Henriëtte Pimentel / wie één mens redt, redt een hele wereld

Henriette Henriques - Pimentel verzorgt Koenraad-Huib Gezang (Remi). Koenraad kwam op 30 oktober 1942 in de creche zonder ouders of identificatiepapieren (nadat hij te vondeling gelegd was in Bloemendaal, op Duinwijckweg 1) en werd Remi (van Duinwijck) genoemd naar het weeskind uit "Alleen op de Wereld" van Hector Mallot. Remi werd de lieveling van zowel de verzorgsters als van de bezetter. Naar verhalen uit die tijd kwamen SS-ers speciaal naar Remi kijken en met hem spelen. In de film "Süskind" (fuworks, jan 2012) wordt het verhaal over Remi ook kort belicht.
Henriëtte Henriquez Pimentel verzorgt Koenraad-Huib Gezang (Remi). Koenraad kwam op 30 oktober 1942 in de creche zonder ouders of identificatiepapieren (nadat hij te vondeling gelegd was in Bloemendaal, op Duinwijckweg 1) en werd Remi (van Duinwijck) genoemd naar het weeskind uit “Alleen op de Wereld” van Hector Mallot. Remi werd de lieveling van zowel de verzorgsters als van de bezetter. Naar verhalen uit die tijd kwamen SS-ers speciaal naar Remi kijken en met hem spelen. In de film “Süskind” (fuworks, 2012) wordt het verhaal over Remi ook kort belicht.

Henriëtte Henriquez Pimentel was de dochter van Nathan Pimentel en Rachel Oppenheimer en werd op 17 april 1876 in Amsterdam geboren. Vader handelde in diamanten en het gezin was van Sefardische afkomst. Het gezin kreeg dertien kinderen waaronder vijf meisjes. Henriëtte was het tiende kind.

Creche op de Plantage Middenlaan.
Creche op de Plantage Middenlaan.

Henriëtte volgde een vijfjarige opleiding tot bewaarschoolhoudster en had vanaf 1902 in het souterrain van Sarphatistraat 115 (huidig nummer 141) een Fröbelinrichting, dat is een soort kleuterschool.
In 1926 werd Henriëtte directrice van de crèche op de Plantage Middenlaan 31. Henriëtte woonde ook op dit adres; op 31hs.
Deze crèche bestond al sinds 1906 en was opgericht door de Vereeniging Zuigelingen-Inrichting en Kinderhuis”, en werd gesticht met een legaat van Sophie Rosenthal. Er gingen zowel Joodse als niet-Joodse kinderen naar deze crèche. Vanaf 1925 was de crèche gevestigd op de Plantage Middenlaan. In de crèche staat Henriëtte bekend als strenge en goede directrice en ze valt op met haar onafscheidelijke hondje Brunie. Tijdens de oorlog werd de crèche in opdracht van de bezetter gebruikt om de kinderen van wie de ouders in de Hollandsche Schouwburg waren opgesloten en hun deportatie afwachtten, te huisvesten.

Eind december 1942, Henriëtte is dan inmiddels 66 jaar oud, bedacht samen met Walter Süskind een plan om kinderen uit de crèche te redden. Het plan bestond naast fysiek de kinderen in veiligheid brengen ook uit het saboteren van de administratie die er bestond. Men “vergat” zo kinderen in te schrijven zodat hun vermissing niet opviel.  Er werden allerlei listen verzonnen om kinderen niet mee op transport te laten gaan, zoals in plaats van een baby, een pop meegeven op transport. Baby’s en peuters werden in tassen en dozen weg gesmokkeld, via de tuin aan de achterzijde, waar ze over de heg werden getild, en buiten het zicht van de bezetter verdwenen kinderen naar de naast de crèche gelegen kweekschool. Dit alles kon omdat de crèche veel minder zwaar bewaakt werd dan de schouwburg.

Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Plantage Middenlaan 31, Zuigelingen Inrichting en Kinderhuis, t.t.v. de opening, 29 december 1924, OSIM00001004334

Maar behalve deze fysieke verdwijning moesten ook de sporen van deze kinderen bij de persoonsgegevens worden verwijderd, zowel bij de cartotheek van de Schouwburg als bij die van de ‘Zentralstelle für Jüdische Auswanderung’. Dat werd onder andere gedaan door Felix Halverstadt. Hij vervalste ook persoonsbewijzen van volwassenen die uit de Schouwburg ontsnapten.
De weggesmokkelde kinderen gingen veelal naar een onderduikadres in Limburg of Friesland. Op 23 juli 1943 werd Henriëtte gearresteerd met het merendeel van het personeel en de nog aanwezige kinderen en naar Westerbork overgebracht. Op 14 september 1943 moest Henriëtte mee op transport naar Auschwitz waar ze op 17 september 1943 vermoord werd. De crèche werd gesloten op 29 september 1943 en werd in 1976 afgebroken.
In 1950 door dezelfde Vereeniging Zuigelingen Inrichting en Kinderhuis een crèche onder de naam “Huize Henriëtte” geopend en deze was gevestigd op de Sarphatistraat 24-26. Sinds 2008 heet deze crèche Kasteel van Katoren en in 2006 werd deze crèche opgeheven.

Verder lezen
Esther Shaya en Frank Hemminga schreven het boek Wacht Maar; Het veelbewogen leven van Henriëtte Pimentel (Amphora Books, 2020). Het is te koop bij de betere boekhandel en bij Amphora Books.

Onderscheiding
Op 25 juli 2021 werd Henriëtte Pimentel onderscheiden met de Jewish Rescuers Citation. De onderscheiding werd in ontvangst genomen door familieleden van Pimentel en werd uitgereikt door B’nai B’rith, een international organisatie die zich ten doel heeft gesteld het antisemitisme te bestrijden. De ceremonie vond plaats in het Verzetsmuseum in Amsterdam.

 

Bronnen:
joodsmonument.nl,
ghetto fighters house archives,
mooitienray.nl,
partou.nl
,

www.verzetsmuseum.org
plantage-weesperbuurtkrant 2009 01
Stadsarchief Amsterdam, Henriëtte Pimentel, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 635
Esther Shaya en Frank Hemminga, Wacht Maar; Het veelbewogen leven van Henriëtte Pimentel (Amphora Books, 2020)
met dank aan Esther Shaya en Frank Hemminga voor de aanvullingen en correcties van 8 juni 2021
bericht onderscheiding via Nu.nl, 25 juli 2021

illustratie:
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Plantage Middenlaan 31, Zuigelingen Inrichting en Kinderhuis, t.t.v. de opening, 29 december 1924, OSIM00001004334

gepubliceerd:
3 mei 2016

laatst bijgewerkt:
25 juli 2021