer school, er was weer regelmaat. Dat er steeds kinderen verdwenen werd geaccepteerd door de anderen. Men wist niet wat er gebeurd was, ze konden ook in onderduik gegaan zijn. Er werden leuke dingen georganiseerd zoals musicals en toneelstukjes. Dat de klassen klein waren met goede leerkrachten zorgde er wel voor dat de lessen veel intensiever waren. Er werd veel geleerd
.

Louise Stein
“Ik hoorde niet bij de kinderen die voorheen op het Montessori Lyceum hadden gezeten. Wij woonden in Naarden. Ons huis in Naarden werd in juni 1942 geconfisqueerd, totaal met inboedel, en we werden samen met andere joodse families gedwongen met een bus naar Amsterdam getransporteerd en daarna ben ik pas, samen met de kinderen Barents uit Bussum, op het Joods Montessori Lyceum terecht gekomen. Voor die tijd zat ik sedert het nazi bevel van Augustus 1941, toen we niet meer naar scholen voor niet-Joden mochten, in de 1e klas van het  geïmproviseerde Joods Lyceum in Hilversum ( in een villa gevestigd), waar Dr.Rodrigues Pareira (opperrabbijn en voormalig leraar aan het gymnasium in Hilversum) rector was.”

joodsmontessorilyceumguidogDe leerlingen op de foto (najaar 1942)
Achterste rij:
De eerste helemaal links is Miriam (Walter) – Emanuel, daarnaast Irene Lasaly, dan ikzelf (Louise Stein – red) sta helemaal boven op de achterste rij derde van links.
Daarnaast Cilie Kanner, Maud Leefsma, Carla Meijer, Nettie Schwartz, Annie van den Berg?? en Mr Walter Emanuel (directeur). Jongen met bril op achterste rij naast de klok is Salomon (Kiki) Barents.
Op de rij daaronder staande uiterst links Claartje Pinkhof, Hajo Meyer, Lenie Duijzend, vierde van links met bril Heinz Danziger, Olga Kok, Leo Schwartz, Marty van Collem, achtste van links Sonja Lehman, Nico Schloss, de concierge, mevr Goldberg (kunstgeschiedenis), en haar zoon, Hetty Heimanson van wie ik na de oorlog een kopie van deze foto kreeg, rechts voor de boekenkast staat Eva (Eefje) Barents en rechts van haar Ada van Esso die Auschwitz heeft overleefd en in Seattle woont.

Tweede rij:
Zittend op tweede rij Han Emanuel en rechts zittend eerst Lily Einhorn die er nog is, maar rechts van haar Luise Marthe Renate Stenzewski die volgens de beschikbare informatie omgekomen is tijdens de opstand in Sobibor. Daarnaast Chelt Konijn en Elma van Adelsberg.
Zelfde rij zittend derde van rechts Marianne (Jetty) Beth, Rudi Pincus en helemaal rechts Erika Scharlag.

voorste rij:
Op de grond helemaal links zit Robert Hendrix die in Mauthausen omgekomen is, onbekend, onbekend, Benno Schwartz, Miriam Monasch, onbekend, Hella Bachner, Marion Bachner, onbekend.

Een foto kan een zoektocht teweeg brengen. Zeker een zoektocht naar de mensen op een groepsfoto. Het verhaal over de groepsfoto van het Joods Montessori Lyceum en de zoektocht door Louise Sorensen-Stein:
Een aantal jaren geleden bezocht ik Nederland en mijn vriendin Hetty van Raalte – Heimanson liet me een foto zien die op onze Joodse school in de herfst van 1942 gemaakt was.
Ik heb de oorlog overleefd, het grootste deel van mijn medeleerlingen niet. Tenminste, dat dacht ik. Ik keek vol ongeloof naar deze foto. Zelfs na al die jaren waren de gezichten in mijn geheugen gegrift. Dit schijnt op zich vreemd, aangezien we niet langer dan een maand of zes bij elkaar in de klas zaten. Maar het was in die periode dat we op de drempel van de hel die zou volgen stonden, zelfs al wisten we dat toen niet.
Het net van de nazi-onderdrukking sloot zich al om ons heen en elke dag bracht nieuwe angsten.
Voor een poosje gaven de dagen in school het gevoel van een gewoon leven, en een beetje verlichting van de angstige nachten waarin we lagen te luisteren naar het geluid van de zwarte laarzen en het geschreeuw wanneer de mensen uit hun huizen werden gesleurd.
Steeds meer studenten kwamen niet meer naar school. Ze waren óf gearresteerd, óf ze waren in onderduik gegaan. Uiteindelijk, in het begin van 1943, ging ik ook in onderduik.
Na de oorlog keerde ik terug naar Amsterdam waar ik drie mensen terugzag die ik kende van het Joods Montessori Lyceum.
In die tijd sprak niemand over het verleden.
Het was veel jaren later toen een van hen mij de foto liet zien. Ik kon me zelfs niet herinneren dat de foto was genomen, maar ik sta er absoluut op. Ik was toen dertien jaar oud. Hetty en ik probeerden de namen van de andere studenten te achterhalen. Maar ik wist dat een groot deel van hen vermoord was. Zouden er nog meer overlevenden zijn? Hier begon een zoektocht die nu al een paar jaar duurt.
Er stonden 40 studenten op de foto, uit de verschillende klassen van het lyceum.
Na al die jaren zoeken hebben we zestien van hen teruggevonden. Het was een bijzonder zoektocht. Ik begon met een kopie van de foto te plaatsen bij het Child Survivor Conference in Montreal in 1994. Hier kwam geen respons op. Dat gaf me niet veel hoop, maar in het jaar daarna zorgde ik ervoor dat de foto werd geplaatst op de conferentie in Jeruzalem. Twee maanden na die conferentie kreeg ik een brief uit Israël. Iemand die op de conferentie was had mijn adres gegeven aan Elma van Adelsberg. Elma woont in Givatajim en staat op deze foto. Ze kende twee andere overlevenden die in de buurt van Tel Aviv woonden. In 1996 hadden we een mini-reünie in Tel Aviv. Na 1996 vonden we nog een aantal overlevenden in Nederland. Met de hulp van Bertie Maarsen, ook een overlevende, vonden we Ada van Esso in Seattle. Wij hebben elkaar inmiddels ontmoet.
Een van de moeilijke uitdagingen is het vinden van vrouwen die getrouwd zijn en daardoor de naam van de man hebben.
Recent, met gebruikmaking van Ben en Vladka Meed’s Register waarin de Holocaust overlevenden staan en met de hulp van Martin Goldman vond ik Nettie (van der Pol) Schwartz die in Massachusetts woont. Nettie is een kunstenares en heeft zeer bijzondere textielen gemaakt gebaseerd op haar ervaringen in Theresienstadt.

Mijn zoektocht is nog niet beëindigd.

Louise Stein

 

 

bron:
egoproject.nl/archief-debooijfamilie/HG Joodsche leer.htm, wikipedia,

foto’s
met dank aan Louise Sorensen-Stein,