Swammerdamstraat

De Joodse geschiedenis van de Swammerdamstraat wordt, zoals alle straten in deze buurt, gekenmerkt door veel Oost-Europese Joden die, op de vlucht en op weg naar een nieuwe toekomst in de Verenigde Staten, in Nederland bleven. In deze buurt gingen velen van hen wonen. Er woonden zoveel Joodse mensen in deze straat dat veruit de meerderheid van de inwoners van Joodse afkomst was. Op de hoek van de Swammerdamstraat en de Blasiusstraat stichtten zij een synagoge.

hollandiachocoladeSwammerdamstraat 2 – West Frisia
Het hoofd-kantoor van de cacao- en chocolade-fabriek “West-Frisia” was op dit adres gevestigd. Het bedrijf had de fabriek in Enkhuizen staan en produceerde “de alom bekende Hollandia en Vrede Reepen” in 1917. En dat “Vrede” relateerde aan de 1e wereldoorlog.

Swammerdamstraat 3-3 – Kanes
Op dit adres woonde Ezechiël en Anna Kanes met hun gezin.

Swammerdamstraat 7 – Sanders
S Sanders was arts en vestigde zich op dit adres in 1893.

Swammerdamstraat 8 – Pimentel
Wanneer men zich in 1902 wenste te bekwamen in de synagogale gezangen voor het ambt van voorlezer van de Portugees Israëlitische Gemeente dan kon men zich wenden tot de heer Jos Pimentel, die op dit adres woonde.

Swammerdamstraat 8 – rabbijn
In 1928 tot ca. 1932 woonde op dit adres rabbijn Dr de Hond.

Swammerdamstraat 11-h – onderwijzer Melkman
Op dit adres woonde volgens Barend Zwaaf meester Melkman, onderwijzer van de school in de Valkenburgerstraat. Hij had daar de bijnaam Melkpikkie.

Swammerdamstraat 19 – Van der Horst
Karel van der Horst vestigde zich in 1919 op dit adres en kwam uit Meppel. Hij adverteerde in het NIW en deed in de in- en verkoop van partijgoederen, manufacturen e.d.

Swammerdamstraat 20 – familie Blanes
Het verhaal over de koffer van Sara Blanes staat hier.

Swammerdamstraat 21 – Wessel
I Wessel Lzn had in 1926 een complete meubileerinrichting op dit adres. Men kon er terecht voor behang, stofferen, tapijten, linoleum en gordijnen.

Swammerdamstraat 22 – rabbijn
Rabbijn Dr M de Hond woonde vanaf ca 1932 op dit adres.

Swammerdamstraat 24 – Duitz
Mr Herman Duitz, advocaat en procureur (Amsterdam, 19 januari 1913)  was commissaris van het Keneisijo Gedoulo-fonds in Nederland en woonde hier in 1937. Zijn moeder, Elisabeth Duizend (Amsterdam, 14 april 1875) werd met zijn zus dochter Alida (Den Haag, 27 februari 1903) en broer Simon (Amsterdam, 29 april 1907) in Sobibor vermoord op 23 juli 1943. Broer Henri (Amsterdam, 8 mei 1906 werd vermoord in Auschwitz op 30 september 1942, Herman in Midden Europa op 30 juni 1944. Herman was gehuwd met Helene Levie (Amsterdam, 12 mei 1918 – Auschwitz, 30 april 1944).

swammerdam25Swammerdamstraat 25 – Neerlandia
Firma M L de Lange opende op 18 september 1900 hier de tweede filiaal van hun zuivelhandel “Neerlandia”.

Swammerdamstraat 26 – Abrahamson
Jacq S Abrahamsohn was meester tailleur (kleermaker) en op dit adres gevestigd in 1902.

Swammerdamstraat 26 – De Kromme
In oktober 1904 was op dit adres de fruit-, visch- en comestibleshandel van Ph. de Kromme gevestigd. Roosje de Kromme had hier haar inleggerij.

Swammerdamstraat 26-28 – Coster
Op dit adres was in 1940 drukkerij Coster gevestigd.

Swammerdamstraat 27 – Querido
J E Querido was op dit adres gevestigd in 1902 en was vleeschhouwer.

Swammerdamstraat 29 – Spaargaren
D Spaargaren was koopman in aardappelen en op dit adres in 1896 gevestigd.

Swammerdamstraat 32 – Vleeschhouwer
J Vleeschhouwer verzond in 1907 kaas (10 pond voor dfl 4,–) door heel Nederland vanaf dit adres. De zaak werd “De vanouds bekende Weesperboterwinkel” genoemd.

Swammerdamstraat 36 – van Dijk
A van Dijk en Zn was op dit adres gevestigd in 1920 en had er een luxe broodbakkerij.

Swammerdamstraat 36 – Carança
B Carança en Zn had op dit adres in 1936 een schildersbedrijf. Op de Ruyschstraat 22 was er ook een vestiging.

Swammerdamstraat 37-2 – Hildesheim.
Het gezin van Simon Hildesheim had op 29 juni 1939 het Joodse vluchtelingetje Jacob Apfelbaum (Duisburg, 28 september 1929 – Auschwitz, 26 mei 1944) opgenomen. Hij was de broer van David Apfelbaum. Simon Hildesheim (Wijk bij Duurstede, 15 juni 1890 – Sobibor, 16 juli 1943) was gehuwd met Sara Abrahams (Amsterdam, 20 oktober 1886 – Sobibor, 16 juli 1943).

Swammerdamstraat 40 – Auerhaan
Op dit adres woonde in 1930 Bep Auerhaan, die toen, op 15-jarige leeftijd, al een gedicht geplaatst kreeg in het Algemeen Handelsblad.

Swammerdamstraat 46 – Sons
S Sons Mzn verkocht kruideniers- en grutterswaren vanaf dit adres in 1898.

Swammerdamstraat 46 – H Lek
Hartog Lek had in 1927 op dit adres zijn confiseur en patissierwinkel gevestigd

Swammerdamstraat 48 – v d Bergh
Jac v d Bergh had op dit adres in 1936 een sigarenmagazijn. Jacques van den Bergh werd in Amsterdam geboren op 28 januari 1906. Hij was getrouwd met Dara Kater (Amsterdam, 7 januari 1906) en zij hadden een zoon Simon Herman (Amsterdam, 14 december 1941). Het gezin werd vermoord in Sobibor op 2 juli 1943.

Swammerdamstraat 50 – Kaas
L A Kaas was in 1923 op dit adres gevestigd en leverde binnen en buiten Amsterdam alle soorten paaswaren onder toezicht van het Amsterdamse Opperrabbinaat.
Op dit adres woonden Levie Kaas (Amsterdam, 13 februari 1885 – Sobibor, 16 april 1943), zijn vrouw Henriette Sturkop (Amsterdam, 14 januari 1883 – Sobibor, 16 april 1943), hun dochter Gretha Witjas-Kaas (Amsterdam, 28 januari 1909 – Sobibor, 9 juli 1943) en haar zonen David Benjamin (Amsterdam, 10 december 1929 – Sobibor, 9 juli 1943) en Louis (Amsterdam, 1 mei 1935 – Sobibor, 9 juli 1943).

Swammerdamstraat 54 – Magnus
S Magnus opende in 1903 hier zijn zaak in zuurwaren, vis, comestibles en ingelegde waren.

Swammerdamstraat 56 – Roe

J B & M J Roe produceerden en verkochten zuurwaren en hadden hun inleggerij op de Houtkoopersburgwal 8. Het kantoor van dit bedrijf was in 1899 op dit adres gevestigd.

Swammerdamstraat 58 – Uhlenbusch
Firma Uhlenbusch adverteerde in 1929 vanaf dit adres. Het was een zaak in elektriciteit en radio.

Swammerdamstraat 58 – Schatens en Daane
Schatens en Daane waren hier in 1946 gevestigd. Dit was een zaak in elektrische apparaten en ze installeerden café-cabaret De Ysbreker.

Swammerdamstraat 60 – Block
Coiffeur J C Block was op dit adres gevestigd in 1920.

61
61

Swammerdamstraat 61 – Slagerij Prins
Hijman (Amsterdam, 1 februari 1867 – Auschwitz, 15 oktober 1942) en Mietje Prins – Philips (Middelharnis, 30 december 1866 – Auschwitz, 15 oktober1942) hadden op de Swammerdamstraat een koosjere slagerij. Dat was in een mooi pand op nummer 61 (foto rechtsboven).
Hijman stond bekend als een orthodox man.

Hijman en Mietje kregen hun eerste kind Sara in 1891 (27 juni – Amsterdam, 12 sep 1919) gevolgd door Wilhelmina (Mien) (Amsterdam, 4 juli 1892 – Sobibor, 21 mei 1943), Christina (Stien) (Amsterdam, 8 oktober 1893 – Auschwitz, 7 juli 1943), Heintje (Amsterdam, 1895 – Amsterdam, 22 juni 1901), Hartog (Amsterdam, 22 juni 1898 – Auschwitz, 28 februari 1943), Lina (Amsterdam, juni 1901 – Amsterdam, 8 april 1902), Marcus (Max) (Amsterdam, 11 september 1906 – Auschwitz, 30 september 1942) en Willem (Amsterdam, 4 juli 1911 – Rotterdam, 8 januari 2004) en nog 3 kinderen die voortijdig overleden zijn en de geboortedata op dit moment nog niet bekend zijn.

prinswilhelminaadvniw191901De slagerij kon gedurende de crisis met moeite het hoofd boven water houden. In 1928 waren Hijman en Mietje op leeftijd en dat, gecombineerd met de crisis, liet hen de slagerij verkopen en ze trokken met hun gezin naar Rotterdam waar ze op de Crooswijksesingel bij hun dochter Christina en haar man Abraham Spier (Kampen, 26 december 1895 – Midden Europa, 28 februari 1945) introkken. Hijman en Mietje zijn vanuit Rotterdam gedeporteerd en in Auschwitz omgekomen.

Swammerdamstraat 61 is na de oorlog een versmarkt geweest en een fietsenstalling, nu is de begane grond bij Café Ruysch getrokken, dit café zit in het hoekpand.
De Swammerdam was een op-en-top Joodse straat waar nauwelijks niet-Joodse mensen woonden en waar behalve de nu nog tastbare Joodse sporen ook nu onzichtbare sporen aanwezig zijn. Zo deed Willem bar mitswah in een chewresjoel (chewre=vereniging) in de straat.

Swammerdamstraat 68 – A de Jong
A de Jong was vleeschhouwer en in 1896 op dit adres gevestigd.

Swammerdamstraat 70 – synagoge
Op dit adres was een synagoge gevestigd.

Swammerdamstraat 70 – Kleinkramer
Anton Kleinkramer had in 1926 een machinale grafsteen- en beeldhouwerij en was op dit adres en op de Middenweg 86 gevestigd.

73
73

Swammerdamstraat 73-1
Marianne Abas en Jacques Santcroos

Voor deze straat is een bron te vinden (tzorofolk.com) waarin getrouwd wordt in een huis in deze straat. Was dit de chewresjoel?

Het betreft de choppe (huwelijk) van Marianne Abas en Jacques Santcroos, die trouwden op Swammerdamstraat 73-1hoog (foto rechts).
De zoon van Marianne en Jacques gaf de informatie over dit adres. Zijn ouders konden zich een choppe in de synagoge niet permitteren en daarom trouwden zij in de ouderlijke woning van Marianne, de woning van haar ouders Salomon Jacob Abas (1875 – 1 juni 1939) en Clara Coppenhagen (Amsterdam, 25 aug 1876 – Sobibor, 23 april 1943). Marianne en Jacques overleefden de oorlog en emigreerden in 1946 met hun zoon naar het Verenigd Koninkrijk. Swammerdamstraat 73 was derhalve niet de chewresjoel.

bron:
home.hcc.net/joodse spier families.htm,
met dank aan Elsje Prins,
joodsmonument.nl
www.dokin.nu, lemma Jacob Apfelbaum (geraadpleefd 26 dec 2015)
Jack Santcross, Verenigd Koninkrijk, aanvulling choppe Marianne Abas en Jacques Santcroos (17 juni 2015)
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 25 aug 1893, Sanders, nummer 7
ibidem, 7 sep 1896, De Jong, nummer 68
idibem, 7 sep 1896, Spaargaren, nummer 29
ibidem, 16 sep 1898, Sonsa, nummer 46
ibidem, 3 maart 1899, Roe, nummer 56
ibidem, 14 sep 1900, Neerlandia, nummer 25
ibidem, 3 jan 1902, Pimentel, nummer 8
ibidem, 1 okt 1902, Querido, nummer 27
ibidem, 1 okt 1902, Abrahamson, nummr 26
ibidem, 14 okt 1904, De Kromme, nummer 26
ibidem, 27 sep 1907, Vleeschhouwer, nummer 32
ibidem, 20 juni 1919, Van der Horst, nummer 19
ibidem, 10 sep 1920, Block, nummer 60
ibidem, 10 sep 1920, Van Dijk, nummer 36
ibidem, 23 maart 1923 Kaas, nummer 50
ibidem, 18 juni 1926, Kleinkramer, nummer 70
ibidem, 17 sep 1926, Wessel, nummer 21
ibidem, 23 sep 1927, Lek, nummer 46
ibidem, 13 jan 1928, De Hond, nummer 8
ibidem, 4 okt 1929, Uhlenbusch, nummer 58
ibidem, 4 nov 1932, M de Hond, nummer 32
ibidem, 16 sep 1936, v d Bergh, nummer 48
ibidem, 16 sep 1936, Carança, nummer 36
ibidem, 19 feb 1937, Duitz, nummer 24
ibidem, 2 feb 1940, Coster, nummer 26-28
ibidem, 1 feb 1946, Schatens en Daane, nummer 58
www.joodsmonument.nl, lemma Gezin Weduwe Elisabeth Duiz-Duizend.
stadsarchief Amsterdam, persoonskaart Herman Duitz
“Advertentie Hartog Lek”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 19-09-1930. Geraadpleegd op Delpher op 09-08-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858635:mpeg21:a0017
Barend Zwaaf, De laatste Joodse zuurventer van de Amsterdamse eilanden (Amsterdam 2000) 5
“Advertentie Magnus”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 11-09-1903. Geraadpleegd op Delpher op 11-01-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871722:mpeg21:a0030

illustraties:
Nieuw Israëlietisch Weekblad, 14 sep 1900, Neerlandia, nummer 25
ibidem, 17 jan 1919, W Prins, nummer 61
Hollandia reep – uitsnede uit foto op www.tincollectors.nl (geraadpleegd 27 dec 2015)
foto’s nummer 61 © joodsamsterdam.nl
“Advertentie Hartog Lek”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 19-09-1930. Geraadpleegd op Delpher op 09-08-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858635:mpeg21:a0017
“Advertentie Magnus”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 11-09-1903. Geraadpleegd op Delpher op 11-01-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871722:mpeg21:a0030


laatst bijgewerkt:

23 januari 2018