Nieuwe Achtergracht

Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Nieuwe Achtergracht richting Plantage Muidergracht met rechts het Verzorgingshuis voor Ouden van Dagen in de Roetersstraat 2, 1900. Collectie Stadsarchief Amsterdam: prentbriefkaarten, PBKD00181000003

De Nieuwe Achtergracht ligt aan de oostzijde van de Amstel in het verlengde van de Achtergracht.

Nieuwe Achtergracht 1b – T. Sjouwerman
De meubel- en stoffeerinrichting van T. Sjouwerman werd in oktober 1907 naar dit adres verplaatst. Daarvoor was het bedrijf gevestigd op de Bethaniënstraat 31.

Nieuwe Achtergracht 4 – A. M. Ensel
A. M. Ensel was melkslijter op dit adres en maakte in 1902 bekend dat hij een koosjer volkskoffiehuis en restaurant zou beginnen in Zandvoort op de Kerkstraat hoek Kerkplein 35. De zaak ging op 15 mei 1902 open.

Nieuwe Achtergracht 6 – J. Cardozo
Ziekenverpleger en waker J. Cardozo was hier in 1891 gevestigd.

Nieuwe Achtergracht 6 – Izak Mok
Izak Mok, tailleur, was hier rond 1906 gevestigd en leverde herenkleding.

Nieuwe Achtergracht 9-11 – Garage Moderne
Vanaf het einde van de jaren 10 was hier ‘Garage Moderne’ gevestigd. Men adverteerde veelvuldig in de Joodse media.

Nieuwe Achtergracht 11 – Agoedas Jisroeil
In 1929 was hier een lokaal gevestigd van deze jeugdvereniging.

Nieuwe Achtergracht 13 – vleeschhouwer A. D. Polak
Vleeschhouwer A. D. Polak werkte in de Israëlietische Vleeschhal en vestigde zich in 1890 op dit adres.

Nieuwe Achtergracht 13 – Oost-Joodse Arbeiders Cultuur Vereniging Sch. Anski
Op 1 april 1933 opende deze vereniging haar lokalen op dit adres.

Nieuwe Achtergracht 14hs– gezin Auerhaan
Hier woonde elektricien Maup (Mozes) Auerhaan (Amsterdam, – Mauthausen, ) en zijn vrouw Sara Frank (Amsterdam, – Westerbork, ). Maup werd opgepakt tijdens een van de eerste razzia’s in Amsterdam, die op zaterdag 22 februari 1941.

Nieuwe Achtergracht 17 – J. Salzedo
J. Salzedo was een van de leden van de propagandacommissie van de ‘Vereniging Amicitia’, een vereniging die behoeftige kinderen van alle gezindten wilde kleden van van voedsel wilde verschaffen. Hij woonde op dit adres in 1893. Waarschijnlijk was dit Jacob Lopes Salzedo, diamantklover, geboren in Amsterdam in 1822.

Nieuwe Achtergracht 17-23 – Soep & Co. 
De firma Benjamin A. Soep & Co. had op de Nieuwe Achtergracht 17 – 23 een diamantslijperij. Het gebouw werd ontworpen door architect Gerrit van Arkel; er zaten Jugendstil-elementen in verwerkt maar die zijn door verschillende verbouwingen verloren gegaan.
Dit gebouw werd in 1906 gebouwd. Eind jaren dertig werd dit bedrijf geleid door Moos Vaz Dias (Amsterdam, 18 juli 1876 – Amsterdam, 8 juni 1942), Bernard Ludel, Henri Soep (Amsterdam, 24 mei 1901 – Bergen-Belsen, 20 februari 1943) en Abraham Soep (overleden 1953). Bij de bouw was deze diamantslijperij uiterst modern, alles werd elektrisch aangedreven. Na de oorlog, in 1963, werd dit bedrijf overgenomen door Gassan Diamonds.

Nieuwe Achtergracht 18 – Kruideniers- en Grutterswaren E. M. Polak
E. M. Polak verkocht vanaf dit adres Curaçaose Amandelen (pelpinda’s) in 1886 voor H. H. Slijters e.d. In februari 1887 ging de zaak naar de Korte Amstelstraat 14.

Nieuwe Achtergracht 22 – muziekonderwijzer B. Wolff
In 1889 was hier muziekonderwijzer B. Wolff gevestigd.

Nieuwe Achtergracht 23 – Isidore Hen
Isidore Hen woonde hier rond 1897 en voerde toen het secretariaat voor een nieuw op te richten koor voor de Nieuwe Synagoge.

Nieuwe Achtergracht 41 – kapper Fresco
Op dit adres was de herenkapperszaak ‘Fifty-Nine’ van M. Fresco gevestigd. Deze zaak was in de oorlog een van de kappers waar Joodse klanten gebruik van mochten maken. Mozes Fresco werd in Amsterdam geboren op 23 januari 1916 en was gehuwd met Benedita Meljado (Hamburg, 17 juli 1915 – Auschwitz, 3 september 1943) en zij hadden een zoon Jacob Haim (Amsterdam, 9 maart 1938 – Auschwitz, 3 september 1943). Op 24 september 1938 verhuisde het gezin naar de Lepelstraat 51. In de oorlog woonde het gezin op de Nieuwe Kerkstraat 9-3. Mozes werd in Auschwitz vermoord op 31 maart 1944.

Nieuwe Achtergracht 47 – kantoorboekhandel Roos & De Lange
Deze kantoorboekhandel was hier gevestigd rond 1893.

Nieuwe Achtergracht 47-3 – Elkan Prins
Op dit adres werd Elkan Prins (Amsterdam, – Auschwitz, ) geboren. Elkan was een zoon van Mozes Prins (Amsterdam, – Oranienburg, ) en Dina Polak (Amsterdam, – Extern kommando Beendorf, ). Hun dochter Schoontje overleefde de oorlog.

Nieuwe Achtergracht 61 – Hebreeuwse boekhandel D. L. Cardozo
Deze boekhandel was rond 1896 op dit adres gevestigd en verhuisde in april van dat jaar naar de Nieuwe Prinsengracht 26.

Nieuwe Achtergracht 65 – gezin Benavente
Op 4 mei 1898 verloofde Jacob Lierens zich met Henriëtte Benavente. De receptie werd op deze dag gehouden in het huis van J. Benavente op dit adres. Lees verder.

Nieuwe Achtergracht 93hs – Rachella Rosner
In 1942 woonde hier Rachella Rosner (Brody, – Auschwitz, ) en haar zoontje Alfred Alexander. Zie verder de Nieuwe Kerkstraat 18-3.

Nieuwe Achtergracht 98 – Joodse Invalide
Een groot deel van de Nieuwe Achtergracht wordt ook ingenomen door het gebouw van de Joodse Invalide. Dit gebouw wordt uitgebreider behandeld op de pagina van de Joodse Invalide.

Nieuwe Achtergracht 100-1 – sigarenmaker S. Vos
Deze sigarenmaker was hier rond 1894 gevestigd.

Nieuwe Achtergracht 104 – diamantslijperij De Eendracht – Coelho
Het pand op 104 was de stoomdiamantslijperij De Eendracht van Coelho, gebouwd in 1887, wat de “Kaapse Tijd” was, de enorme toevloed aan diamant nadat in 1870 in Zuid Afrika diamant was gevonden.

Nieuwe Achtergracht 106-108 – Sigarenfabriek ‘Amerika’.
Deze sigarenfabriek werd rond 1890 gesticht door Abraham Kijzer (1865 – 1907).

Nieuwe Achtergracht 113 – Arnold Barend van der Velde
Op 10 september 1910 werd Arnold (Amsterdam, 1 september 1897 – Den Haag, 1972) Bar Mitswah (kerkelijk meerderjarig). Arnold was een zoon van Benjamin van der Velde (Amsterdam, – Amsterdam, ) en Flora Italiaander (Rotterdam, – Amsterdam, ). Vader Benjamin was in 1914 secretaris van de R. Jesaja Kleerekoper Stichting.
Op 17 april 1915 werd Andries Salomon (Amsterdam, – Auschwitz, ) Bar Mitswah en op 12 mei 1917 David Hartog (Amsterdam, 5 mei 1904 – Indische Oceaan bij Benkoelen a/n Junyo Maro, 18 september 1944).

Nieuwe Achtergracht 123 – Vereniging ‘Kennis en Godsvrucht’ / Herman Elteschool
In 1927 was het secretariaat van deze Joodse onderwijsorganisatie op dit adres gevestigd, en vanaf 1923 ook de Herman Elteschool.

Nieuwe Achtergracht 128-134 – diamantslijperij Van Weerden, Frères en S.E. Slijper
Op nummer 128-134 was een diamantslijperij gevestigd, in het pand vrijwel naast de Handwerkers Vriendenkring. Op 4 april 1888 werd dit pand als diamantslijperij geopend door Van Weerden, Frères en S.E. Slijper. Het pand werd gebouwd in de Kaapse tijd, toen de diamantindustrie door de vondst van veel diamanten in Zuid Afrika hoogtij vierde. Er waren 163 slijpmolens in dit pand.

handwerkersvriendenkring

Nieuwe Achtergracht 140-144 – Handwerkers Vriendenkring
In 1869 werd in de Handwerkers Vriendenkring opgericht. Het doel van deze vereniging was het bevorderen van de emancipatie van de Joodse arbeiders in Amsterdam. Men probeerde de Joodse arbeider ook in sociaal opzicht verder te brengen en dit alles op een gematigd progressieve manier. Op de Nieuwe Achtergracht 140 – 144 had deze vereniging al in 1925 een groot verenigingsgebouw, ontworpen door C.B. Posthumus Meyes in 1898. Hier werden cursussen gegeven en er was een bibliotheek. Ook richtte de Handwerkers Vriendenkring in 1895 het ziekenfonds Ziekenzorg op en in 1912 het bouwfonds. In 1924 kreeg de Handwerkers Vriendkring een uitbreiding om de hoek in de Roetersstraat, het latere Kriterion (zie ook Roetersstraat).
Het was dit bouwfonds wat zorgde voor veel woningen, onder meer in de Transvaalbuurt en op Uilenburg, waar tot op de dag van vandaag ingemetselde tegeltjes dit kenbaar maken op de woningen die door de Handwerkers Vriendenkring zijn gebouwd. Daarnaast werd het gebouw gebruikt voor vergaderingen en feesten. Op één van die vergaderingen in dit gebouw richtte op 14 maart 1909 een afsplitsing van de SDAP de Sociaal Democratische Partij op, die later de Communistische Partij Nederland werd.
Een deel van het gebouw van de Handwerkers Vriendenkring is na de oorlog door studenten omgebouwd tot het filmtheater Kriterion en werd op 6 november 1945 geopend. De bestemming van filmtheater had dit gebouw in de oorlog overigens ook, toen was het het NSB Theater Metropool.
De Handwerkers Vriendenkring werd op last van de bezetter in 1942 opgeheven en is na de oorlog niet opnieuw opgericht.

Nieuwe Achtergracht 146 – Vleeschhouwerij J. A. Stern
Deze slagerij werd hier op woensdag 7 april 1897 geopend.

Nieuwe Achtergracht 168 – Nico Barents
Op 4 augustus 1906 werd Nico Barents (1894 – Amsterdam, 15 april 1916), zoon van David Barents (ca. 1860) en Engelina Swaap (Muiden, 28 mei 1867 – Auschwitz, 19 mei 1943), kerkelijk meerderjarig.

Nieuwe Achtergracht 170 – Diamantslijperij Maatschappij
De Universiteit van Amsterdam maakt gebruik van een groot deel van de gebouwen op dit deel van het Roeterseiland. Een gigantisch gebouw op Nieuwe Achtergracht 170 is een voormalige diamantslijperij. Dit is de oudste stoom-diamantslijperij in Amsterdam, ontworpen door architect Van Straaten. De fabriek werd in 1845 geopend aan het begin van de industrialisatie en dit deel van de Nieuwe Achtergracht werd het centrum van de diamantindustrie. Het was een stoomslijperij en 30 jaar hield men hier het Amsterdamse diamantmonopolie. Rond 1893 beleefde deze slijperij haar tweede bloei. Er stonden 436 slijpmolens. De slijperij heeft dienst gedaan tot de jaren zestig van de vorige eeuw.
Een van de mensen die hier heeft gewerkt is de latere wethouder Monne de Miranda. In die tijd werd er 12 uur per dag gewerkt zonder schaften.

 
 
bron:
diverse bronnen,
aangevuld in jan 2012 met informatie uit “Diamantairs op de Achtergracht, Ons Amsterdam, juli – aug 2008”.
“Advertentie Fresco”. “Het volk : dagblad voor de arbeiderspartij“. Amsterdam, 15-04-1940. Geraadpleegd op Delpher op 14-02-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011117522:mpeg21:a0056
Stadsarchief Amsterdam, gezinskaart Mozes Fresco
www.joodsmonument.nl, lemmata gezin Fresco (geraadpleegd 31 januari 2018)
www.joodsmonument.nl, lemma Maup Auerhaan (geraadpleegd 26 maart 2021)
“Advertentie E M Polak”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1886/01/22 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 26-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000567001:mpeg21:p00004
“Advertentie E M Polak”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1887/02/11 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 26-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000558043:mpeg21:p00003
“Advertentie B Wolff”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1889/05/03 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 26-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000559057:mpeg21:p00006
“Advertentie A D Polak”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1890/04/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 26-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000559105:mpeg21:p00006
“Advertentie Carodozo”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1891/10/16 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000561028:mpeg21:p00003
“Advertentie Salzedo”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1893/01/20 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000564056:mpeg21:p00006
Stadsarchief Amsterdam, Jacob Lopes Salzedo, Bevolkingsregister 1851-1853, archiefnummer 5000, inventarisnummer 576, blad pagina 1824
“Advertentie Roos en de Lange”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1893/09/08 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000566041:mpeg21:p00003
“Advertentie S. Vos”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1894/03/16 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000566083:mpeg21:p00002
“Advertentie Cardozo”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1896/03/06 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000562061:mpeg21:p00004
“Advertentie J A Stern”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1897/04/02 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000562134:mpeg21:p00007
“Binnenland Isidore Hen.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1897/04/23 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000562139:mpeg21:p00002
“Advertentie A M Ensel”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1902/04/25 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000575006:mpeg21:p00003
“Advertentie Izak Mok”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1906/07/20 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000576019:mpeg21:p00003
“Advertentie Nico Barents”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1906/07/27 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000576020:mpeg21:p00002
“Advertentie Sjouwerman”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1907/10/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000576089:mpeg21:p00003
“Familiebericht Arnold Barend van der Velde”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1910/09/02 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000570026:mpeg21:p00003
“Advertentie Kleerekoper Stichting”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1914/01/16 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000573128:mpeg21:p00003
“Advertentie Andries Salomon”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1915/04/09 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000569006:mpeg21:p00003
“Advertentie David Hartog”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1917/05/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000569127:mpeg21:p00003
“Advertentie Garage Moderne”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1922/09/15 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000584081:mpeg21:p00004
Stadsarchief Amsterdam, Mozes Prins, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 653
“Familiebericht Elkan Prins”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1926/06/04 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000585065:mpeg21:p00010
“Advertentie Kennis en Godsvrucht”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1927/07/01 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000579017:mpeg21:p00013
“Advertentie Herman Elteschool”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1928/03/09 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000579053:mpeg21:p00002
“Vereenigingsnieuws Agoedas Jisroeil.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1929/12/13 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000578050:mpeg21:p00014
“Sch. Anski”.”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1933/03/31 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000581005:mpeg21:p00010
 
illustraties:
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Nieuwe Achtergracht richting Plantage Muidergracht met rechts het Verzorgingshuis voor Ouden van Dagen in de Roetersstraat 2, 1900. Collectie Stadsarchief Amsterdam: prentbriefkaarten, PBKD00181000003
“Advertentie J A Stern”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1897/04/02 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000562134:mpeg21:p00007
“Advertentie Andries Salomon”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1915/04/09 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000569006:mpeg21:p00003
“Advertentie Garage Moderne”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1922/09/15 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 27-03-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000584081:mpeg21:p00004
 
gepubliceerd:
6 mei 2008
 
Laatst bijgewerkt:
26 maart 2021