Amsteldijk

Stadsarchief Amsterdam, beeldbank, Amsteldijk met het voormalig gemeente archief Amsterdam. Uitgave Roukes en Erhart, Baarn. 1900. PRKBB00271000012

De Amsteldijk is een straat aan de westelijke zijde van de Amstel, vanaf de Stadhouderskade zuidwaarts. Naar het noorden, tot aan de Munttoren, heet Amstel. De Amsteldijk ligt in stadsdeel Amsterdam-Zuid. Voorheen behoorde dit gedeelte aan de gemeente Nieuwer-Amstel. Het raadhuis van deze gemeente bevindt zich nog aan deze dijk. Na de annexatie (1896) was dit jarenlang het Amsterdamse stadsarchief (vanaf 1914). Aan de Amsteldijk bevindt zich de bekende begraafplaats Zorgvlied, deze begraafplaats behoort echter tot de gemeente Amstelveen.

Amsteldijk – I. I. Griffeljoen
Over deze boterhandelaar die in de buurt van het stadhuis woonde (van Nieuwer-Amstel – red.) werd in 1892 in het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland geplaatst dat bij controle bleek dat zijn boter margarine was en daarom niet koosjer.

Amsteldijk 7 – Jz. van Raalte
Jz. van Raalte woonde hier in 1895 en was hoofdagent voor Nederland voor ‘Der Anker’, een maatschappij voor Uitzet-, Levens- en Lijfrenteverzekering uit Wenen.

Amsteldijk 12hs – lokadres
Pension van Cornelis Anthonius Bastiaan Pouw (Amsterdam, 23 maart 1899) en Maria Pouw- van Geel (Soerabaja, 10 maart 1878), leden van een nationaalsocialistische splinterpartij. Het pension werd een lokadres voor Joodse onderduikers die vervolgens werden verraden aan Bureau Joodsche Zaken van de Amsterdamse politie. Ten minste 19 personen werden verraden, Pouw werd tot levenslang veroordeeld na de oorlog.

Amsteldijk 14-1 – Gretha Hanna Salomons
Op dit adres werd op 3 november 1922 Gretha Hanna Salomon geboren, dochter van Samuel Salomons (Amsterdam, – Sobibor, ) en Sara Souget (Amsterdam, – Sobibor, ). Gretha had een jongere broer Hans Meijer  (Amsterdam, – Sobibor, ). Gretha overleefde de oorlog. Moeder Sara was een bekend dichteres en publiceerde kinderversjes die ze ondertekende met S. S. -S.

Amsteldijk 17 – Elis M. Verbrugge
In 1932 was deze arts hier gevestigd.

Amsteldijk 18 – rusthuis broeder en zuster Dresden – Van Straten
In 1937 was hier het rusthuis van broeder en zuster Dresden – Van Straten gevestigd, voor ouden van dagen en invaliden.

Amsteldijk 18 – onderduikadres Herman Ohringer
Dit was het onderduikadres van Herman Ohringer, de vader van Mirjam Ohringer.

Amsteldijk 19  – H. J. Scheltema
Op dit adres dat rechtsgeleerde H. J. Scheltema huurde van zijn collega mr. J. S. Sjollema zat byzantinist en boekenverzamelaar Paul Auerbach ondergedoken met zijn vrouw Charlotte Seligsohn, volgens E. W. A. Hensen vanaf zomer 1940. Zomer 1944 werd het echtpaar verraden. Ze werden via Westerbork naar Theresienstadt gedeporteerd. Auerbach werd op 23 november 1944 in Dachau vermoord, Charlotte op 25 oktober 1944 in Auschwitz.
De bibliotheek werd door onder andere H.J. Scheltema en Janny van Wering (de twee waren kort met elkaar gehuwd)  in veiligheid gebracht. Vermoedelijk bij Van Wering op de Stadhoudersskade waar ook Scheltema zijn boeken had ondergebracht. 
Het ‘echte’ adres van Paul en Charlotte was de Michelangelostraat 35hs.

Amsteldijk 21 – T. Groenman
Op dit adres woonde in 1916 T. Groenman, een ondersteuner van het Joodsch Nationaal Fonds. T. Groenman was makelaar.

Amsteldijk 25 – Amstel Badhuis
In 1892 was hier het Amstel Badhuis gevestigd. Men kon er terecht voor Pneumatische en Koudwaterbehandeling met elektrische, geneeskrachtige en gewone baden.

Amsteldijk 26-27 – Café De Berebijt
Dit café adverteerde regelmatig in de Joodse media. Op 11 december 1920 werd er een vergadering gehouden over ‘de tegenwoordige politieke richtingen in het Zionisme’ door Dr. A. Friedemann.

Amsteldijk 26 – Taxi Berebijt
In 1934 was hier de luxe-verhuurinrichting Taxi Berebijt gevestigd.

Amsteldijk 27 – garage Heinrich Klöpping
Klöpping verborg hier spullen voor het verzet. In bijzijn van Willy Lages werd Heinrich Klöpping hier op 7 september 1944 door Friedrich Viebahn van de Sicherheitsdienst doodgeschoten.

Amsteldijk 32 – Firma Weduwe A. Meeuwissen & Zn.
Dit bedrijf, waar broodjes werden verkocht, was hier rond 1925 gevestigd.

Amsteldijk 51 – horlogemaker L. Haberman
Deze horlogemaker was in 1930 op dit adres gevestigd.

Amsteldijk 52 – bakkerij Weduwe J. L. Göbel
In 1933 was deze bakkerij op dit adres gevestigd.

Amsteldijk 66 – Amsteldijkschool
Op deze locatie stond de Amsteldijkschool.

Amsteldijk 67 – Gemeentearchief
In 1942 en 1943 deden hier honderden Joden onderzoek in een poging om niet-Joodse voorouders te vinden en op die manier aan de bezetter te ontkomen. Na een klacht in het voorjaar van 1942 over de aanwezigheid van Joden in de studiezaal door een NSB’er werd een aparte ruimte voor Joodse bezoekers beschikbaar gesteld. Deze kreeg de bijnaam ‘De Sterrenwacht’. Archiefstukken werden soms meegesmokkeld om de inschrijvingen te vervalsen en later terug te brengen. Door vervolgens een gewaarborgde kopie van de aangepaste inschrijving te vragen en hiermee aan te tonen dat men niet-Joodse voorouders had, hebben sommigen zich het leven gered.

Amsteldijk 78 – H. Mendes da Costa
H. Mendes da Costa was in 1930 penningmeester van het Jemen-comité, dat opkwam voor de Joden in Jemen.

Amsteldijk 91 – Makelaardij S. Pool
Deze makelaar verhuisde in mei 1929 van de Govert Flinckstraat 361 naar dit adres.

Amsteldijk 93a – M. J. Linning
Deze zaak in aardappelen, groente, fruit, vleeswaren, delicatessen en chocolade opende haar deuren in 1925 en maakte dat bekend in het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland.

Amsteldijk 93a – Amstels Fotohuis
Deze fotohandel van W. Prins werd hier in 1935 gevestigd.

Amsteldijk 104 – Nora Diamant
In de laatste jaren van haar leven woonde Noor Diamant op dit adres.

Amsteldijk 105 – S. Fierlier
In november 1936 vestigde S. Fierlier zich op dit adres, vertegenwoordiger van het Centraalblad voor Israëlieten.

Amsteldijk 109-115 – tentoonstelling De Vrouw 1813 – 1913
In de zomer van 1913 werd de belangrijke tentoonstelling De Vrouw 1813 – 1913 gehouden in Den Haag. Dit werd een mijlpaal voor het feminisme. Volgens de advertentie werd er in Amsterdam aan de Amsteldijk een lezing gehouden door opperrabbijn S. A. Rudelsheim van Leeuwarden over de plaats van de vrouw binnen het Jodendom. Waarschijnlijk vond deze lezing plaats aan het voormalige buiten Meerhuizen aan de Amsteldijk 109-115, ongeveer op de plek van het huidige Meerhuizenplein.

Amsteldijk 121-122 – J. L. Gompertz
Arts J. L. Gompertz vestigde zich op 5 april 1933 op dit adres.

Amsteldijk 125 – B. Barend
De aardappel-, groente- en fruithandel van B. Barend was in 1928 op dit adres gevestigd.

Amsteldijk 138 – Fa. Willemsen
Deze patissier was aan het einde van de jaren twintig op dit adres gevestigd en adverteerde regelmatig in het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland.

Amsteldijk 139 – Kleerkoopers Pianohandel
Deze pianohandel werd hier in november 1934 gevestigd.

Amsteldijk 143 – Z. Mossel
In 1936 woonde Z. Mossel op dit adres. Vanaf dat jaar had hij de leiding van de school voor Hebreeuwse taal en literatuur, een initiatief van de Nederlandse Zionistenbond.

 

bron:
E.W.A. Henssen – Langs zelf gekozen paden, het leven van H. J. Scheltema (Querido 1992), 107 e.v.
“Advertentie Griffeljoen”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1892/12/09 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000564050:mpeg21:p00006
H. de la Fontaine Verwey, biografie van Auerbach in het voorwoord van Bibiotheca Auerbachiana.
“Advertentie Der Anker”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1895/08/02 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000562016:mpeg21:p00004
“Advertentie De Vrouw”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1913/07/11 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000573097:mpeg21:p00003
“JOODSCH NATIONAAL FONDS.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1916/09/27 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000569091:mpeg21:p00003|
“Advertentie Groenman”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1920/10/29 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000572158:mpeg21:p00008
“Advertentie Berebijt”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1920/12/10 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000572165:mpeg21:p00008
“Familiebericht Gretha Salomons”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1922/11/10 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000584090:mpeg21:p00015
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Salomons (geraadpleegd 2 april 2021)
“Advertentie Meeuwissen”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1925/02/20 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000583103:mpeg21:p00003
“Advertentie Linning”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1925/04/24 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000585007:mpeg21:p00016
Bianca Stigter, Atlas van een bezette stad. Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2019) 357, 358
Stadsarchief Amsterdam, Cornelis Pauw, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 650
“Advertentie B. Barend”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1928/12/14 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000579093:mpeg21:p00016
“Advertentie Willemsen”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1929/01/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578001:mpeg21:p00010
“Advertentie Pool”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1929/05/24 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578021:mpeg21:p00004
“Advertentie H. Mendes da Costa”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1930/01/03 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578053:mpeg21:p00001
“Advertentie Haberman”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1930/07/11 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578080:mpeg21:p00004
“Advertentie Verbrugge”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1932/02/05 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000586049:mpeg21:p00008
“Advertentie Gompertz”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1933/03/31 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000581005:mpeg21:p00007
“Advertentie Göbel”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1933/05/05 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000581010:mpeg21:p00007
“Advertentie Berebijt”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1934/09/06 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000581080:mpeg21:p00003
“Kleekoopers”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1934/11/08 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000581089:mpeg21:p00003
“Advertentie Amstels Fotohuis”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1935/07/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000582019:mpeg21:p00002
“SCHOOL VOOR HEBREEUWSE TAAL EN LITTE- RATUUR VAN DE AFDELING AMSTERDAM VAN DE N. Z. B.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1936/09/03 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000582080:mpeg21:p00002
“Advertentie Fierlier”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1936/11/26 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000582092:mpeg21:p00004
“rusthuis.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1937/05/06 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000580010:mpeg21:p00010
“Advertentie Amstel Badhuis”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1892/08/12 00:00:00, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858571:mpeg21:p004
 
Illustratie:
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank, Amsteldijk met het voormalig gemeente archief Amsterdam. Uitgave Roukes en Erhart, Baarn. 1900. PRKBB00271000012
“Advertentie De Vrouw”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1913/07/11 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000573097:mpeg21:p00003
“Advertentie Willemsen”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1929/01/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578001:mpeg21:p00010

“Advertentie Verbrugge”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1932/02/05 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 02-04-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000586049:mpeg21:p00008
 
gepubliceerd:
2 april 2021
 
laatst bijgewerkt:
3 april 2021