Plantage Muidergracht

Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Plantage Muidergracht (onevenzijde) nu 163. Op de achtergrond Plantage Doklaan. (oude nummers V53-56). 31 december 1866 ca. OSIM00005003799

De Plantage Muidergracht heette oorspronkelijk de Muidergracht. Een deel van de Muidergracht werd in 1873 gedempt en is nu het Jonas Daniël Meijerplein en het Hortusplantsoen. In het Hortusplantsoen is een deel water gebleven. Dit heet tegenwoordig de Hortusvijver. Anderzijds: Het deel van de tegenwoordige Plantage Muidergracht dat langs de Sarphatistraat loopt, lag in het verlengde van de Lijnbaansgracht en heette voor 1915 de Plantage Lijnbaansgracht. De Roeterssloot, die uitmondde in de Plantage Muidergracht, werd in 1959 gedempt.

Plantage Muidergracht 3 – Fröbel-inrichting
In 1890 was hier de Fröbel-inrichting (kleuterschool) van G. Haas en E. M. Schrootman gevestigd.

1936

Plantage Muidergracht 5 – kleuterschool en dansstudio
In het achterhuis was de Joodse kleuterschool, een onderdeel van de Vereniging Kennis en Godsvrucht. Naar deze school gingen kinderen vanaf 3 jaar tot 4,5 jaar, daarna gingen ze naar de locatie op de Nieuwe Keizersgracht 54. Deze kleuterschool was er zeker tot in 1937, in december van dat jaar was er een tentoonstelling van door kleuters gemaakte voorwerpen in dit schoolgebouw. De kleuterschool stond ten onder leiding van mejuffrouw Esther Friedmann (Amsterdam, 28 augustus 1906 – Sobibor, 4 juni 1943). In het voorhuis woonde de conciërge, de zeer anti-Duitse heer Pieter Marinus van Gent (Zuid-Beijerland, 3 april 1889) en zijn vrouw Sybel Mary Palmer (Londen, 21 mei 1893).
Vanaf 1928 gaf Florrie Rodrigo er les in haar eigen dansstudio, die gevestigd was in een in de tuin gebouwd klaslokaal van de kleuterschool.

Plantage Muidergracht 7 – meubelfabrikant Jozef Asscher
Meubelfabrikant Jozef E. Asscher was hier in 1902 gevestigd. Waarschijnlijk gaat het hier om meubelfabrikant Joseph Asscher (Amsterdam, 3 april 1878 – Amsterdam, 29 april 1948), zoon van Eliazar Asscher en Rosalie van Hes. Joseph was gehuwd met Bloeme Nerden (Amsterdam, 29 augustus 1876 – Jeruzalem, 28 februari 1944). Bloeme en Joseph hadden twee kinderen, Roza (Amsterdam, 16 december 1908 – Tel Aviv, 16 maart 2009) en Eliazar (Amsterdam, 16 februari 1911 – Amsterdam, 14 juni 1979). Na de oorlog woonde Joseph weer in Amsterdam.

Plantage Muidergracht 8 – Meijer Levison
Meijer Levison (Culemburg, 15 november 1847 – Amsterdam, 5 februari 1919), onderwijzer in Hebreeuws en moderne talen, verhuisde in maart 1889 van de Jodenbreestraat 87 naar dit adres.

Plantage Muidergracht 9 – Philip Elte
Philip Elte (Amsterdam, 16 maart 1844 – Amsterdam, 9 augustus 1918), hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad, woonde in 1879 op dit adres.

Plantage Muidergracht 10 – arts Maurits Hijmans
In juni 1883 verhuisde Maurits Hijmans (Gorinchem, 7 juli 1855 – Amsterdam, 29 december 1889), arts, naar dit adres. Maurits was gehuwd met Rebecca Louisa Jacobs (Amsterdam, 5 november 1857 – Rotterdam, 10 december 1919) en zij hadden een dochter Sarah Rebecca (Amsterdam, 13 september 1885).

Plantage Muidergracht 15 – Lion Wagenaar
Lion Wagenaar (Amsterdam, 22 september 1855 – Amsterdam, 4 juni 1930), opperrabijn en rector, woonde op dit adres in 1922.

Plantage Muidergracht 16 – Simon Schorlesheim
Onderwijzer Simon Schorlesheim (Amsterdam, – Amsterdam, ) verhuisde in 1889 van de Zwanenburgwal naar dit adres. Simon was gehuwd met Judith Staal (Amsterdam, – Amsterdam, ) en zij hadden de volgende kinderen: Eva (Amsterdam, – Auschwitz, ), Betje (Amsterdam, ), Lea (Amsterdam, – Auschwitz, ), Jeannette (Amsterdam, – Auschwitz, ), advocaat Michel (Amsterdam, – Sobibor, ), Salomon (Amsterdam, ) en Alida (Amsterdam, ). In 1910 verhuisde het gezin naar Plantage Muidergracht 35. Simon woonde ten tijde van zijn overlijden in de Joodsche Invalide.

Plantage Muidergracht 20 – Plantageschool
Dit was de Plantageschool, gedurende een deel van de oorlog aangewezen als Joodse school.

Plantage Muidergracht 21 – arts M. Lek
Rond 1924 was arts M. Lek op dit adres gevestigd.

Plantage Muidergracht 24-1 – Jac. B. de Smitt
Jac. B. de Smitt was een handelaar in sigaren, koffie en thee die in maart 1889 van de Muiderstraat 5 naar dit adres verhuisde.

Plantage Muidergracht 26-28 – Kingmaschool
De school op deze locatie heette aan het begin van de oorlog de Kingmaschool.

Plantage Muidergracht 27
In dit pand, op de hoek met de Kerkstraat, werd in 1900 een café, tapperij en slijterij van de Nederlands-Hervormde Christoffel Igesz (Hoorn, 2 november 1864) geopend. Het nummer van het pand dat op deze hoek staat komt tegenwoordig niet overeen met 27 – wellicht een hernummering. Op de hoek Plantage Muidergracht – Plantage Kerklaan zit tegenwoordig een coffeeshop.

Plantage Muidergracht 27 – Meier
Hier woonde familie Meier, Pinkhof – Oppenheim en hun kinderen.

Plantage Muidergracht 29 – tandtechniker De Groot
Op de benedenverdieping woonde Jochem de Groot, tandtechniker en Betsy de Groot-Gazan met hun kinderen Alida, Floortje en David. De zuster van Mevrouw de Groot was Sara Gazan, schrijfster van de kinderbijbel. In de tuin had de familie een Soeka, waarin ze het Loofhuttenfeest vierden.
In het bovenhuis woonden Moritz Jacob Levie en zijn vrouw Sara (Selien) Levie-Oesterman met hun dochters Mirjam en Sophie (Bobby). Mirjam was in de oorlog secretaresse bij de Joodse Raad en schreef na de oorlog haar boek: “Ik zal je beschrijven hoe een dag er hier uitziet“.

Plantage Muidergracht 33 – gezin Birnbaum – Feuchtwanger
In 1899 vroeg mevrouw Birnbaum een meisje die goed met kinderen moest kunnen omgaan. Hier woonde het gezin van Samuel Birnbaum (Rothenburg, 31 maart 1857) en Anna (Fanny) Feuchtwanger (Fulda/Pappenheim 1866). In 1910 verhuisde het gezin naar Plantage Muidergracht 83. Zie verder de De Lairessestraat 57.

Plantage Muidergracht 35-51 – Montefiorepark
Dit deel van de Plantage Muidergracht, dat grotendeels is afgebroken, stond ook bekend als het Montefiorepark.

Plantage Muidergracht 35 – gezin Simon Schorlesheim
Het gezin van Simon Schorlesheim en Judith Staal woonde vanaf 1910 op dit adres, daarvoor op de Plantage Muidergracht 16.

Plantage Muidergracht 37 – gezin Mogroby
De familie Mogroby heeft voor de oorlog op dit adres gewoond.

Plantage Muidergracht 38 – J. K. Smit
In 1903 woonde J. K. Smit hier, directeur van een stoomdiamantslijperij.

Plantage Muidergracht 47-1 – echtpaar Chichou
Voor de Tweede Wereldoorlog woonde hier het echtpaar Chichou.

Plantage Muidergracht 53 – kruidenier Neeter
Op nummer 53 woonde Abraham Neeter (Amsterdam, 27 september 1861 – Sobibor, 4 juni 1943). Abraham had op dit adres een kruidenierszaak gevestigd tot in de oorlog.

Plantage Muidergracht 54 – A. Posthumus jr.
In 1889 werd er een advertentie geplaatst van Stoompaasbroodfabriek “De Vlijt” van A. Hes & Co dat de bestellingen voor matzes bij de op dit adres wonende A. Posthumus konden worden geplaatst.

Plantage Muidergracht 54a – D. Abrahamson
In 1901 woonde het gezin D. Abrahamson op dit adres.

Plantage Muidergracht 55hs – pension
In de oorlog was op dit adres Pension ‘Rozeband’ gevestigd. Het pension werd gevoerd door Mozes Rozeband (Olst, 15 februari 1893 – Sobibor, 4 juni 1943). Mozes was gehuwd met Juda de Liever (Nijkerk, 1 maart 1895 – Sobibor, 4 juni 1943). Nadat Manu Leuw vanuit Monnickendam naar Amsterdam moest verhuizen door een verordening van de bezetter, en voordat hij in Monnickendam in onderduik ging, was hij een van de bewoners van dit pension.

Plantage Muidergracht 58 – confectieonderneming Magazijn ‘Coupe Elegante’
Met dit adres werd in 1891 in het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland een advertentie geplaatst waarin gevraagd werd om machinestiksters.

Plantage Muidergracht 58 – Assurantiën J. Bos Jz.
In december 1893 adverteerde makelaar in assurantiën J. Bos Jz. vanaf dit adres.

Plantage Muidergracht 59 – café Aquarium
Café Aquarium van N. Hoedeman opende in mei 1898 hier haar deuren.

Plantage Muidergracht 63 – Jochebeth Tal
Hier woonde Jochebeth Tal (tante Betsz) (Amsterdam, 15 maart 1856 – Amsterdam, 18 oktober 1933), de grootmoeder van Lies Auerbach – Polak.

Plantage Muidergracht 63-2 – Victor Schlesinger
In 1912 woonde hier Victor Schlesinger (Nagy Tapolesani, 3 december 1883), een van de hoofdvertegenwoordigers van de obligatie-maatschappij ‘Het Witte Kruis’. Victor meer bekend als  oppervoorzanger voor de Nederlands Israëlitische Gemeente; in casu de synagoge aan de Rapenburgerstraat van 1908 tot 1923. In dat jaar vertrekt Victor met zijn gezin naar Manchester. Door een ongeval met een auto komt hij daar in 1939 om. Victor was gehuwd met Rosa Wimmer (Poszony, 28 mei 1883) en zij hadden drie kinderen; Elza (Amsterdam, 27 augustus 1909), Stella (Amsterdam, 16 februari 1912) en Bernhard (Amsterdam, 16 augustus 1913). In 1911 verhuisde het gezin naar dit adres, ervoor woonden ze op de Plantage Muidergracht 26-a2 (vanaf 1910) en daarvoor op de Plantage Franschelaan 30a.

 Plantage Muidergracht 73 – pedicure Tob Soubice
Tobias Soubice (Amsterdam, – Sobibor, ) had hier in 1933 tot in de oorlog zijn pedicurezaak. Tobias was gehuwd met Sara Kok (Amsterdam, – Sobibor, ).

Plantage Muidergracht 83 – pension Frank
Pension Frank was op dit adres gevestigd in 1933.

Plantage Muidergracht 87hs – Isaac Staal en Anna Nathan
In september 1938 trouwden Isaac Staal (Amsterdam, – Sobibor, ) en Anna Nathan (Amsterdam, – Sobibor, ) en zij gingen op dit adres wonen. Op 29 september 1939 kregen zij hun zoon Marcel, op 13 juni 1941 hun zoon Philip. Kort voordat Isaac en Anna werden opgepakt in 1943 hadden zij hun kinderen in de onderduik gebracht. Hun kinderen overleefden de oorlog.

Plantage Muidergracht 89 – onderduikers
In 1942 werden de Joodse bewoners weggehaald en in de hongerwinter zaten hier onderduikers; Milo Anstadt, zijn vrouw Lidy Bleiberg en zijn zus Sera, de acteur Rob de Vries en enkele anderen.
Milo Anstadt had het pand zelf in 1944 gehuurd, onder een valse naam, Willem Abbestee.
De bewoners die werden weggehaald waren Salomon de Solla (Amsterdam, – Auschwitz,

Plantage Muidergracht 91 – Dokter Van der Hal
Dokter J. S. van der Hal hervatte op dit adres in juni 1945 zijn praktijk.

Plantage Muidergracht 135 – tentoonstelling Lea Halpern
De Joodse pottenbakster Lea H. Halpern had op dit adres in 1939 een tentoonstelling.

venzPlantage Muidergracht 155 – Venz
Om de hoek van de Muidergracht, richting Muiderpoort was hier tussen 1919 en 1929 de chocolade- en suikerwerkfabriek van Hendrik de Vries  gevestigd. Deze fabriek is beter bekend onder de naam Venz (de Vries EN Zonen). Zie verder deze link. De familie De Vries was aan het einde van de 19e eeuw uit Friesland gekomen. Ze waren arm en verdienden wat bij door van suiker en essences op een petroleumstel in de keuken snoepgoed te maken op de Madurastraat 11. Dat was het begin van Venz, voor men in dit pand trok. In 1929 was dit gebouw te klein en kon men een failliete papierfabriek in Vaassen betrekken en zette men daar de activiteiten voort. Nu bevindt zich in dit huis onder andere een gereformeerde kerk.

bron:
wikipedia,
informatie Mirjam Bolle,
de verdwenen plantage door Marja Wagenfeld.
“Advertentie Neeter”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam“. Amsterdam, 19-02-1943. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318357:mpeg21:a0043
www.joodsmonument.nl, pension Rozeband (geraadpleegd 27 mei 2017)
“Advertentie Hijmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 01-06-1883. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860916:mpeg21:a0020
“Advertentie Hoedeman”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 25-02-1898. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873303:mpeg21:a0007
“Advertentie Pension Frank”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-09-1933. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874863:mpeg21:a0062
“De Fröbelschool en Chanoeko”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 11-12-1936. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871375:mpeg21:a0061
“Advertentie Van der Hal”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-06-1945. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858255:mpeg21:a0015
“”Advertentie”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 31-10-1879. Geraadpleegd op Delpher op 23-11-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860665:mpeg21:a0009
“De kleuterklassen van K. en G., Plantage Muidergracht 5”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 03-12-1937. Geraadpleegd op Delpher op 15-04-2019, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010872986:mpeg21:a0088
Joost Groeneboer, Plantage Muidergracht 5, Amsterdam in Joodse Huizen 5 (Amsterdam 2019) 133
Stadsarchief Amsterdam, woningkaart Plantage Muidergracht 5.
Stadsarchief Amsterdam, bevolkingsregister 1874 – 1893, Hijmans, Maurits – Plantage Muidergracht 10 – 07-07-1855 – Gorinchem – BRB00477000153
Stadsarchief Amsterdam, archiefkaart Friedmann, Esther – 28-08-1906 – A01232_0250_0336
“Aanmeldingsplicht van personen van Joodschen bloede”. “De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad”. ‘s-Hertogenbosch, 1941/02/09 00:00:00, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 31-03-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010492839:mpeg21:p007
“Advertentie Soubice “. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1933/09/20 00:00:00, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 09-04-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874864:mpeg21:p012
“Advertentie Jac. B. de Smitt”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1889/03/01 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000559046:mpeg21:p00002
Stadsarchief Amsterdam, Meijer Levison, Overgenomen delen, archiefnummer 5416, inventarisnummer 8
“Advertentie Posthumus”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1889/03/29 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000559050:mpeg21:p00002
“Advertentie Schorlesheim”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1889/11/01 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000559082:mpeg21:p00003
Stadsarchief Amsterdam, Simon Schorlesheim, Gezinskaarten, archiefnummer 5422, inventarisnummer 1319
“Advertentie machinestiksters”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1891/08/21 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000561020:mpeg21:p00003
“Advertentie Coupe Elegante”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1891/08/28 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000561021:mpeg21:p00004
“Advertentie J Bos Jz”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1893/12/08 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000566062:mpeg21:p00004
Stadsarchief Amsterdam, Birnbaum, Gezinskaarten, archiefnummer 5422, inventarisnummer 118
“Advertentie Birnbaum”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1899/11/03 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000563104:mpeg21:p00006
Stadsarchief Amsterdam, Christoffel Igesz, Gezinskaarten, archiefnummer 5422, inventarisnummer 656
“Advertentie Abrahamson”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1901/02/15 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000568052:mpeg21:p00006
“Advertentie Asscher”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1902/08/22 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000575025:mpeg21:p00004
Stadsarchief Amsterdam, Joseph Asscher, Archiefkaarten, archiefnummer 30238, inventarisnummer 21
“Advertentie J. K. Smit”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1903/06/26 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000575079:mpeg21:p00002
Stadsarchief Amsterdam, Victor Schlesinger, Gezinskaarten, archiefnummer 5422, inventarisnummer 1303
“Advertentie Schlesinger”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1912/10/18 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000573050:mpeg21:p00004
“STADSNIEUWS Wagenaar”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1922/10/27 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000584088:mpeg21:p00008
“Advertentie M. Lek”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1924/08/01 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000583074:mpeg21:p00011
“TENTOONSTELLING VAN CERAMIEK”. “Centraal blad voor Israëlieten in Nederland”. Amsterdam, 1939/06/22 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 21-11-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000577017:mpeg21:p00007

illustraties:
“Advertentie Neeter”. “Het joodsche weekblad : uitgave van den Joodschen Raad voor Amsterdam“. Amsterdam, 19-02-1943. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010318357:mpeg21:a0043
“Advertentie Hijmans”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 01-06-1883. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860916:mpeg21:a0020
“Advertentie Hoedeman”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 25-02-1898. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010873303:mpeg21:a0007
“De Fröbelschool en Chanoeko”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 11-12-1936. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010871375:mpeg21:a0061
“Advertentie Van der Hal”. “Nieuw Israelietisch weekblad“. Amsterdam, 15-06-1945. Geraadpleegd op Delpher op 27-05-2017, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010858255:mpeg21:a0015
“Advertentie Elte”. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 31-10-1879. Geraadpleegd op Delpher op 23-11-2018, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010860665:mpeg21:a0009
“Advertentie Soubice “. “Nieuw Israelietisch weekblad”. Amsterdam, 1933/09/20 00:00:00, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 09-04-2020, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010874864:mpeg21:p012
Stadsarchief Amsterdam, beeldbank. Plantage Muidergracht (onevenzijde) nu 163. Op de achtergrond Plantage Doklaan. (oude nummers V53-56). 31 december 1866 ca. OSIM00005003799

laatst bijgewerkt:
30 oktober 2020