nieuwe achtergracht

handwerkersvriendenkringHandwerkers Vriendenkring
In 1869 werd in de Handwerkers Vriendenkring opgericht. Het doel van deze vereniging was het bevorderen van de emancipatie van de Joodse arbeiders in Amsterdam. Men probeerde de Joodse arbeider ook in sociaal opzicht verder te brengen en dit alles op een gematigd progressieve manier. Op de Nieuwe Achtergracht 140 – 144 had deze vereniging al in 1925 een groot verenigingsgebouw, ontworpen door C.B. Posthumus Meyes in 1898. Hier werden cursussen gegeven en er was een bibliotheek. Ook richtte de Handwerkers Vriendenkring in 1895 het ziekenfonds Ziekenzorg op en in 1912 het bouwfonds. In 1924 kreeg de Handwerkers Vriendkring een uitbreiding om de hoek in de Roetersstraat, het latere Kriterion (zie ook Roetersstraat).
Het was dit bouwfonds wat zorgde voor veel woningen, onder meer in de Transvaalbuurt en op Uilenburg, waar tot op de dag van vandaag ingemetselde tegeltjes dit kenbaar maken op de woningen die door de Handwerkers Vriendenkring zijn gebouwd. Daarnaast werd het gebouw gebruikt voor vergaderingen en feesten. Op één van die vergaderingen in dit gebouw richtte op 14 maart 1909 een afsplitsing van de SDAP de Sociaal Democratische Partij op, die later de Communistische Partij Nederland werd.
Een deel van het gebouw van de Handwerkers Vriendenkring is na de oorlog door studenten omgebouwd tot het filmtheater Kriterion. Kriterion werd op 6 november 1945 geopend. De bestemming van filmtheater had dit gebouw in de oorlog overigens ook, toen was het het NSB Theater Metropool.
De Handwerkers Vriendenkring werd op last van de bezetter in 1942 opgeheven en is na de oorlog niet opnieuw opgericht.

Diamantslijperij Maatschappij
De Universiteit van Amsterdam maakt gebruik van een groot deel van de gebouwen op dit deel van het Roeterseiland. Een gigantisch gebouw op Nieuwe Achtergracht 170 is een voormalige diamantslijperij. Dit is de oudste diamantslijperij in Amsterdam, ontworpen door architect Van Straaten. De fabriek werd in 1845 geopend aan het begin van de industrialisatie en dit deel van de Nieuwe Achtergracht werd het centrum van de diamantindustrie. Het was een stoomslijperij en 30 jaar hield men hier het Amsterdamse diamantmonopolie. Rond 1893 beleefde deze slijperij haar tweede bloei. Er stonden 436 slijpmolens. De slijperij heeft dienst gedaan tot de jaren zestig van de vorige eeuw.
Een van de mensen die hier heeft gewerkt is de latere wethouder Monne de Miranda. In die tijd werd er 12 uur per dag gewerkt zonder schaften.

Joodse Invalide
Een groot deel van de Nieuwe Achtergracht wordt ook ingenomen door het gebouw van de Joodse Invalide. Dit gebouw wordt uitgebreider behandeld op de pagina van het Weesperplein.

Nieuwe Achtergracht 17-23 Soep & Co
De firma Benjamin A. Soep & Co had op de Nieuwe Achtergracht 17 – 23 een diamantslijperij. Het gebouw werd ontworpen door architect Gerrit van Arkel; er zaten Jugendstil-elementen in verwerkt maar die zijn door verschillende verbouwingen verloren gegaan.
Dit gebouw werd in 1906 gebouwd. Eind jaren dertig werd dit bedrijf geleid door Moos Vaz Dias (Amsterdam, 18 juli 1876 – Amsterdam, 8 juni 1942), Bernard Ludel, Henri Soep (Amsterdam, 24 mei 1901 – Bergen Belsen, 20 feb 1943) en Abraham Soep (overleden 1953). Bij de bouw was deze diamantslijperij uiterst modern, alles werd elektrisch aangedreven. Na de oorlog, in 1963, werd dit bedrijf overgenomen door Gassan Diamonds.

 

Nieuwe Achtergracht 41 – M Fresco
Op dit adres was de herenkapperszaak ‘Fifty-nine’ van M. Fresco gevestigd. Deze zaak was in de oorlog een van de kappers waar Joodse klanten gebruik van mochten maken.

Nieuwe Achtergracht 104 – Coelho
Het pand op 104 was de stoomdiamantslijperij De Eendracht van Coelho, gebouwd in 1887, wat de “Kaapse Tijd” was, de enorme toevloed aan diamant nadat in 1870 in Zuid Afrika diamant was gevonden.

Nieuwe Achtergracht 134
Op nummer 128 – 134 was ook een diamantslijperij gevestigd, in het pand naast de Handwerkers Vriendenkring. Op 4 april 1888 werd dit pand als diamantslijperij geopend door Van Weerden, Frères en S.E. Slijper. Het pand werd gebouwd in de Kaapse tijd, toen de diamantindustrie door de vondst van veel diamanten in Zuid Afrika hoogtij vierde. Er waren 163 slijpmolens in dit pand.

 
bron:
diverse bronnen,
aangevuld in jan 2012 met informatie uit “Diamantairs op de Achtergracht, Ons Amsterdam, juli – aug 2008”.
“Advertentie Fresco”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij“. Amsterdam, 15-04-1940. Geraadpleegd op Delpher op 14-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011117522:mpeg21:a0056
 
Laatst bijgewerkt:
14 februari 2017