Synagoge Lange Houtstraat

Lange Houtstraat. Sloop voorzijde van de synagoge. Collectie Stadsarchief Amsterdam. foto’s 10009A003292

Op de Lange Houtstraat 9, die lag op de plek waar nu de Stopera staat, werd op de locatie van een eerdere synagoge uit 1726 in 1894 een nieuwe sjoel gebouwd waarvoor, volgens een krantenbericht, op 11 mei 1894 de eerste steen werd gelegd. De eerdere synagoge was het bedehuis van “Gemiloes Chasodiem”.

Salomon Poons 1934

Het ontwerp voor de nieuwe synagoge was van Gerlof Bartholomeus Salm (Amsterdam, 5 oktober 1831 – Amsterdam, 5 april 1897) en de opdrachtgever was de Nederlands Israëlitische Hoofdsynagoge. Salm gebruikte in zijn ontwerp gotische spitsboogvensters. Na de oorlog is deze synagoge, zoals alle gebouwen in de Lange Houtstraat, afgebroken.

De synagoge was voor de oorlog mede bekend door chazzan Salomon Poons (Den Haag, – Bergen-Belsen, ), de voorzanger.
Salomon Poons in januari 1906 verkozen tot de voorzanger van deze synagoge. In januari 1906 werd er campagne gevoerd om hem te kiezen, en de reden waarom stond in het Nieuw Israëlietisch Weekblad van 5 januari 1906. Een tegenkandidaat was M. Jacobson. Ook hij werd geprezen in advertenties en al pluspunt werd zijn kennis van het Amsterdamse én Kalf-chazonoet gebruikt, daarmee verwijzend naar de wijze waarop Kalf voorzanger was.
Deze B. Kalf vierde al eerder, op 10 augustus 1901, in deze synagoge zijn vijftigjarig jubileum als voorzanger. Kalf woonde op de Zwanenburgerstraat 15.
Dit was Benediktus Kalf (Gorredijk, 5 december 1824 – Amsterdam, 9 december 1903). Benediktus was niet alleen voorzanger en voorlezer, maar stond bij het Stadsarchief Amsterdam ingeschreven als slachter. Benediktus was gehuwd met Sara Souget (Amsterdam, 1834 – Amsterdam, 14 januari 1913) en zij hadden 15 kinderen. Benediktus had als bijnaam ‘de Gorredijker gazzen’.
Salomon Poons bleef voorzanger tot september 1934, om medische redenen moest hij toen met zijn werk stoppen.

Nog een jubileum
In april 1910 verscheen in het Nieuw Israëlietisch Weekblad een artikel over de koster (sjammes) van deze synagoge, de heer J. (Joseph) A. Delavile. Hij vierde zijn 25-jarig ambtsjubileum. Dit werd gevierd in de grote zaal van ‘Talmud Tora’ en het feest werd luister bijgezet door het zangkoor van de Nieuwe Synagoge. Rabbijn Saul (Sally) Sohlberg (Amsterdam, 17 juli 1859 – Coevorden, 4 april 1941) hield de feestrede en de voorzanger Salomon Poons zong.

Buiten gebruik
De synagoge bleef in gebruik tot Rosj Hasjana 1935. De synagoge werd toen aan de gewone diensten onttrokken en beschikbaar gesteld aan het doodgravers-college. Op donderdagavond 26 september 1935 werd de laatste dienst gehouden. Ondanks het feit dat voorzanger Salomon Poons net met pensioen was, leidde hij toch de dienst. Rabbijn S. Sohlberg sprak de feestrede uit en memoreerde de functie die deze synagoge had in deze buurt van Amsterdam.

 

bron:
Lange Houtstraat. Sloop voorzijde van de  synagoge. Collectie Stadsarchief Amsterdam. foto’s 10009A003292
NIW 17 oktober 1947
Weekblad voor Israëlietische huisgezinnen; uitgegeven vanwege de Vereeniging van Joodsche Wetenschappen te Rotterdam, jrg 25, 1894, no 19, 11-05-1894. Geraadpleegd op Delpher op 27-09-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBA15:005407071:00001
Kalf, Familiebericht. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 02-08-1901, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 14-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874118:mpeg21:p006
Stadsarchief Amsterdam, Benediktus Kalf, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 468, blad pagina 176
Stadsarchief Amsterdam, Gerlof Salm, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 909, blad pagina 423
Het feest van den Eerw. Heer B. KALF Dz.. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 16-08-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874105:mpeg21:p002
verkiezing voorzanger Poons, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 05-01-1906, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 15-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871819:mpeg21:p003
verkiezing voorzanger Jacobson, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 09-02-1906, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871824:mpeg21:p008
Dellaville. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 29-04-1910, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872781:mpeg21:p005
DE HEER S. POONS 65 JAAR. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 15-06-1934, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 16-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874523:mpeg21:p005
Buiten gebruik gesteld. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 27-09-1935, p. 25. Geraadpleegd op Delpher op 16-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871425:mpeg21:p025
EEN PLECHTIGE AFSCHEIDSDIENST. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 04-10-1935, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 16-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871426:mpeg21:p009

illustratie
Lange Houtstraat. Sloop voorzijde van de synagoge. Collectie Stadsarchief Amsterdam. foto’s 10009A003292
Het feest van den Eerw. Heer B. KALF Dz.. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 16-08-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874105:mpeg21:p002
verkiezing voorzanger Poons, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 05-01-1906, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 15-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871819:mpeg21:p003
verkiezing voorzanger Jacobson, Advertentie. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 09-02-1906, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871824:mpeg21:p008
DE HEER S. POONS 65 JAAR. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 15-06-1934, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 16-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874523:mpeg21:p005
EEN PLECHTIGE AFSCHEIDSDIENST. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 04-10-1935, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 16-01-2022, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871426:mpeg21:p009

gepubliceerd:
23 april 2016

laatst bijgewerkt:
16 januari 2022