Nieuwe Prinsengracht

De nieuwe Prinsengracht werd aangelegd bij de laatste uitbreiding van de grachten in de 17e eeuw. Oorspronkelijk liep de Nieuwe Prinsengracht door tot aan het Entrepotdok. Deze situatie bestond tot 1866, de drie vijvers in Artis zijn de resten van het gedempte deel van deze gracht. De Nieuwe Prinsengracht had voor de oorlog een grote Joodse bevolking.

nwprinsegr17a
mazon habanot. Nieuwe Prinsengracht 17, Portugees-Israëlische Meisjes Weeshuis. Internationaal Persfoto Bureau N.V. oktober 1926. Collectie Stadsarchief Amsterdam: foto-afdrukken. OSIM00003001946

Nieuwe Prinsengracht 17 – Mazon Habanot
Hier was het Portugees Israëlitisch Meisjesweeshuis Mazon Habanot (foto rechts). Het pand werd in november 1945 gesloopt.

Nieuwe Prinsengracht 18 – Josef Berger
In 1941 had Josef Berger op dit adres restaurant Tel Aviv. Het restaurant was aangesloten bij REOR.

Nieuwe Prinsengracht 28-3 – Neubauer
Hier woonde Jakob Neubauer (Leipzig, 29 januari 1885 – Bergen-Belsen, 22 maart 1945), leraar van het Nederlands-Israëlitisch Seminarium.
Jakob vluchtte met zijn gezin in 1933 uit Duitsland naar Nederland. Hij speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het seminarium. Jakob trouwde in 1914 en had 6 kinderen. In 1941 woonden er nog 2 thuis. Deze kinderen en zijn vrouw overleefden de oorlog, zijn zoon Josua Jescheskel Neubauer (Würzburg, 26 november 1924) werd vermoord in Bergen-Belsen op 3 september 1944.

Nieuwe Prinsengracht 32 – Café Centraal
Op 18 november 1894 werd in Café Centraal aan de Nieuwe Prinsengracht hoek Weesperstraat de Algemeene Nederlandse Diamantbewerkers Bond (ANDB) opgericht. Henri Polak was één van de initiatiefnemers en werd voorzitter van de vakbond.
Daarnaast werd hij voorzitter van het Wereldverbond van Diamantbewerkers. Op zijn initiatief kwam in 1905 het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) tot stand. Hiermee was de eerste vakbond in Nederland ontstaan. Vakbonden zijn belangrijk om op te komen voor de belangen van arbeiders (werknemers).

In 1929 was de bestemming van het pand al veranderd, het was toen een aardappelen, groenten- en fruithal van Nathan Walg (Amsterdam, 7 september 1892 – Sobibor, 9 april 1943).
Nathan had ook een fruithal op de P. C. Hooftstraat in Amsterdam. In 1941 woonde hij en zijn vrouw Betje del Canho (Amsterdam, 22 mei 1888- 9 april 1943) op de Ceintuurbaan 251-1. Gedurende de oorlog doken zij onder, werden gepakt en via Westerbork naar Sobibor gedeporteerd.

Nieuwe Prinsengracht 36 – Van Gelderen
In 1903 zat hier de zaak van Van Gelderen, in koloniale waren. Dit was volgens de advertentie op de hoek met de Lepelkruisstraat.

Nieuwe Prinsengracht 51-1 – Süskind
Op dit adres woonde Walter Süskind met zijn vrouw Johanna Natt en dochter Yvonne.
Het pand is in 2015 gerestaureerd door stadsherstel en op 5 mei 2015 werd er een plaquette op het pand onthuld.
Op de begane grond, 51, woonde Mozes Wijnberg (Leek, 11 mei 1880 – Vught, 10 mei 1943) en zijn vrouw Estella Cohen (Hoogezand, 31 december 1884 – Sobibor, 28 mei 1943).

Nieuwe Prinsengracht 54-II – De Regt / Van Dijk
In 1943 woning van de beruchte V-Frauen Mies de Regt en Ans van Dijk en enkele andere verraders van Joden.

Nieuwe Prinsengracht 71 – Joseph Mendes da Costa
De beeldhouwer Joseph Mendes da Costa (Amsterdam, 4 november 1863 – Amsterdam, 20 juli 1939) woonde rond 1898 op deze gracht op nummer 71 met zijn vrouw Hanna Jessurun de Mesquita. Hanna was de zus van graficus Samuel Jessurun de Mesquita. Joseph en Hanna trouwde in 1891. In 1912 verhuisde hij naar Laren, naar de Engweg 2.

Nieuwe Prinsengracht 110hs – kledingbedrijf Mozes d’Ancona
Dit kledingbedrijf van Mozes d’Ancona (Amsterdam, 28 juni 1913 – Sobibor, 23 juli 1943)  (Mozes Ancona volgens de woningkaart) werkte in de oorlog uitsluitend voor ‘vertrekkende Joden’. In bestelling zijnde goederen werden door de Joodse Raad nagezonden. Mozes was gehuwd met Marta Hinfeld (Eppingen, 14 augustus 1920 – Sobibor, 23 juli 1943).

Samuel Jessurun de Mesquita
Samuel Jessurun de Mesquita, tekenaar (Amsterdam, 6 juni 1868 – Auschwitz, 11 februari 1944) heeft op deze gracht gewoond voor hij verhuisde naar de Linneauskade 24-2.

Bron:
De Tribune, sociaal democratisch weekblad, 23 april 1910, adv Café Centraal
wikipedia, lemma nieuwe prinsengracht (geraadpleegd 27 maart 2015)
wikipedia, lemma Joseph Mendes da Costa (geraadpleegd 27 maart 2015)
wikipedia, lemma Samuel Jessurun de Mesquita (geraadpleegd 27 maart 2015)
Het Volk, dagblad voor de arbeiderspartij, 16 nov 1929, bestemming Nw Prinsengracht 32
stadsarchief Amsterdam, woningkaarten, Nw Prinsengracht 17
stadsarchief Amsterdam, woningkaarten, Nw Prinsengracht 32
www.joodsmonument.nl, lemma Wijnberg, lemma Suskind (geraadpleegd 27 maart 2015)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 18 sep 1903, Van Gelderen, nummer 36
“Advertentie Mozes d’Ancona”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam”. Amsterdam, 1942/11/13 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 14-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318344:mpeg21:p008
M. d’Ancona: Bianca Stigter. Atlas van een bezette stad. Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2019) 233
Stadsarchief Amsterdam, woningkaart Nieuwe Prinsengracht 110
De Regt/Van Dijk: Bianca Stigter. Atlas van een bezette stad. Amsterdam 1940 – 1945 (Amsterdam 2019) 233

illustratie
mazon habanot. Nieuwe Prinsengracht 17, Portugees-Israëlische Meisjes Weeshuis. Internationaal Persfoto Bureau N.V. oktober 1926. Collectie Stadsarchief Amsterdam: foto-afdrukken. OSIM00003001946
“Advertentie Mozes d’Ancona”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam”. Amsterdam, 1942/11/13 00:00:00, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 14-11-2019, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318344:mpeg21:p008

laatst bijgewerkt
13 november 2019