Kerkstraat

De Nieuwe Kerkstraat is bezaaid met sporen van de Joodse geschiedenis van Amsterdam, de Kerkstraat heeft een stuk trieste geschiedenis.
 
Kerkstraat 8 – Tilona
Op de Kerkstraat 8 was voor de oorlog een dekenfabriek (“fabriek van gestikte dekens en wolverwerking”) gevestigd onder de naam Tilona. Deze was oorspronkelijk van een uit Duitsland gevluchte Joodse fabrikant, Frans Theodor Friedheim (Hamburg, 29 juni 1882 – Sobibor, ). Tijdens de oorlog werd het bedrijf onder een Verwalter (Duitse zaakwaarnemer) geplaatst. Frans Friedheim was gehuwd met Johanna Sara Maass (Borgholzhausen, 4 mei 1891 – Sobibor, ) en zij hadden een zoon Hans Alexander (Borgholzhausen, 31 juli 1918 – Heemstede, 2 maart 2006) en dochter Marie Luise Auguste (Essen, 22 mei 1920).  In de loop van de oorlog woonde het gezin in Sint Maartensdijk. De kinderen overleefden de oorlog.
 
Kerkstraat 75 – NSDAP-Van Rappard

Partijhuis NSDAP-Van Rappard. Dit was een splinterpartij die aansluiting van Nederland bij het Duitse Rijk propageerde. Had ook een stormafdeling (SA) die vaak gevechten uitlokte in de Jodenbuurt. In 1941 werd deze groep gedwongen zich bij de NSB aan te sluiten.

Kerkstraat 225 – gezin Van Adelsbergen
Hier woonden Henry van Adelsbergen (Uithoorn, – Extern kommando Vaihingen, ), zijn vrouw Johanna Francisca van Adelsbergen-Siperman (Geboorteplaats onbekend, – Amsterdam, ) en hun zoon Hans (1941) en dochter Suberdina Marianne (20 augustus 1929).
Henry was gehuwd en werd in Westerbork voor de keuze gesteld tussen deportatie of sterilisatie. Hij koos voor de sterilisatie. In maart 1943 scheidde hij van zijn vrouw en verhuisde. In 1944 moest hij zich melden bij de SD op de Euterpestraat en kwam daat de bovenbuurvrouw van Kerkstraat 225-II tegen, Branca Simons. Zij had de SD duidelijk gemaakt dat Henry gescheiden was en daarom niet meer vrijgesteld mocht zijn van deportatie. In augustus 1944 volgde zijn deportatie en hij kwam op 4 maart 1945 in buitencommando Vaihingen om het leven.

Kerkstraat 225-I-II – lokadres
Dit huis is afgebroken, maar in de oorlog was het een lokadres voor Joodse onderduikers. Men dacht er te kunnen onderduiken, maar men werd er verraden. Onder de verraden Joodse onderduikers waren Erich en Heinz Geiringer van het Merwedeplein. Het verraad werd gedaan door de Joodse bewoonster van de tweede verdieping, Branca Simons, die daartoe door de SD was aangezet.

burco

A. Wijnschenk voor zijn winkel, april 2000. bron: beeldbank Amsterdam
Vijzelstraat 111 Fietsenfabriek “Burco” (hoofdadres) hoek Kerkstraat nr. 247 met eigenaar de heer Wijnschenk, foto, Rijn, Ton van. Collectie Stadsarchief Amsterdam: foto’s eigen fotodienst, april 2000. 010122019348

Kerkstraat 247 – fietsfabriek
Hier was een Amsterdamse fietsenfabriek van Frans van Buuren en A. Wijnschenk gevestigd. Dit bedrijf werd op 1 februari 1939 opgericht. Na de 2e wereldoorlog was dit een middelgrote fietsenfabriek, die in topjaren 20.000 fietsen produceerde. A. Wijnschenk overleed in 1998 op 87 jarige leeftijd. Sinds enkele jaren is de fabriek weg uit de Kerkstraat en is Burco overgenomen door de Accell groep. Burco had tal van jaren haar fabriek in het voormalige badhuis aan de Nieuwe Uilenburgerstraat 116.

puls
Collectie / Archief Fotocollectie Anefo, Reportage / Serie [ onbekend ] Verhuiswagen van de firma A. Puls , Verhuisbedrijf Puls was berucht vanwege het transporteren van Joodse inboedels tijdens de 2e wereldoorlog. 28 december 1945 Amsterdam, Noord-Holland. Fotograaf Onbekend / Anefo Auteursrechthebbende Nationaal Archief, CC0 Nummer toegang 2.24.01.03, Bestanddeelnummer 901-2940

Kerkstraat 303-305 – Verhuisbedrijf Puls
Op 303-305 was in de oorlog het verhuisbedrijf van Puls gevestigd. Abraham Puls (Amsterdam, 1 september 1902 – Amsterdam, 3 september 1975) was een NSB’er, wat betekent dat hij het eens was met de bezetter. Hij kreeg in de oorlog de opdracht om de huizen van Joodse Amsterdammers die waren weggevoerd leeg te halen.

pand van Puls, 2009
pand van Puls, 2009

Alle goederen van deze mensen werden zo snel mogelijk weggehaald en naar de haven gebracht (pakhuis Argentinië). Vanuit die locatie vertrokken de goederen naar Duitsland en naar Duitsers in bezette gebieden. Ook werknemers van Puls, en Puls zelf, hebben het nodige meegepikt van de spullen die ze moesten wegvoeren.
Voor de Amsterdammers werd het woord Puls al snel een werkwoord. Pulsen betekent dus een huis leegstelen. Ongeveer 29.000 huizen van Joodse Amsterdammers werden gepulst. Zo werd ook het Achterhuis waar Anne Frank zat ondergedoken door Puls leeggehaald.
Na de oorlog hebben nog nabestaanden van Puls in dit pand gewoond. Puls zelf heeft Na het overlijden van deze mensen is dit pand ingrijpend verbouwd en vanaf 2011 wordt het pand, nu een appartementencomplex, opnieuw bewoond.  Puls werd na de bevrijding opgepakt dor de Binnenlandse Strijdkrachten en opgesloten in het Huis van Bewaring I (Weteringschans). Hij werd op 4 juni 1947 ter dood veroordeeld. Zijn straf werd op 4 februari 1949 omgezet in een levenslange gevangenisstraf en op 25 mei 1959 omgezet in een straf van 24 jaar.
Een verhaal over het “werk” van Puls in de Kerkstraat staat hier.

Kerkstraat 363
Zie Amstelveld.

Kerkstraat 373 – Selma Joles
Van 30 oktober 1945 tot 1 juni 1946 woonde arts Selma Joles (Amsterdam, 20 april 1907 – Tiberias, 25 januari 1963) op dit adres.

Kerkstraat 396 – gezin Lap
Abraham Lap (Amsterdam, 1 april 1882 – Auschwitz, ) was sigarenmaker en woonde vanaf 1926 op dit adres. Daarvoor woonde het gezin op de Zwanenburgerstraat en voor 1910 woonde het gezin op de Jodenbreestraat 97. Abraham was gehuwd met Schoonje (Sjeintje) Bos (Amsterdam, 10 december 1874 – Amsterdam, ) en het gezin had de volgende kinderen: Marcus (Amsterdam, 27 juli 1908), Rebecca Vogelina (Amsterdam, 10 november 1909), Isaac (Amsterdam, 1 juli 1911 – Auschwitz, ). Rebecca overleefde de oorlog. Zoon Isaac was gehuwd met Judith Benvenida Druijf (dochter van Mozes Druijf).

Kerkstraat 399 – Jules Monas
Op dit adres woonde de gevierde dansleraar Jules Monas. Het pand is afgebroken.

bron:
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Abraham Lap
informatie Mirjam Loonstijn
Kerkstraat 8: Judith van der Wel, Spiegelmoeders, Een verzwegen familiegeschiedenis (Amsterdam 2019) 127
Kerkstraat 8: Stadsarchief, woningkaarten
“Advertentie Tilona”. “De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad”. ‘s-Hertogenbosch, 12-10-1938. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010540041:mpeg21:a0022
Stadsarchief Amsterdam, archiefkaart gezin Friedheim
Selma Joles via https://www.genealogieonline.nl/stamboom-van-emden-culemborg/I1066.php
nr 225: Bianca Stigter, Atlas van een bezette stad. Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2019) 179
nr 225: www.joodsmonument.nl, lemma gezin Van Adelsbergen, correctie op informatie Atlas van een bezette stad.

Illustraties:
“Advertentie Tilona”. “De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad”. ‘s-Hertogenbosch, 12-10-1938. Geraadpleegd op Delpher op 17-03-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010540041:mpeg21:a0022

laatst bijgewerkt:
2 november 2019